Yiran Kağan

Bilge Kağan zehirlenerek ölünce “halk onun oğlunu Yiran Kağan olarak tahta çıkardı”.^[1] Tang, taziye kurbanını sunmak, Yiran’ı resmen onaylamak, bir stel ile türbe yapmak üzere Li Quan’ı gönderdi. Metni imparatorluk tarihçisi Li Rong yazdı. Tang tarihinin sözleriyle “çok geçmeden Yiran hastalıktan öldü ve küçük kardeşi Tengri Kağan olarak tahta çıkarıldı”.^[1] Onun hakkında bilinenlerin tamamı budur.^[1] Bilge Kağan yazıtı, ölen kağanın 735’in beşinci ayında cenaze töreni yaptıran bir oğlunun ağzından konuşur. O oğulun Yiran mı, yoksa artık Tengri mi olduğu, Yiran’ın ne kadar yaşadığına bağlıdır. Hiçbir kaynak bunun ne kadar olduğunu söylemez. Modern anlatımlar ona tek bir yıl, 734’ü verir.^[2]

Tahta çıkış

Saltanat, zehirleyicinin sağ kalamadığı bir zehirlenmeyle başlar. Bilge Kağan, kendi büyük memuru Meilu Chuo tarafından zehirlendi. Zehir etkisini gösterdi, ama kağan hemen ölmedi. Ölmeden önce Meilu Chuo’u aratıp idam ettirdi ve bütün hizbini yok etti.^[1] Halk ancak bundan sonra, katil ölmüşken, onun oğlunu tahta çıkardı.^[1]

Tang’ın yanıtı

Chang’an bu veraseti bir devlet olayı saydı. İmparatorluk Klanı Dairesi başkanı Li Quan, taziye kurbanını sunmak ve Yiran’ı resmen onaylamak için gönderildi. Ölen kağan için bir stel ile türbe yapıldı. İmparatorluk vakanüvisi Li Rong yazıtı yazmakla görevlendirildi.^[1] Aynı onurlar iki yıl önce Kül Tegin için de verilmişti. O metni imparator bizzat yazmıştı.^[1]

Ardından tek bir cümlecik gelir: çok geçmeden Yiran hastalıktan öldü ve küçük kardeşi Tengri Kağan olarak tahta çıkarıldı.^[1]

Sonraki tek iz

Yiran ölümünden sekiz yıl sonra yalnızca ailesi aracılığıyla bir kez daha görünür. Kağanlık 742’de çöktü ve mülteciler güneye geldi. Teslim olanların listesinde Yiran Kağan’ın küçük karısı Yusaifu da vardır. Listede ayrıca Batı Şadının karısı ve çocukları, Kapgan’ın bir torunu, Bilge Kağan’ın bir kızı ve Tengri Kağan’ın bir kızı anılır.^[1] Hepsi 742’nin sekizinci ayında Chang’an’a getirildi. Önce imparatorluk atalar tapınağında, sonra saray avlusunda sunuldular. İmparator bu olay üzerine bir şiir yazdı.^[1]

Bu liste, Bilge’nin hanedanının Çin kaydındaki son görünüşüdür. Yiran’ın dul eşi de onun içindedir.