Baktriya

Baktriya, Ceyhun’un güneyinde, Belh çevresindeki ülkedir. Maveraünnehir’den Hindukuş’u aşarak Hindistan’a giden yolun üzerindedir. Altıncı yüzyıl ve sonrası kaynaklarında Tokharistan diye anılır.^[1]

Baktriya, Eftalit egemenlik alanının güney yarısıydı. Ceyhun üzerindeki paylaşım onu İran’a verdi.^[2] Bu atama tutmadı. 588 savaşında Göktürkler şehirlerini aldı. Behram Çubin’in ertesi yıl yaptığı karşı seferin şehirleri geri alması gerekti.^[3]

Çinliler ülkeyi Göktürklerden çok önce Daxia adıyla tanıyordu. Shiji’nin aktardığı biçimiyle Zhang Qian imparatora sunduğu raporda, Daxia’da Qiong bambu değneklerini ve Shu kumaşını gördüğünü söyler.^[4] Halk ona, tüccarlarının ikisini de Hindistan’da satın aldığını söyledi. Zhang Qian Hindistan’ın Shu’dan uzak olamayacağı sonucuna vardı.^[4] Sichuan malları böylece Baktriya’ya Hindistan üzerinden, Sichuan’dan Yunnan’dan geçerek kuzeydoğu Hindistan’a giden bir yolla ulaştı.^[5] Strabon, Baktriana’ya zeytin dışında Aria ile aynı ürünleri verir. Aria ise Margiana kadar verimli bir ülkedir.^[6]

Batı Göktürklerinin yönetiminde Demir Kapı’nın güneyindeki ülkenin başında şad rütbesinde bir Göktürk prensi vardı. Bazı araştırmacılar onu 630’da Kunduz yakınındaki Huo’ya, Demir Kapı’nın güneyindeki bütün küçük krallıkların valisi olarak yerleştirir. Oğlu 643 ya da 644’te yabgu unvanını aldı.^[7]

Notlar

^ Kurbanov 2010
^ Yavuz 2025
^ Tabari
^ a b Shiji, juan 123
^ Laufer 1919, p. 535
^ Laufer 1919, p. 223
^ Markwart 1938, p. 44–45

Kaynaklar

Literatür

Aydogdy Kurbanov, The Hephthalites: Archaeological and Historical Analysis (2010)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
Stanislas Julien, Mémoires sur les contrées occidentales (1857–1858)
Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)
Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)