Çin tarihleri bozkır halklarını su ve ot peşinde göç eden halklar olarak anlatır. Kalıp Asya Hunlarından Uygurlara kadar uzanır. Bir halkın kışı nerede, yazı nerede geçirdiğini pek söylemez. Birkaç kaynak ise her mevsim için bir yer anar.

Kalıp

Shiji, Asya Hunlarının hayvanlarının peşinden yer yer dolaştığını söyler.[1] Han Shu onların ot ve hayvanın peşinden gittiğini yazar.[2] Zhou Shu Göktürkleri tek cümleyle anlatır. Saçlarını açık bırakır, giysinin yakasını sola kapatırlardı. Kubbeli keçe çadırlarda otururlar, su ve otun peşinden göç eder, hayvancılık ve avla geçinirlerdi.[3] Sui Shu, Tiele’nin sabit bir yeri olmadığını ve su ile otun peşinden gittiğini söyler. Batı sınırına yakın olanlar biraz ekin eker, çok sığır ve koyunu, az atı vardı.[4] Jiu Tang Shu, 744’ten önceki Uygurların sabit konutu olmadığını ve su ile otun peşinden dolaştığını söyler.[5]

Tonyukuk ve surlar

Göktürkler göçten vazgeçmedi ve nedeni kayıtlıdır. Bilge Kağan 716’da tahta çıkınca kısa süre sonra sur yapmak ve tapınaklar kurmak istedi.[6] Danışmanı Tonyukuk buna karşı çıktı. Ona göre Göktürkler Tang’ın yüzde birinden azdı. Direnebilmelerinin nedeni su ve otun peşinden gitmeleri, sabit bir konutları olmaması, avla yaşamaları ve hepsinin savaşmayı bilmesiydi. Güçlüyken ilerler ve akın ederlerdi. Zayıfken dağlara ve ormanlara gizlenirlerdi. Tang orduları ne kadar büyük olursa olsun onlara karşı hiçbir şey yapamazdı.[6] Surların ardında Göktürkler eski yaşam biçimini yitirir, tek bir yenilgi Tang’a katılmalarına yol açardı.[6] Bilge bunu kabul etti.[6]

Kış ve yaz

Rouran reisi Chelu Hui, Wei sarayına her yıl at, hayvan ve samur postu vergisi verirdi. Kışın halkı çölün güneyine göçer, yazın kuzeye dönerdi.[7] Hudûd el-Âlem, Toghuzghuzların yazın ve kışın otlaklar boyunca yer değiştirdiğini söyler. Kralları yazı bir dağın ardındaki beş köyden biri olan Panjikath’ta geçirirdi.[8] Kimek kağanının yazlık oturağı Namakiya adlı bir kentteydi.[9] Kışın, iki halk arasında barış varsa, Kimekler Ghuzlara doğru giderdi.[9]

Mervezî kış göçünün nedenini verir. Kimeklerin ülkesinde kar bir mızrak sapı kadar derine inerdi. Kar bu denli yağınca Kimekler hayvanlarını Ghuzların ülkesine sürerdi.[10] Kış için hazırladıkları ve şiddetli soğukta kullandıkları yer altı konutları vardı.[10] İbn Fadlan, Oğuz koyunlarının kışın nasıl beslendiğini gördü. Ot bulmak için karı tırnaklarıyla kazırlardı.[11] Göktürk ordusunun da bir kış ordugâhı vardı, Amga kalesi. Kül Tegin yazıtı, ordunun orada kışladığını ve ilkbaharda Oğuzlara karşı çıktığını söyler.[12] Bilge Kağan yazıtı, Bilge otuz iki yaşındayken bir kışta orada kıtlık olduğunu kaydeder.[13]

Hükümdarın verdiği otlak

Otlak verilebilirdi. 600 dolaylarında Sui sarayı, desteklediği ve Çinlilerin Qimin dediği Göktürk kağanı Yami Kağan’ı Ordos’a, Xia ve Sheng eyaletleri arasına yerleştirdi.[4] Nehirden nehre birkaç yüz li uzunlukta bir hendek kazdı ve çevrilen bütün ülkeyi onun otlağı yaptı.[4] Yami, halkının, koyunlarının ve atlarının dağları ve vadileri doldurduğunu, bir kısmının Büyük Sur’un içinde, bir kısmının Baidao’da olduğunu yazdı.[4] 601’de başka bir Göktürk gücü nehri geçti ve Yami’nin 6.000 insanını ve 200.000’den fazla karışık baş hayvanını sürüp götürdü.[4] Sui generali Yang Su onları kovaladı ve insanları ile hayvanları Yami’ye geri verdi.[4]

İlig Kağan’ın çöküşünden sonra Tang aynısını daha büyük ölçekte yaptı. Teslim olan Göktürk boylarını nehrin güneyine yerleştirdi ve otlatmalarına izin verdi. Taizong’a göre hane sayıları, koyunları ve atları her gün artıyordu.[6] 641’de Aşina Simo halkını nehrin kuzeyine geçirdi, Xin Tang Shu 100.000’den fazla insan, 40.000 asker ve 90.000 at sayar.[14] Oturağı eski Dingxiang kentiydi.[14] Güneyde Sarı Irmak ile kuzeyde Baidao arasındaki ülke, Xin Tang Shu’ya göre geniş bir otlaktı ve çöllerin en iyisiydi.[14] Taizong, Simo’ya, dikilen bir ağacın büyümesini görmekten duyulan sevinç gibi, Göktürklerin koyun ve atlarının çoğaldığını görmekten sevinç duyduğunu söyledi.[14]

Jiu Tang Shu, 648’in dördüncü ayında bir otlak anlaşmazlığı kaydeder.[15] Çölün ötesindeki sınır boyları bir sınırı aşarak otlayan at sürüleri yüzünden çekişti ve imparator davayı kendisi karara bağladı. İki taraf da kabul etti.[15]

Kaynaklardaki boşluklar

Kaynaklar göçlerin güzergâhlarını ya da bir halkın bir otlaktan ayrıldığı günleri vermez. Mevsimleri ve birkaç hükümdar merkezinin yerlerini anar. Orhun kağanlıklarının sürülerini sabit konaklar boyunca gezdirip gezdirmediğini söylemez.

Notlar

  1. ^ Shiji, juan 110
  2. ^ Han Shu, juan 94
  3. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  4. ^ a b c d e f Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  5. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  6. ^ a b c d e Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  7. ^ Wei Shu, juan 103
  8. ^ Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 94
  9. ^ a b Ḥudūd al-ʿĀlam; Minorsky 1937, p. 100
  10. ^ a b Marvazī (Ṭabāʾiʿ al-ḥayawān); Minorsky 1942, p. 32
  11. ^ Ibn Fadlan; Canard 1958, p. 83
  12. ^ Kül Tegin inscription
  13. ^ Bilge Khan inscription
  14. ^ a b c d Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  15. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 3

Kaynaklar

Literatür

  • V. Minorsky, Ḥudūd al-ʿĀlam, "The Regions of the World": A Persian Geography 372 A.H. – 982 A.D., translated and explained, with the preface by V. V. Barthold (1937)
  • V. Minorsky, Sharaf al-Zamān Ṭāhir Marvazī on China, the Turks and India (1942)
  • M. Canard, La relation du voyage d'Ibn Fadlān chez les Bulgares de la Volga (1958)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Halklar
History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
Livestock in the Hudud al-Alam · The Economy of the Steppe Empires
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Seasonal Pastures.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/seasonal-pastures/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026