982 tarihli Farsça bir coğrafya olan Hudûd el-Âlem, Türk halklarını ülke ülke anlatır.[1] Çoğu için servetlerinin neden oluştuğunu söyler ve cevap kısa bir hayvan listesidir.[2] Hudûd, Gardizî ve Mervezî’nin Türk halklarına dair kayıtları birbirine yakından uyar ve Samanî veziri Jayhânî’nin kayıp eserine dayandığı kabul edilir.[3] Dolayısıyla bu üçü, bu halklar için üç değil tek tanık sayılır.

Kayıtlar

Toghuzghuzlar ülkelerinden çok şey ihraç ederdi, bunlar arasında misk, kürk ve yak vardı. Öbür ticaret malları koyun, sığır ve attı.[4] Topraklarındaki bir yerin, Kh.mūd’un halkı koyun beslerdi ve çayırlarda ve otlaklarda çadır ve keçe kulübelerde otururdu.[5]

Yaghmaların serveti at ve koyundaydı.[5] Kırgızlar, Hudûd’un Kırgız malları dediği şeylerin yanı sıra koyun, sığır ve at sahibiydi.[6] Hudûd, onların avcı olduğunu, çadır ve keçe kulübe sahibi olduğunu da ekler.[6]

Khallukhların bir kısmı avcı, bir kısmı çiftçi, bir kısmı çobandı.[7] Servetleri koyunda, atta ve çeşitli kürklerdeydi.[7] Chigiller sığır, koyun ve at sahibiydi ve çadır ve keçe kulübelerde otururdu.[8] Tukhs’lar at, koyun, kürk, çadır ve keçe kulübe sahibiydi.[8]

Kimekler keçe kulübelerde otururdu. Ticaret malları samur ve koyundu.[8] Yazın yiyecekleri süt, kışın saklanmış ettir.[9] Ghuzlar at, sığır ve koyun sahibiydi. Silahları ve az miktarda avları da vardı.[10]

Listelerin örüntüsü

Koyun her halkın kaydında geçer. At, ticaret malları samur ve koyun olarak gösterilen Kimekler dışında hepsinde geçer.[2] Sığır Toghuzghuzlar, Kırgızlar, Chigiller ve Ghuzlar için anılır.[2] Kayıtların hiçbiri deve anmaz.

Listeler sayı vermez. Bir ailenin kaç hayvanı olduğunu ya da bir sürünün ne değerde olduğunu söylemez. İbn Fadlan, 922’de Oğuzlar için sayı verir.[11] Bunlar Oğuz sürüleri maddesinde ele alınır.

Mervezî’de Kimekler

On ikinci yüzyılın başında yazan Mervezî Kimekleri daha ayrıntılı anlatır. Bol sığırları ve koyunları vardı, ama devesi yoktu, çünkü deve onların ülkesinde bir yıldan fazla yaşamazdı.[12] Yazın kısrak sütüyle, kışın kurutulmuş etle geçinirlerdi.[12] Kar bir mızrak sapını örtecek kadar derindi. Kar bu denli yağınca, iki halk arasında barış varsa Kimekler hayvanlarını Ghuzların ülkesine sürerdi.[12] Hudûd kış yolculuğu için aynı şeyi söyler, bu hareket Mevsimlik otlaklar maddesinde ele alınır.[10]

Çadırlar ve keçe kulübeler

Hudûd keçe kulübeleri sekiz halkın yedisi için anar, Toghuzghuzlar ve Khallukhlar için yalnızca tek tek yerlerde. Yalnızca Yaghmalarda yoktur.[13] Kulübelerin yapıldığı keçe Keçe maddesinde ele alınır.

Notlar

  1. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937
  2. ^ a b c Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 94–100
  3. ^ Minorsky 1942, p. 9,262–263; Minorsky 1955, p. 9,262–263
  4. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 94
  5. ^ a b Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 95
  6. ^ a b Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 96
  7. ^ a b Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 97
  8. ^ a b c Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 99
  9. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 99–100
  10. ^ a b Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 100
  11. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 83
  12. ^ a b c Marvazī (Ṭabāʾiʿ al-ḥayawān); Minorsky 1942, p. 32
  13. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 95–100

Kaynaklar

Literatür

  • V. Minorsky, Ḥudūd al-ʿĀlam, "The Regions of the World": A Persian Geography 372 A.H. – 982 A.D., translated and explained, with the preface by V. V. Barthold (1937)
  • V. Minorsky, Sharaf al-Zamān Ṭāhir Marvazī on China, the Turks and India (1942)
  • V. Minorsky, Addenda to the Ḥudūd al-ʿĀlam (1955)
  • M. Canard, La relation du voyage d'Ibn Fadlān chez les Bulgares de la Volga (1958)

İlgili maddeler

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Livestock in the Hudud al-Alam.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/livestock-in-the-hudud-al-alam/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026