Çevirme av

Çevirme av, bir insan sırasının avı avcıya doğru ya da kapalı bir halkanın içine sürdüğü ava denir. Bozkırda ya da kenarında üç metin böyle bir av anlatır. Wei Shu, Wei imparatorunun Gaocheleri halka yaptığı büyük bir avı anlatır.^[1] Av büyük olasılıkla 399’da yapıldı.^[2] Büyük olasılıkla dokuzuncu yüzyıla ait olan Irk Bitig, bir kağanın ordusunu çevirme ava çıkarır.^[3] Kaşgarlı Mahmud 1070’lerde sözlüğünde kralın halka avı için kullanılan sözcüğü açıklar.^[4] Üç metin hem zaman hem halk bakımından birbirinden uzaktır.

399 avı

Wei imparatoru Taizu, Tianxing devrinin ikinci yılının ilk iki ayında, yani 399’da Gaochelere karşı yürüdü. Taizu’nun kişisel adı Gui, ölümünden sonra verilen unvanı Daowu idi.^[2] Wei orduları üç sütun hâlinde çıktı. Otuzdan fazla Gaoche grubunu bozguna uğrattılar. Yetmiş binden fazla insan, üç yüz binden fazla at ve bir milyondan fazla sığır ve koyun aldılar.^[2] İmparator Niuchuan’dan güneye döndü. Wei Shu’nun Gaoche bölümü şöyle sürer: büyük bir av düzenledi ve Gaocheleri halka yaptı.^[1] Atlılar ve yayalar bir sıra oluşturdu, çevre yedi yüz li’den fazlaydı.^[1] İçinde çok çeşit av hayvanı toplandı.^[1] İmparator sonra hayvanları Pingcheng’e sürdü. Gaoche kalabalığıyla Geyik Parkı’nı yaptırdı. Park kuzeyde Çin Seddi’ne kadar uzanıyor, doğuda Baideng’i içine alıyordu.^[5]

Gaoche bölümü avı tarihlemez.^[1] Yıllıklar seferi, üçüncü ayda başkente dönüşü ve esir alınan Gaochelerle parkın yapımını aynı yıl altına yazar. Yedinci ayda geyik parkında yapılan büyük bir ordu teftişini de kaydeder. Bir avdan söz etmezler.^[2] Av, 399 yılının dönüş yürüyüşüne aittir.

Halkadaki Gaocheler, seferin az önce yendiği halktı. Yıllıklar esirlerini yetmiş binden fazla sayar.^[2] Metin, sıranın esirlerden mi yoksa Wei’ye geçmiş Gaochelerden mi oluştuğunu söylemez.^[1] Aynı saltanatın yıllıkları sarayın 403 ve 406 avlarına büyük avın adı olan xiaolie der.^[2]

Kağanın çevirme avı

Irk Bitig’in altmış üçüncü falı şöyledir: kağanlığın ordusu ava çıktı. Bir karaca çevirmeye girdi. Kağan onu eliyle yakaladı ve bütün sıradan askerler sevindi. Fal iyidir.^[3] Çevirme av için Türkçe sözcük sagu’dur. Karacayı yakalayan olarak kağanı çeviri ekler.^[6] Sahne, hükümdarının önderliğinde bütün ordunun avıdır ve askerler için iyi bir falla sona erer. Fal Uygur dönemindendir. Göktürk kağanlıkları için kanıt değildir.^[7]

Kralların avı

Kaşgarlı Mahmud sözlüğünde saγïr sözcüğünü verir: kralların tebaalarıyla birlikte yaptığı bir av türü.^[4] Kral, hayvanları toplayıp kendisine doğru sürmeleri için halkı çalılıklara ve ovalara dağıtır. Kendisi durur ve atış yapar. Avı aramakla kendini yormaz.^[4] Anlatım Wei avıyla aynı öğeleri taşır: bir insan sırası, içeri sürülen av ve ortada bir hükümdar.

On iki yıllık devrin kökeni

Aynı sözlük bars maddesinde, bir kralın yanılgıya düşürmeyecek bir yıl sayımı istediğini anlatır. Kral on iki yıllık bir devir belirledi.^[8] Ava çıktı ve yabanıl hayvanların büyük bir nehir olan İli vadisine doğru sürülmesini emretti.^[8] Hayvanlar suya sürüldü. On iki tür karşıya geçti ve kral her birine bir yılın adını verdi.^[8] Hikâye on iki hayvanlı devri açıklar. Bir av raporu değildir. 1070’lerin bir yazarının bir kralın avını, avın bir nehre doğru sürülmesi olarak düşünebildiğini gösterir.

Kanıtın sınırları

Sui ve Tang tarihlerinin Göktürk avını anlattığı pasajların hiçbiri av hayvanının nasıl alındığını anlatmaz. Halka avı Wei için dördüncü yüzyılın sonunda, Irk Bitig’de bir kağan için ve sözlüğün kralları için tanıklıdır.^[9] Üç metinde de çevirme av, bir hükümdarın çok sayıda insanla yürüttüğü bir avdır.