Jiuquan, 酒泉, Çin’in batısında bir idari bölge (komutanlık) ve kasabaydı.[1] 545’te Batı Wei, Göktürklerle ilişkileri ilk kez Jiuquan’dan bir elçi, An Nuopantuo aracılığıyla kurdu.[2] 578’de Taspar Kağan kenti kuşattı. Sui fermanı da kenti Tarduş’un hedefleri arasında sayar.[3]

Han idari bölgesi

Shiji, Han hanedanının Hu’ların Qiang’lara ulaştığı yolu kesmek için batıda Jiuquan idari bölgesini kurduğunu söyler.[4] Han Shu’nun anlatımına göre Han’ın hafif süvari generali Asya Hunlarını batı topraklarında bozguna uğrattı. Asya Hun kralları Hunye ile Xiutu teslim oldu ve toprakları boş kaldı.[5] Han orada önce Jiuquan’ı kurdu. Sonra yerleşimci getirdi ve Wuwei, Zhangye ile Dunhuang’u ayırdı, böylece toplam dört idari bölge oldu.[5] Han Shu’daki Wudi yıllıkları başka bir sıra verir. Wuwei ile Jiuquan’ı MÖ 121’e, Huo Qubing’in seferlerinden sonra Hunye ve Xiutu krallarının topraklarından birlikte yapılmış olarak yerleştirir. Zhangye ile Dunhuang’ı MÖ 111’e, ilk ikisinin topraklarından kesilmiş olarak yerleştirir.[6] İki tarihleme daha bildirilir. Han Shu’nun coğrafya risalesinin Zhangye ile Jiuquan için MÖ 104, Wuwei için 101, Dunhuang için 88 yılını verdiği söylenir.[7] Zizhi tongjian ise Jiuquan’ı MÖ 115’te tek başına kurar. Wuwei’yi sonradan ondan ayırır ve Zhangye ile Dunhuang’ı 111’de ekler.[7] Loulan seferinden sonra Han Shu, Han’ın kaleleri ve ateş kulelerini Yeşim Kapı’ya kadar dizdiğini anlatır.[5] Bu hat MÖ 108’e tarihlenmiş ve Jiuquan’dan başlatılmıştır.[8] Shiji, Şanyu Er tahta çıktıktan sonra Asya Hunlarının sağ kanadının Jiuquan ile Dunhuang’a baktığını ekler.[4]

Soğdlular ve Kuzey Liang

II. Eski Mektup’u Soğdlu tüccar Nanai-vandak yazdı. Mektup, Jiuquan’daki Armat-sāch’ın sağ ve esen olduğunu bildirir.[9] Mektup 313’e tarihlenmiştir.[10] Bu durumda Soğdlu tüccarlar Dunhuang’dan geldi ve iç Çin’e giderken Jiuquan, Guzang ve Lanzhou’dan geçti.[10]

Wei Shu, Kuzey Weinin 439’da Kuzey Liang’ın Juqu hanedanının başkenti Guzang’ı aldığını kaydeder. O sırada Liang hükümdarının kardeşi Juqu Wuhui, Jiuquan valisiydi.[11] Bir Wei ordusu Jiuquan’a ulaştı. Wuhui Jinchang’a kaçtı. Wei, kasabayı elinde tutması için Yiyang dükünü bıraktı.[11] 440’ta Wuhui geri geldi ve Jiuquan’ı aldı.[12] 441’de Xi Juan komutasındaki bir Wei ordusu bir kuşatmanın ardından kenti yeniden aldı. Zizhi tongjian’e göre bu kuşatmada on binden fazla kişi açlıktan öldü.[12] Sui Shu, Aşinaların Rouranlara kaçışını Wei’nin Juqu hanedanını yıkmasına bağlar. Bu, aynı yıkımdır.[13]

