Wuwei, MÖ 114’te babası Yizhixie’nin yerine geçti. Tahtta on yıl kaldı.[1] Bu yıllarda Han orduları güneyde ve doğuda meşguldü. Shiji, Wuwei’in bu zamanı adamlarını ve atlarını dinlendirmek, avlanmak ve ok atmak, Han’dan tekrar tekrar heqin istemek için kullandığını söyler.[1] Han’ın karşılığında istediği tek şeyi, veliahtını rehin olarak vermeyi reddetti.[1]

Tahta çıkış ve sessiz sınır

Wuwei, Yuanding’in üçüncü yılında, MÖ 114’te tahta çıkarıldı. O yıl Han imparatoru Wudi, idari bölgeleri (komutanlıkları) gezmeye ilk kez çıktı.[2] Han bunun ardından iki Yue’yi cezalandırmak için güneye döndü. Asya Hunlarına vurmadı. Asya Hunları da sınıra girmedi.[2]

Han Shu yıllıkları bu sessizlikte bir kırılma kaydeder. Nanyue isyanı yılında Batı Qiangları, yüz bin kişi, Han’a karşı ayaklandı. Asya Hunlarıyla elçi alışverişinde bulundular. Asya Hunları Wuyuan’a girdi ve oranın büyük idarecisini öldürdü.[3]

Wuwei’in saltanatının üçüncü yılında Han, Nanyue’yi yok etmişti. Gongsun He’yi on beş bin atlıyla Jiuyuan’dan Fuju Kuyusu’na, iki bin liden fazla uzağa gönderdi. Zhao Ponu on binden fazla atlıyla Lingju’dan Asya Hun Nehri’ne, birkaç bin li uzağa gitti. İkisi de geri döndü. Hiçbiri tek bir Asya Hunlusu görmemişti.[2]

Guo Ji Shuofang’da

İmparator bunun ardından sınırı bizzat gezdi. Shang, Xihe ve Wuyuan üzerinden kuzeye gitti, Uzun Sur’dan çıktı ve Şanyu Terası’na tırmandı. Shuofang’a geldi ve gücünü göstermek için orada yüz seksen bin atlı dizdi.[4] Şanyu’yu uyarması için Guo Ji’yi gönderdi.[1]

Asya Hun hükümdarlık merkezinde konukları karşılayan memur, Guo Ji’ye gelişinin nedenini sordu. Guo Ji alçakgönüllü konuştu. Mesajını şanyuya bizzat vereceğini söyledi. Şanyu onu kabul etti. Guo Ji ona Nanyue kralının başının Han’ın kuzey kapısında asılı durduğunu söyledi. Şanyu şimdi öne çıkıp Han’la savaşabilirse, Gök Oğlu onu sınırda kendi ordusuyla bekleyecekti. Savaşamazsa güneye dönmeli ve Han’ın tebaası olmalıydı. Çölün kuzeyinde, otsuz ve susuz soğuk bir ülkede, uzaklara kaçıp saklanmamalıydı.[2]

Şanyu çok öfkelendi. Guo Ji’yi içeri getiren memuru oracıkta öldürttü. Guo Ji’yi ise alıkoyup Kuzey Denizi’ne sürdü.[2] Yine de Han sınırına akın etmedi. Adamlarını ve atlarını dinlendirdi, ok atmayı ve avlanmayı sürdürdü. Heqin istemek için kibar sözlerle tekrar tekrar elçi gönderdi.[1]

Wang Wu ve Yang Xin

Han, Asya Hunlarını incelemeleri için Wang Wu’yu ve başkalarını gönderdi. Asya Hun yasasına göre bir Han elçisi, asasını bırakıp yüzünü mürekkeple dövdürmedikçe şanyunun keçe çadırına giremezdi. Asa, onu imparatorun elçisi olarak gösteren değnekti. Wang Wu, Hu’ların âdetlerini bilen bir Beidi adamıydı. Asasını bıraktı, yüzünü dövdürdü ve içeri girdi. Şanyu ondan hoşlandı. Heqin karşılığında veliahtını rehin olarak Han’a göndereceğine yalan yere söz verdi.[2]

