Halaçlar

Halaçlar, Afganistan’da yaşayan Türkçe konuşan bir halktı.^[1] 711 tarihli bir Baktriya el yazması, bir Halaç prensesinin adını anar. El yazması ona yedi kez Eski Türkçe kïnžuy (“eş”) unvanıyla seslenir.^[2] 982 tarihli Farsça coğrafya kitabı Halaçları Gazne çevresine yerleştirir ve çok sayıda koyunları olduğunu söyler. Ayrıca Belh’te, Toharistan’da, Bust’ta ve Guzgan’da da kalabalık olduklarını ekler. Başka bir coğrafyacı onları Hindistan ile Sistan arasında yaşayan, görünüşü, giyimi ve dili Türk gibi olan sığır yetiştiricileri olarak anlatır.^[3] Arap yazısı Halaç ve Karluk adlarını hemen hemen aynı yazar, bu yüzden iki ad kolayca karıştırılır. Hudûd el-Âlem’in çevirmeni, el yazmasında Khallukh yazan yerde Khalaj okur.^[4] Kaşgarlı onları Türkmenler arasında sayar. Adlarını “aç kal” anlamındaki qal ac’tan türetir. İki Halaç klanının yirmi dört Oğuz klanından oluşan birlikten ayrıldığını söyler.^[5] Kökenleri için üç görüş öne sürülür. Birincisi onları Eftalitlerin kalıntısı sayar. İkincisi onları erken İslam döneminde Afganistan’a yerleşen Türk topluluğuna bağlar. Üçüncüsü onları Argu’dan türetir.^[6]

Halaç dili bugün hâlâ Orta İran’da konuşulur.^[7] Bazı araştırmacılar onu Türk dillerinin kendine özgü bir kolu sayar. Başkaları onu bir Oğuz lehçesi sayar.^[7] Kaşgarlı’nın kaydettiği Argu konuşması bununla birkaç özelliği paylaşır. Bunların arasında eski ñ yerine n de vardır.^[8]

Notlar

^ Erdal 2004, p. 73 n. 125
^ Erdal 2004, p. 4 n. 6
^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1970, p. 111, 347
^ Golden 1992, p. 387, 111; Minorsky 1970, p. 387, 111
^ Dīvān Lughāt al-Turk; Golden 1992, p. 387, 348; Minorsky 1970, p. 387, 348
^ Golden 1992, p. 83, 229, 347, 387; Minorsky 1970, p. 83, 229, 347, 387
^ a b Golden 1992, p. 387
^ Erdal 2004, p. 16 n. 33, 73

Kaynaklar

Literatür

Marcel Erdal, A Grammar of Old Turkic (2004)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
V. Minorsky, Ḥudūd al-ʿĀlam, "The Regions of the World": A Persian Geography 372 A.H. – 982 A.D., translated and explained, with the preface by V. V. Barthold, 2nd ed. (1970)