Bomalar uzak kuzeyde, kuzey denizine yakın yaşıyordu. Toprakları Tang başkentinden on dört bin li uzaktaydı ve Göktürklerin ötesinde yatıyordu.[1] Adlarını, hepsi alaca olan atlarından aldılar. Bu atlara binmezlerdi.[1] Kırgızlarla sık sık savaşırlardı.[1] 652’de Tang’a haraç gönderdiler.[2]

Çin anlatımı

Tongdian, Bomalara beş büyük Göktürk ordugâhı üzerinden ulaşır.[3] Onlara 30.000 asker ve 300.000 at verir. Hükümdarlık unvanlarının, Göktürklerde olduğu gibi irkin olduğunu söyler. Yay, kılıç, mızrak ve kalkan taşırlar. Nöbetçi tutmaz ve ödül vermezler.[3] Topraklarının doğudan batıya genişliği bir aylık, kuzeyden güneye uzunluğu elli günlük yoldur. Soğuk çok şiddetlidir. Her kış kar o kadar derin yağar ki ağaçların ancak bir iki ayak boyu karın üstünde kalır. Çözülme mevsiminde güneşli yamaçları izler, toprağı atlarla ve insan gücüyle birlikte sürer ve beş tahıl ekerler.[3]

Balık avı ve avcılıkla geçinirler. Balık, geyik, su samuru, samur ve sıçan yer, giysilerini bunların derisinden yaparlar.[3] Demir azdır. Kil kazanlarda pişirir, huş ağacı kökünden kaselerle yerler.[3] Su ve otlak arayışıyla göç eder, otlak tükenince yer değiştirirler. Evleri kuyu bileziği gibi üst üste yığılmış kerestedir ve huş kabuğuyla örtülüdür. İçinde toprak yataklar, ot döşekler ve keçe vardır.[3] Atlar süt ve kesmik verir, kimse onlara binmez.[1]

Xin Tang Shu aynı tabloyu birkaç eklemeyle verir. Bomalar başlarını tıraş eder ve huş kabuğundan başlıklar giyer. Küçük reisleri vardır ve bu reisler birbirlerini tabi kılamaz.[4] Tongdian ise ulusa önderlik eden tek bir irkin anlatır.[3] Kaynaklar ikisini uzlaştırmaz.[3]

Kırgızlar ve Bomalar

Tongdian’a göre Bomalar Kırgızlarla sık sık savaş halindeydi. Görünüşte Kırgızlara benzerlerdi, ama iki halk birbirinin dilini anlamazdı.[1] Xin Tang Shu, Batı Göktürk Duolu Kağan’ın merkezini Zuhe Dağı’nın batısındaki Beiting’de kurduğunu söyler. Bunu yaptığında Boma ve Kırgız devletlerinin hepsi ona boyun eğdi.[5] Tongdian bir yol da verir. Bomalardan güneye Türgişlere otuz gün gidilir. Oradan Duolu Que irkin’in yönettiği Yanmonian boyuna yirmi gün, onun kuzeyinde de Keshidan’a sekiz gün gidilir.[3] Bomaların ve Yanmonianların sığır ve koyunu yoktur. Göktürkler gibi evlenirler. Başlarındaki reise her yıl samur, su samuru ve sincap derisinden vergi öderler.[3]

Kırgızistan’daki araştırmalara dayanan bir okuma Bomaları, Kırgızlara özellikle yakın duran halklar arasında sayar. Bu halklar Kırgız halkının oluşumuna katkıda bulunmuş olabilir. Okuma, Bomaları Kırgız devletinin kuzeyine yerleştiren sonraki bir Çin coğrafyasına ve alaca atlı halkları anlatan Kırgız soy geleneklerine dayanır.[6] Çin metinleri düşmanlığı ve Kırgızların paylaşmadığı bir dili bildirir. Bir birleşmeden söz etmezler.[1]

Adlar

Xin Tang Shu Bomalar için üç ad verir: Boma, Bila ve Eluozhi.[4] Tongdian, Göktürklerin onlara Hela dediğini ekler.[3] Çinli uzmanlar Hela’yı “alaca” anlamındaki Türkçe ala olarak okur. İki Japon araştırmacı Eluozhi’yi alakçı olarak okur, bu da adın Çince açıklamasına uyar.[6]

Bila adı Tongdian’ın Basmıl kaydında da geçer. Basmıllar Kuzey Denizi’nin güneyinde ve Kırgızların güneydoğusunda yaşar.[3] Tongdian’da Boma ve Basmıllar bu yüzden hem bir Çince adı hem de kuzey denizi yakınında bir konumu paylaşır.[3] Tongdian bir açıklama vermez.[3] Başvuru literatürü Pi-la’yı Basmılların ikinci bir adı olarak listeler.[7] Tongdian Basmıllar için, geyiği ağaç üstünde koşarak yakalayan kayaklardan söz eder. Boma kaydı ise hiçbirinden söz etmez. Tahta Atlar maddesi bu aygıtı ele alır.[3]

Notlar

  1. ^ a b c d e f Tongdian, juan 200; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ Cefu yuangui, juan 970
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Tongdian, juan 200
  4. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  5. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  6. ^ a b Kocobekov 2015, p. 19
  7. ^ Golden 1992, p. 142

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Muratbek Kocobekov, Kırgızların Sayan-Altay Bölgesi'ndeki Komşuları (2015)

İlgili maddeler

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Boma.” Turkic Atlas, revised 4 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/boma/

Son güncelleme: 4 Kasım 2026