Bu sırada Han, Asya Hunlarını doğudan ve batıdan kuşatıyordu. Doğuda Huimo ile Chaoxian’ı alıp idari bölge yaptı. Batıda Hu’larla Qiangları birbirinden ayıran yolu kesmek için Jiuquan idari bölgesini kurdu. Yuezhilere ve Daxia’ya giden yolu da açtı. Asya Hunlarının batıdaki müttefiklerini koparmak için Wusun kralına bir prenses verdi. Tarlalarını ve kalelerini kuzeyde Xuanlei’ye kadar uzattı. Asya Hunları itiraz etmeye cesaret edemedi.[2] Han Shu ayrıca, Asya Hunlarının Wusun kralına kendi kadınlarından birini gönderdiğini bildirir. Kral onu sol eşi, Han prensesini ise sağ eşi yaptı. Onu gönderen şanyunun adı verilmez.[5] Han Shu bu evliliği Wudi’nin Yuanfeng yıllarına yerleştirir. Bu yıllar neredeyse tümüyle Wuwei’in saltanatına düşer.

Yang Xin’in elçiliği yılında Xi Markisi Zhao Xin öldü. Görevli Han memurları Asya Hunlarını tebaa yapılacak kadar zayıf saydı.[2] Elçi, rütbesi yüksek olmayan, açık sözlü ve inatçı bir adam olan Yang Xin’di. Şanyu ondan hoşlanmadı. Şanyu onu içeri aldırmak istedi. Yang Xin asasını bırakmadı, bu yüzden şanyu onu çadırın dışında oturarak kabul etti. Yang Xin, Asya Hunları heqin istiyorsa şanyunun veliahtını Han’a rehin olarak göndermeleri gerektiğini söyledi. Şanyu bunun eski anlaşma olmadığını yanıtladı. Eski anlaşmaya göre Han düzenli olarak bir prenses gönderirdi. Heqin için belirli miktarlarda ipek, ipek yumağı ve yiyecek verirdi. Asya Hunları da sınırı rahatsız etmezdi. Şimdi, dedi, Han eski düzeni tersine çevirmek ve veliahtını rehin yapmak istiyordu.[2]

Shiji, Asya Hunlarının imparatorun yakın gözdesi olmayan elçilere nasıl davrandığını anlatır. Elçi bir âlimse, onu ikna etmeye gelmiş biri sayıp savını kırarlardı. Genç bir adamsa, onu suikastçı sayıp cesaretini kırarlardı. Bir Han elçisi Asya Hun ülkesine her girdiğinde Asya Hunları ona karşılığını öderdi. Han, Asya Hun elçilerini alıkoyduğunda Asya Hunları da Han elçilerini alıkoyardı. Sayılar eşitlenene dek bırakmazlardı.[2]

Bir Asya Hun elçisinin ölümü

Yang Xin döndükten sonra Han, Wang Wu’yu yeniden gönderdi. Şanyu bu kez de dalkavukluk denedi, çünkü çok sayıda Han malı istiyordu. Wang Wu’ya Han topraklarına bizzat gelmek, Gök Oğlu’nu görmek ve onunla yüz yüze kardeşlik yemini etmek istediğini söyledi. Han, şanyu için Chang’an’da bir konut yaptırdı. Asya Hunları, yalnızca bir Han soylusuna içtenlikle konuşacaklarını yanıtladı.[2]