545 elçisi

Zhou Shu, Bumin’in halkının güçlendiğini söyler. Bu halk Çin’le ilişki kurmak isteyerek ipek ve ipek tiftiği satın almak için ilk kez sınıra geldi.[14] 545’te Batı Wei başbakanı Yuwen Tai, Jiuquanlı bir hu olan An Nuopantuo’yu elçisi olarak onlara gönderdi.[2] Göktürkler birbirlerini kutladı. Büyük bir devletin elçisinin geldiğini ve kendi devletlerinin yükseleceğini söylediler.[14] Elçi, Eski Mektup’un iki yüzyıldan fazla önce bir Soğdlu sakini yerleştirdiği kasabadan geliyordu.[15]

Göktürk saldırıları

578 kışında, Kuzey Çin üzerindeki savaşlar sırasında Taspar, Kuzey Zhou sınırına yeniden akın etti. Jiuquan’ı kuşattı, geniş bir alanı yağmaladı ve çekildi.[14] Zhou yıllıkları ile Zizhi tongjian kuşatmayı on birinci aya yerleştirir. Göktürklerin memurları ve halkı öldürüp esir götürdüğünü de ekler.[16]

Zizhi tongjian, Sui İmparatoru Wen’in bir fermanını 583’e tarihler. Ferman kasabayı yeniden anar.[17] Fermana göre Tarduş daha önce Jiuquan’a saldırmıştı. Ardından Hotan, Persler ve Eftalitler hemen Göktürklere karşı ayaklandı.[13] Ferman, 578 kuşatmasını mı yoksa daha sonraki bir saldırıyı mı kastettiğini söylemez.[13]

Yer

Bir çeviriye göre eski kasaba Gansu’daki bugünkü Jiuquan’ın kuzeyindedir.[18] Aynı çeviri, sonraki Suzhou eyaletini bugünkü Jiuquan olarak verir.[19] Başka bir yerleştirme, idari bölge valisinin oturduğu yeri bugün Suzhou denen yere, yani bugünkü Jiuquan’a koyar.[20][21]

Notlar

  1. ^ Shiji, juan 110; Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ a b Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 159
  3. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  4. ^ a b Shiji, juan 110
  5. ^ a b c Han Shu, juan 96
  6. ^ Han Shu, juan 6
  7. ^ a b Chavannes 1913, v–vi
  8. ^ Chavannes 1913, vi
  9. ^ Sogdian Ancient Letters; de la Vaissière 2005a, p. 43
  10. ^ a b de la Vaissière 2005a, p. 46
  11. ^ a b Wei Shu, juan 4
  12. ^ a b Wei Shu, juan 4; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 123
  13. ^ a b c Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  14. ^ a b c Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  15. ^ de la Vaissière 2005a, p. 205
  16. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 7; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 173
  17. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 175
  18. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 17
  19. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 370
  20. ^ Chavannes 1913, v
  21. ^ Herrmann 1910, p. 118

Kaynaklar

Literatür

  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Édouard Chavannes, Les documents chinois découverts par Aurel Stein dans les sables du Turkestan oriental (1913)
  • Albert Herrmann, Die alten Seidenstrassen zwischen China und Syrien. Beiträge zur alten Geographie Asiens, Bd. 1 (1910)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler27

Kişiler
An Nuopantuo · Emperor Wu of Han · Er Chanyu · Hunye King · Huo Qubing · Li Guangli · Lijicha · Nanai-vandak · Wuwei Chanyu · Xulihu Chanyu · Yizhixie Chanyu · Yuwen Tai
Devletler
Western Wei
Savaşlar
Hegemony Wars in Northern China
Muharebeler ve olaylar
Edict of Emperor Wen against the Göktürks (583) · The Flight of the Ashina (439) · The Göktürk–Wei alliance · The Siege of Jiuquan (578)
Yerler
Jade Gate · Wuwei
Halklar
Hu · Sogdians
Kurumlar ve Unvanlar
Border Markets · The Economy of the Steppe Empires
Diller
The Sogdian language
Kaynaklar
Sogdian Ancient Letters
Tartışmalar
Turkic-Sogdian Synthesis

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Jiuquan.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/places/jiuquan/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026