Dubolar Uygurların kuzeyinde, küçük bir denizin güneyinde, kendi kendini yöneten üç bölük hâlinde yaşıyordu.[1] Avlanır ve balık tutarlardı. Zambak köklerini yer, samur ve geyik postu giyinirlerdi, yoksullar ise dokunmuş kuş tüyü giyerdi.[2] Çin tarihleri onları Tielelerle bir arada sayar. Xin Tang Shu, Kırgızlara ayrılan kaydında Dubo, Mielie ve Geezhi’ye buz üzerinde koştukları kayaklar yüzünden Tahta Atlı Tujue der.[3] Bu araç Tahta Atlar maddesinde anlatılır.

Sui ve Tang tarihlerinde

Sui Shu, Dubo’yu Tiele halkları arasında, “Kuzey Denizi’nin güneyindeki” halk olarak sayar. Metne göre Tielelerin bütününün hükümdarı yoktur, doğu ya da batı Göktürklerine bağlıdırlar.[4] Tongdian, Dubo’yu Uygurlardan on üç günlük yolda ayrı bir Tiele kolu olarak anar.[5] Metne göre üç bölük hâlinde kendi kendilerini yönetirler ve dokunmuş otlardan kulübeler yaparlar. Ne sığırları ne koyunları vardır, ekin ekmeyi de bilmezler.[5] Ülke zambakla doludur. Kökleri yiyecek olarak alırlar, buna balık ve vurdukları av eklenir.[5]

Xin Tang Shu bu anlatımı yineler ve komşuları ekler. Dubo ülkesi kuzeyde küçük denizle, batıda Jiankun’la, güneyde Uygurlarla sınırdır. Jiankun, Kırgızların Çincedeki adıdır.[1] Dubolar mevsimleri hesaplamaz. Evlenirken zengin at, yoksul geyik derisi ve ot kökü verir. Ölüler tahta bir tabuta konup dağlara bırakılır ya da bir ağaca asılır, yas da Göktürklerdeki gibi tutulur.[2] Cezaları yoktur. Hırsız aldığının iki katını öder.[2]

Tahta Atlı Tujue

Xin Tang Shu’nun ikinci bir pasajı Kırgızlara ayrılan kayıttadır. Pasaj Kırgızların doğusunda üç Tahta Atlı Tujue boyu bulunduğunu söyler: Dubo, Mielie ve Geezhi. Hepsinin reisleri jiejin unvanını taşır.[1] Aynı Çince sözcük, Bilga Ton Irkin adıyla anılan Kırgız hükümdarının unvanında da geçer. Bu yüzden jiejin sözcüğünün irkin olduğu kabul edilir.[6] Evlerinin üstü huş kabuğuyla örtülüdür, çok sayıda iyi atları vardır. Buz üzerinde tahta atlarla koşarlar. Binici ayağını bir tahtaya dayar, koltuğunun altında eğri bir odun tutar ve bir tekmede yüz adım yol alır.[1] Geceleri akın eder, gündüzleri saklanırlar. Kırgızlar onları tâbi kılabildi.[1]

İki pasaj birbirini tutmaz. Birincisinde Duboların hayvanı yoktur ve ot kulübelerde yaşarlar. İkincisinde çok atları vardır ve huş kabuğunun altında yaşarlar.[1] Birinci pasajdaki üç Dubo bölüğü, ikincideki Dubo, Mielie ve Geezhi olabilir. Böylece tek bir halk iki biçimde anlatılmış olur.[7] Çince metin bunu söylemez.[1] Xin Tang Shu 都波 yazımını 都播’nın ikinci yazımı olarak verir. İkisi tek halk sayılır.[1]

647 elçiliği

647’de Dubolar Tang sarayına bir elçi gönderdi, Tongdian, Xin Tang Shu ve Jiu Tang Shu böyle kaydeder.[8] Xin Tang Shu, elçinin o yıl on atla gelen Gulikanların ziyaretine denk geldiğini söyler.[1] Cefu Yuangui, Dubo elçiliğini on ikinci aya tarihler. Gulikanların geldiğini duyunca elçiliği gönderdiklerini söyler.[9] Jiu Tang Shu, Duboları o yıl haraç gönderen on dokuz uzak ülke arasında sayar. Sarayın, kuzeydeki ıssızlıklara ulaşmak için Göktürklerin kuzeyinden Uygur topraklarına kadar altmış altı menzil durağı kurduğunu da ekler.[10]

Yurt ve soy

Sui Shu Kuzey Denizi’nden, Xin Tang Shu küçük bir denizden söz eder.[11] Bazı araştırmacılar küçük denizi Kosogol Gölü sayar ve Duboları onun güneyine, Uygurların kuzeyine ve Kırgızların doğusuna yerleştirir.[7] Başkaları onları altıncı ile sekizinci yüzyıl arasında Kosogol yakınına koyar. Tielelerin bir kısmı da gölün batısında, yukarı Yenisey’e kadar yaşıyordu.[12] Başvuru literatürü Tu-po’yu Baykal Gölü’nün güneyine yerleştirir.[13] Çince metinlerdeki iki suyun aynı olup olmadığı kesinleşmemiştir.

Soylarına ilişkin literatür üç görüş verir. Biri adı, Samoyed halklarının taşıdığı ad olan Tuba ile bir tutar. Bu görüşe göre Dubolar, Çinlilerin onlara Göktürk dediği sırada zaten Türkleşmiş Samoyed boylarıydı.[7] İkincisi Tuva Todzhalarını Duboların soyundan getirir.[12] Üçüncüsü adı Altay Türklerinin ve Tuvalıların Tuba’sıyla ilişkilendirir. Onların soyunu Türk olduğu kadar Samoyed, Ket ve Moğol da sayar.[13]

Bazı araştırmacılar Dubo, Mielie ve Geezhi’yi, Kırgızlar ordu topladığında onlarla birlikte sefere çıkan vasal boylar arasında sayar.[14] Çince metin yalnızca Kırgızların onları tâbi kılabildiğini söyler.[1]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ a b c Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Tongdian, juan 199
  3. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Tongdian, juan 199; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  4. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  5. ^ a b c Tongdian, juan 199
  6. ^ Drompp 2005, p. 36
  7. ^ a b c Barthold 1927, p. 14
  8. ^ Tongdian, juan 199; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 3
  9. ^ Cefu yuangui, juan 970
  10. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 3
  11. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  12. ^ a b Kocobekov 2015, p. 17
  13. ^ a b Golden 1992, p. 415
  14. ^ Savinov 1978, p. 211

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • V. V. Barthold, Kirgizy: istoričeskij očerk [Киргизы: исторический очерк] (1927)
  • D. G. Savinov, Etnokul'turnye svjazi enisejskich kyrgyzov i kimakov v IX–X vv. [Этнокультурные связи енисейских кыргызов и кимаков в IX–X вв.] (1978)
  • Muratbek Kocobekov, Kırgızların Sayan-Altay Bölgesi'ndeki Komşuları (2015)
  • Michael R. Drompp, Tang China and the Collapse of the Uighur Empire: A Documentary History (2005)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Muharebeler ve olaylar
The Ten Steeds of 647
Halklar
Kurykan
Gelenekler ve eğlenceler
Wooden Horses

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Dubo.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/dubo/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026