Yunzhong

Yunzhong, 雲中, Çin’in kuzey sınırında bir idari bölgeydi (komutanlıktı).^[1] Asya Hunları Han döneminde bölgeye akın etti. Rouranlar ise Kuzey Wei ile orada savaştı.^[2] Sui İmparatoru Yangdi, 607’de Yami Kağan’a giderken Yunzhong’dan geçti.^[3] Tang döneminde ad, teslim olan Göktürkler üzerindeki bir komutanlığa ve bir koruyuculuğa geçti. İlteriş Kağan’ın ailesi, onun valisinin altında beydi.^[4]

Han döneminde

Shiji ile Han Shu’ya göre Zhao devleti, kralı Wuling’in yönetiminde Dai’den Yin dağlarının eteği boyunca Gaoque’ye kadar uzun bir sur yaptı. Yunzhong, Yanmen ve Dai idari bölgelerini kurdu.^[1] Shiji, Asya Hunlarının şanyu’sunun merkezini Dai ile Yunzhong’un karşısına koyar.^[5] Şanyu Junchen, saltanatının dördüncü yılında evlilik barışını bozdu. Shang idari bölgesine ve Yunzhong’a otuzar bin atlı gönderdi.^[5] Geç Han döneminde bir ferman, Güney Şanyu’nun Yunzhong’a taşınmasına izin verdi.^[6]

Rouranlar ve Wei

Wei Shu’ya göre Rouran kağanı Datan, 424 sonbaharında Wei imparatorunun öldüğünü duydu. Yunzhong’a akın etti.^[7] Zizhi tongjian ona altmış bin atlı verir.^[8] Yeni imparator Taiwu, Yunzhong’a üç gün iki gecede ulaştı.^[7] Datan’ın atlıları geri çekilmeden önce onu elliden fazla sıra derinliğinde çevreledi.^[7] Beş yıl sonra Taiwu çölün ötesine bir seferle karşılık verdi.^[9]

Sui ve Göktürkler

Zizhi tongjian’a göre İmparator Yangdi, 607’nin sekizinci ayında Yulin’den ayrıldı. Yunzhong’dan geçti ve Jin Nehri boyunca Yami’nin ordugâhına çıktı. Bu, 607 ziyaretiydi.^[3] Sui Shu, Bei Shi ile Tongdian’ın Yunzhong yazdığı yere Yunnei yazar.^[10]

Tang ve Göktürkler

Tang, İlig Kağan’ın 622’deki saldırısında, 622 seferinde, Li Zihe’yi Yunzhong’a yönelip kağanın arkasına çökmek üzere gönderdi.^[11] 630’un birinci ayında Tang generali Li Shiji Yunzhong’dan çıkıp Göktürkleri Baidao’da bozguna uğrattı.^[12] İlig’in düşmesinden sonra Tang onun topraklarını iki komutanlığın altında altı vilayete böldü. Solda Dingxiang, sağda Yunzhong vardı. Bu, 630 saray tartışmasını izleyen düzenlemeydi.^[13]

650’de Chebi Kağan’ın yakalanmasından sonra Tang, Göktürklerin üzerine iki koruyuculuk kurdu: Şanyu ve Hanhai.^[14] Jiu Tang Shu, Şanyu koruyuculuğuna üç komutanlık verir: Langshan, Yunzhong ve Sanggan. Ayrıca on dört vilayet sayar.^[15]

664’te Tang bir koruyuculuğu eski Yunzhong kasabasına taşıdı ve ona Yunzhong koruyuculuğu adını verdi. Koruyuculuğun yetkisi çölün güneyindeki boylara uzanıyordu.^[16] Xin Tang Shu, kasabanın Yami Kağan’ın ve ondan sonraki kağanların Sui’den gelen eşi Prenses Yicheng’in ikametgâhı olduğunu açıklar.^[17] Li Jing, İlig’in düşmesinden sonra buraya yenilmiş Göktürklerden birkaç yüz çadır yerleştirmiş ve üzerlerine Aşide boyundan bir bey atamıştı.^[18] Güçlendiklerinde, kendilerini uzaktan yönetecek bir Tang prensini kağan olarak istediler.^[18] İmparator, bugünün kağanının eski şanyu olduğunu söyleyerek karşılık verdi. Yunzhong koruyuculuğunu Şanyu Büyük Koruyuculuğu diye yeniden adlandırdı.^[18]

İkinci Kağanlık

679’da diriliş savaşını başlatan isyan, Şanyu koruyuculuğunun Göktürkleri arasında patlak verdi.^[19] İlteriş Kağan’ın dedesi, koruyuculuğun sağındaki Yunzhong’un valisi Sheli Yuanying’in altında bir beydi. Tudun rütbesini babadan kalma taşıyordu.^[4]

Konum

Ad sırayla birkaç yeri kapsadı. Kuzey Zhou’nun Yunzhong ilçesi olan Yunnei, Shanxi’deki Huairen’in elli li güneybatısına yerleştirilmiştir.^[20] Aynı çeviri, Tang’ın Yunzhong idari bölgesini Shanxi’deki Datong ile, Tang’ın Yunzhong ilçesini ise Sui’nin Heng’an garnizonuyla özdeşleştirir.^[21] 630 komutanlığını Suiyuan vilayetinin sınırına, koruyuculuğu ise Datong’un dört yüz li kuzeybatısına yerleştirir.^[22]