Tang tarihi ona Sol Şad der. Sol Şad, Bilge Kağan’ın iki kuzeninden biriydi. İkisi, genç kağan Tengri’nin naipliği sırasında orduya birlikte komuta etti. Sol Şad doğuyu, Sağ Şad ise batıyı yönetiyordu.[1] Tengri ile annesi Sağ Şad’ı yanlarına çekip başını kestirdi. Sol Şad “aynı akıbetten korkarak birliklerini Tengri’ye karşı sürdü, onu öldürdü ve kendini Wusumishi Kağan adıyla tahta çıkardı”.[1] Onu da kimse kabul etmedi. Tang tarihi şöyle der: “Basmıl boyu ona karşı silahlanıp ayaklandı. Sol Şad ağır bir yenilgiye uğradı ve canını kurtarmak için kaçtı, bütün ülke kaosa düştü.”[1] Jiu Tang Shu’nun Göktürk bölümü bu cümleyle ve 742’nin sekizinci ayında Tang’a geçip Chang’an’da karşılanan prenseslerin ve prenslerin listesiyle sona erer.[1]

Öteki anlatı

Ozmish bir Göktürk şadıydı ve Basmıllar onun düşmanlarıydı. Tang tarihi böyle der.[1] Aynı tarihin Uygur bölümüne göre 744’te Basmıllara Aşina Shi adlı bir reis önderlik ediyordu. Tang onu kağan olarak tanımıştı.[2] İkinci bir anlatı sonu başka türlü anlatır.[3] Bu anlatıda Basmıl, Karluk ve Uygurlardan oluşan bir koalisyon 742’de hanedanı devirir. Basmıl reisi Ozmïš kağan ilan edilir. 744’te Uygurların başını çektiği bir koalisyon onu da devirir, Uygur Kağanlığı’nın doğuşu budur.[3] Bu bir görüştür, kaynakların anlatısı değildir.[3] Orhun’un son Aşina kağanının 744’te Uygurlara yenildiği her anlatıda ortaktır.

Xin Tang Shu anlatısı

Xin Tang Shu’nun alt bölümü, Jiu Tang Shu’da eksik olan sonu içerir. Başlangıcı farklı anlatır. Ona göre Sol Şad, Pan Kül Tegin’dir. Pan Kül Tegin, Bilge’nin bir oğlunu tahta çıkardı. Yabgu Guduo çocuğu öldürdü. Pan Kül Tegin bunun üzerine çocuğun kardeşini tahta çıkardı. Yabgu onu da öldürdü ve ardından kendini kağan yaptı.[4] Tianbao’nun başında Uygurlar, Karluklar ve Basmıllar birlikte yabguya karşı ayaklanıp onu öldürdü. Basmıl reisini Jiedie Yishi Kağan olarak yükselttiler.[4] Uygurlar ve Karluklar kendilerini onun sol ve sağ yabguları yaptı. Halk ise Pan Kül Tegin’in oğlunu Wusumishi Kağan olarak tahta çıkardı, kendi oğlunu da Sağ Şad yaptı.[4] İmparator ona boyun eğmesini emreden elçiler gönderdi. Boyun eğmedi, halkı da onu izlemedi. Üç boy birlikte ona saldırdı.[4] Tianbao’nun üçüncü yılında, 744’te, Basmıllar onu öldürüp başını başkente gönderdi. Baş, ata tapınağında sunuldu.[4] Küçük kardeşi, tegin Gulongfu, Baimei Kağan olarak tahta çıkarıldı. Ülke karışıklığa düştü.[4] Tang generali Wang Zhongsi solun on bir boyuna vurdu. Bu sırada Uygurlar ve Karluklar Basmıl kağanını öldürdü ve Uygur Guli Peiluo’yu Kutluk Bilge Kül Kağan olarak tahta çıkardı.[4] Ertesi yıl Baimei Kağan’ı öldürüp başını gönderdiler. Bilge Kağan’ın dul eşi, Katun Guduolu Pofu, halkıyla birlikte geldi. Ona saray hanımı unvanı ve yıllık bir ödenek verildi.[4] Bölüm der ki, bununla Batı Wei döneminde başlayan Göktürk devleti sona erdi. Toprakları bütünüyle Uygurlara geçti.[4]

Notlar

  1. ^ a b c d e Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  2. ^ Mackerras 1972
  3. ^ a b c Golden 1992
  4. ^ a b c d e f g h i Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler6

Kişiler
Pofu Katun · Right Shad (d. 741) · Tengri Khan
Devletler
Second Göktürk Khaganate
Savaşlar
Fall of the Second Khaganate, 741–744
Halklar
Basmïl

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Ozmish Khan.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/ozmish-khan/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026