Tahta Atlar

Bozkırın kuzeyindeki kar ülkesinde Çin tarihleri bir yolculuk biçimini kaydeder. Onu at sözcükleriyle anlatırlar. İnsanlar “tahta binerler”, “tahta ayak” takarlar ya da “tahta ata” binerler. Bu araçlarla kışın geyik avlarlar.^[1] En ayrıntılı anlatım Tongdian’dadır. Basmıllar hakkındadır.^[2] Dört Çin eseri, aracı kullanan yedi halkı adlandırır.^[3]

Basmıllar

Tongdian, Bila da dediği Basmılları Beiting’in kuzeyine, Kuzey Denizi’nin güneyine, Jiegu’nun güneydoğusuna yerleştirir.^[2] Metin onları Sui zamanından tanır.^[2] Reisleri vardı ama kral unvanları yoktu. Avlanabilen güçlü adamlardı.^[2] Ülkelerinde çok kar vardı. Tahtayı hep at yapar, geyikleri karda kovalarlardı.^[2]

Tongdian aracı anlatır. Kalkan biçimindeydi ve başı yüksekti. Alt yüzü, tüyleri tek yöne yatırılmış at derisiyle kaplıydı.^[2] Tüy kara karşı yatar ve tahtanın kaymasına izin verirdi. Tahta ayağın altına bağlanırdı. Metin bunu sandalet ve takunya giymeye, 屧屐, benzetir.^[2] Yokuş aşağı inerken Basmıllar kaçan bir geyikten hızlı koşardı.^[2] Düz karda bir sopayı yere saplayıp koşarlardı. Metin onların “bir tekne gibi” ilerlediğini söyler.^[2] Yokuş yukarı çıkarken tahtayı ele alıp tırmanırlardı.^[2]

Bir Basmıl bir geyik öldürünce ailesini oraya götürüp onu orada yerdi. Geyik bitince yollarına devam ederlerdi.^[2] Evleri huş ağacı kabuğundandı. Erkekler saçlarını keser ve huş kabuğundan başlık takardı.^[2]

Jiegu

Aynı bölümde Tongdian, Uygurların kuzeybatısında ormanlar arasında yaşayan Jiegu’yu anlatır. Avcılarının hepsi tahta atlara binerdi.^[2] Dağ yamaçlarını çıkıp inerler, avlarını uçuyormuş gibi kovalarlardı.^[2] Tongdian, Jiegu için aracın başka bir tarifini vermez.^[2] Jiegu, Yukarı Yenisey’i elinde tutan Kırgızlar sayılır.^[2]

Tahta Atlı Tujue

Xin Tang Shu, Kırgızların doğusuna üç halk koyar. Bunlar Muma Tujue, Tahta At Tujuesi adını taşır. Dubo, Mielie ve Geezhi’dir.^[4] Reislerinin hepsinin unvanı jiejin, 頡斤, idi. Evlerinin çatısı huş kabuğuyla örtülüydü.^[4] Çok iyi atları vardı ve buz üstünde tahta atlara bindikleri söylenirdi.^[4] Bir tahta ayak dayanağı, eğri bir odun da koltuk altı desteği görevi görürdü. Tek bir tekme binicisini yüz adım ileri taşırdı, hızlı ve şiddetli bir hareketle.^[4] Geceleyin akın eder, gündüz saklanırlardı. Kırgız erkekleri onları tebaa yapabildi.^[4]

Sui Shu, Kuzey Denizi’nin güneyindeki Tielelerin arasında 都波 diye yazılan Dubo adlı bir halkı sayar.^[5] İki yazım tek halk sayılır.^[6]

Bayegular

Bayegular, Tielelerin Pugu’nun doğu sınırındaki bir koluydu.^[7] Tongdian ve Tang Huiyao ikisi de onları aynı cümleyle anlatır. Halkın hepsi tahta ayak takar ve buz üstünde geyik avlardı.^[8] Xin Tang Shu, avı ve atıcılığı sevdiklerini, az çiftçilik yaptıklarını söyler. Buzda geyiklerin peşinden tahta binerlerdi.^[4] Tang Huiyao burada Tongdian’ı kopyalar ve ikinci bir anlatım vermez.^[9]

Kuzey Shiweileri

Sui Shu, güney Shiweilerin on bir günlük yürüyüş kuzeyinde yaşayan kuzey Shiweileri anlatır. Ülkeleri, karın bir atı gömecek kadar derin yağdığı soğuk bir ülkeydi.^[5] Kışın dağlara girer, yerdeki çukurlarda yaşarlardı. Sığırlarının çoğu donardı.^[5] Çok sayıdaki geyiği avlarlardı. Ayrıca buzu kırıp ağlarla ve oklarla balık ve kaplumbağa alırlardı.^[5] Arazide çok kar vardı. Shiweiler çukurlara batmaktan korktukları için “tahta binerek giderdi”.^[5] Tongdian pasajı kopyalar.^[10]

Terimler ve anlatımlar

Derlemedeki Çince metinlerin kayak için kendi sözcükleri yoktur.^[11] İfadeleri, tahta binmek, tahta ayaklar ve tahta atlar, attan alınmıştır. Aracı kullanan halkların hepsi karda ve buzda geyik avlayan avcılardır.^[11] Yapısını yalnızca Tongdian’ın Basmıl pasajı anlatır.^[2] Kayıt, aracın her yerde aynı olup olmadığını açık bırakır.