Asya Hunları Han’a kendi soylularından birini gönderdi. Soylu hastalandı. Han ona iyileşsin diye ilaç verdi, ama o öldü. Han elçisi Lu Chongguo tabutu geri götürdü. Lu Chongguo, iki bin ölçekli bir memurun mührünü ve kordonunu taşıyordu. Shiji pahalı bir gömmeden, Han Shu zengin armağanlardan söz eder. İki anlatıda da değer birkaç bin altındır. Şanyu, Han’ın soylu elçisini öldürdüğü sonucuna vardı. Lu Chongguo’yu alıkoydu.[2] Shiji, Wang Wu’ya söylediği her şeyin onu aldatmak için olduğunu belirtir. Han’a gitmeyi ya da veliahtını göndermeyi aklından geçirmemişti.[2]

Bundan sonra Asya Hunları sınıra daha sık akıncı birlikleri gönderdi. Han, Guo Chang’ı Hu’lara Saldıran general yaptı. Onu Zhuoye Markisi Zhao Ponu’yla birlikte Shuofang’ın doğusundaki ülkeyi tutmaya gönderdi.[6] Lu Chongguo şanyu ölene dek üç yıl Asya Hun ülkesinde kaldı.[1]

Ölümü ve soyu

Wuwei on yıllık saltanattan sonra öldü. Oğlu Wushilu şanyu olarak tahta çıkarıldı. Shiji, onun genç olduğunu ve Çocuk Şanyu diye anıldığını söyler.[1] Çocuk Şanyu öldüğünde oğlu çok küçüktü. Dolayısıyla Asya Hunları Wuwei’in küçük kardeşini, Sağ Erdemli Kral Xulihu’yu tahta çıkardı.[1]

Wuwei’in bir torunu olan Woyanqudi, MÖ 60’ta şanyu oldu. Han Shu’nun saltanat yıllarına göre bu, Xulüquanqu’nun öldüğü yıldı. Han Shu onu Wuwei’in bir erxun’u, yani uzak bir torunu diye adlandırır. Babasının yerine Sağ Erdemli Kral olarak geçtiğini de söyler.[7] Bazı araştırmacılara göre onun hakkı tartışmalıydı, çünkü doğrudan kraliyet çizgisinden uzak duruyordu. Aynı araştırmacılara göre ailesi, imparatorluk soylularının iç halkasının dışındaki grupların önderleriydi.[8]

Başka araştırmacılara göre Asya Hunları, Yizhixie’nin saltanatının sonuna doğru yenilenmiş bir heqin’i araştırmaya başlamıştı. Onlara göre Wuwei, heqin’i elde etme umuduyla akınları durdurmuştu. Aynı araştırmacılar, Han’ın haraç şartlarının yine yolu tıkadığını da ekler.[9] MÖ 114’ten 60’a kadar Wuwei’den Xulüquanqu’ya yedi şanyu hüküm sürdü. Bunlardan yalnızca ikisi tahtı on yıldan fazla elinde tuttu. Buna karşılık Mete Han ile Junchen’in saltanatları uzundu.[10]

Shiji ile Han Shu adı 烏維 diye yazar. Hiçbir Asya Hun biçimi kayıtlı değildir. Kaynaklarda hiçbir şey onun dilini sabitlemez. MÖ 121’de Hunye kralının topraklarından kurulan Han Wuwei (武威) idari bölgesi, başka işaretlerle yazılır. Şanyuyla bir ilgisi yoktur.[3]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h Shiji, juan 110
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  3. ^ a b Han Shu, juan 6
  4. ^ Han Shu, juan 6; Shiji, juan 110
  5. ^ Han Shu, juan 96
  6. ^ Shiji, juan 110; Han Shu, juan 6
  7. ^ Han Shu, juan 94
  8. ^ Miller 2014, p. 21
  9. ^ Sinor 1990, p. 139
  10. ^ Sinor 1990, p. 136

Kaynaklar

Literatür

  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Bryan K. Miller, Xiongnu “Kings” and the Political Order of the Steppe Empire (2014)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler5

Kişiler
Emperor Wu of Han · Er Chanyu · Woyanqudi Chanyu · Xulihu Chanyu · Yizhixie Chanyu

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Wuwei Chanyu.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/wuwei-chanyu/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026