Karluklar

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Tong Yabgu’nun kendi göçebe tebaasına karşı görünürdeki ilgisizliği ayaklanmalara yol açtı. Karlukların 627 dolaylarındaki ayaklanması bunlardan biriydi.^[1] Kül Tegin yazıtı, Kül Tegin’in yirmi yedinci yaşındaki olayları kaydeder. Hâlâ özgürce dolaşan Karluk halkı doğu Göktürklerin düşmanı oldu. Göktürkler onlarla Tamag Iduk Baş’ta savaştı, onları öldürdü ve aldı.^[2] Uygurlar, Karlukların eski müttefikiydi ve artık Göktürk kağanlığının sahibiydi. Karlukları İç Asya’daki yurtlarından çıkardılar. Bunun sonucunda Karluklar 745 dolaylarında On Ok’un topraklarına göç etti.^[1] Moyun Çur yazıtının sözleriyle, sağ kalanların hepsi Türgiş’e geldi.^[1] Karluklar, batı Göktürk topraklarındaki en önemli Türk askerî grubu oldu.^[1] 751 Temmuz’unun sonlarında Talas Muharebesi’ni onlar belirledi: Tang müttefiklerini bırakıp Araplara geçtiler.^[1] 766’ya gelindiğinde Karluklar batının tam efendisiydi. Göktürklerin Ordukent’i olan başkent Suyab’ı ele geçirdiler. Bu kent, Çu vadisindeki Ak Beşim’dir.^[1] Karlukların batıdaki egemenliği 766’dan 800 dolaylarına kadar sürdü. Dokuzuncu yüzyılın başında Uygurlar, Maveraünnehir’in kuzeyindeki Karlukları boyunduruk altına alıyordu.^[3]

Karluk ülkesi, Soğd yerleşiminin ulaştığı yerde uzanıyordu. Hudud el-Alem, Karluk köylerinin bir kısmına -kath ile biten Soğd adları verir.^[4] Karlukların eski başkenti Qayaligh, Balkaş Gölü’nün güneydoğusundadır. William of Rubruck 1253’te oradan geçtiğinde Qayaligh hâlâ büyük bir pazardı.^[5] Karluklar, Yağmalar ve Tukhsiler, Tanrı Dağları’nın batısında Samani topraklarına köle satan boylar arasındaydı. Bu boyların federasyonu Karahanlı devleti oldu.^[6]