Beş bölüm, Güney Asya Hunlarının Wei ve Jin altında yaşadığı biçimdi. Şanyunun gücünün sona erdiği 216 ile Liu Yuan’ın 304 ayaklanması arasındaki dönemi kapsar.[1] Her bölümün kendi Asya Hun komutanı ve onu gözetleyen bir Çinli subayı vardı. Hepsinin üstünde Bingzhou müfettişi dururdu.[2] Duman ile Mete Han’dan beri kesintisiz süren şanyuların yönetimi, bölümlerle birlikte sona erdi.[3]

216’dan önce güney merkezi

Güney merkezi, Cao Cao ona dokunmadan önce bir kuşak boyunca içeriden sarsılmıştı. MS 187’de Zhongshan’ın eski valisi Zhang Chun isyan etti. Siyenpileri sınırdaki idari bölgelere (komutanlık) karşı yürüttü.[4] İmparator Ling, Güney Asya Hunlarına You eyaleti valisi Liu Yu’nun emrinde hizmet etmek üzere asker göndermelerini buyurdu. Şanyu Qiangqu, Sol Erdemli Kral’ını atlılarla You’ya yolladı.[4] Halk, onun sonu gelmeyen asker toplayacağından korktu. 188’de sağ bölüm Xiuzhuge ile birlikte, yüz binden fazla kişiyle ayaklandı ve onu öldürdü.[4]

Oğlu Yufuluo, Sağ Erdemli Kral, unvanı aldı. Babasını öldürenler ona karşı da isyan etti ve Xubu Gudu Markisi’ni şanyu yaptı. Yufuluo davasını savunmak için başkente gitti. Sonra İmparator Ling öldü ve imparatorluk savaşa düştü. Yufuluo birkaç bin atlı aldı, Beyaz Dalga eşkıyasına katıldı ve Henei’ye akın etti. Oradaki halk surlu yerlerde toplanmıştı. Alınacak bir şey yoktu ve Yufuluo’nun kuvveti hırpalandı. Kendi halkı onu geri kabul etmedi, Yufuluo da Hedong’da kaldı. Xubu Gudu Markisi bir yıl şanyu oldu ve öldü. Güney merkezi tahtı boş bıraktı, ülkeyi yaşlı bir kral vekâleten yönetti.[4]

Yufuluo yedi yıl şanyu kaldı. Kardeşi Huchuquan 195’te tahta çıktı.[4] Hou Han Shu’nun adını andığı bir sonraki kişi Sağ Erdemli Kral Qubei’dir. İmparator Xian 196’da Chang’an’dan doğuya geldiğinde Qubei ile Beyaz Dalga önderi Han Xian onu korudu ve Li Jue ile Guo Si’yi püskürttü.[4] Han yönetimi Luoyang’a döndü, sonra Xu’ya taşındı. Qubei kendi ülkesine geri gitti.[4] 216’da Huchuquan huzura geldi. Cao Cao onu Ye’de alıkoydu ve Qubei’yi halkını denetlemesi için geri gönderdi.[4]

Cao Cao ve Bingzhou

Cao Cao, 216’dan önce de Bingzhou’daki Asya Hun boylarıyla uğraşmıştı.[5] Liang Xi, Gao Gan’ın isyanının çöküşünden sonra Bingzhou müfettişi yapıldı. Sınırdaki barbarları küstah ve akıncı buldu.[5] Sanguozhi’deki Liang Xi biyografisi onun başbuğlarını çağırdığını ve silah taşıyabilen adamlarını yardımcı birlik, yicong, olarak topladığını söyler. Ailelerini art arda sevkiyatlarla Ye’ye gönderdi, toplam on binlerce kişiydi. Reddedenlere saldırıldı. Binlercesi öldürüldü, on binlercesi boyun eğdirildi.[6] Bundan sonra, der biyografi, şanyu itaatkâr oldu. Adlı krallar alınlarını yere vurdu, boy nökerleri de kütüğe yazılı haneler gibi hizmet etti.[7]

Sonraki iki metin, şanyunun alıkonulmasını bir tuzak olarak anlatır. Deng Ai’nin Sima Shi’ye Jiaping yıllarında, 249 ile 254 arasında sunduğu bir arzda, şanyu dışarıdayken Asya Hunlarını hiçbir şeyin zaptedemeyeceği söylenir.[5] Qubei onu tuzağa düşürüp hizmet etmeye getirdi. Şanyu sınırın içindeyken Qiang’lar ile öbür barbarlar birliklerini yitirdi, başsız toplanıp dağıldı.[5] Jiang Tong’un barbarların taşınması üzerine söylevi, Jian’an yıllarında Sağ Erdemli Kral Qubei’nin Huchuquan’ı tuzağa düşürüp rehin tutmakla görevlendirildiğini söyler.[5] Bu metinlere göre Ye’deki alıkoyma rastlantı değildi. Cao Cao, Güney Asya Hunlarını dizginlemek için Sağ Erdemli Kral’ı şanyuyu getirip tutmakta kullandı.[5]

Chen Shou da Wuhuan ile Siyenpilere ayırdığı bölümün önsözündeki bir satırda aynı şeyi söyler. Jian’an yıllarında, diye yazar, Güney Şanyusu Huchuquan huzura geldi ve içeride hizmet etmek üzere alıkonuldu. Sağ Erdemli Kral ise halkına bakmakla görevlendirildi.[8] Asya Hunları kendilerini Han altında olduğundan da çok alçalttı.[8]

Bölünme

Cao Cao, 220’de sona eren Jian’an döneminde Güney Asya Hunlarını beş bölüme ayırdı.[7] Zizhi Tongjian bölünmeyi doğrudan şanyunun alıkonulmasının ardına koyar. Bölünmenin o yıl için bir gerekçesi olup olmadığı bilinmez.[5] Amaç, Asya Hunlarını tek bir devlet olarak yok etmek ve böylece imparatorluğa yönelik bir tehdidi ortadan kaldırmak olabilir.[7]

Han altında şanyu halkını kendisi yönetmişti.[9] Altındaki kral makamlarını oğullarına ve akrabalarına verirdi. Huyan, Lan ve Xubu gibi başka soyadlı aileler de davalara bakardı.[10] Merkez her yıl üç büyük toplantı yapardı. Bu toplantılarda kurbanlar sunulur ve ülke işleri görüşülürdü.[10] Han’ın Saray Beylerinin Başı ile Bingzhou müfettişi yalnızca şanyuyu gözetler ve dış barbarlarla ilişkisini önlemeye çalışırdı.[10]

Cao Cao’nun düzeni farklıydı. Her bölüm, Asya Hun soylularından seçilen bir komutan, shuai, aldı. Onu gözetlemek üzere başına Çinli bir sima getirildi.[7] Wei’nin sonunda komutanlar duwei adıyla yeniden adlandırıldı.[7] Jin Shu, Cao Cao’nun halkı beş bölüme ayırdığını ve Liu Bao’yu sol bölümün komutanı yaptığını söyler. Öbür komutanların da Liu boyundan olduğunu belirtir. Liu evleri beş bölüme dağılmıştı, ama hepsi konutlarını Fen Nehri üzerindeki Jinyang’da tuttu.[11] Liu evlerinin kim olduğuna dair iki açıklama vardır. Birincisi onları Tuge’nin şefleri sayar. Tuge, on dokuz boyun en güçlüsüdür ve Çinliler onlara bu unvanı verdi. Öbürü onları, yeni bir soyadı altındaki eski Luandi hanedanı sayar.[12]

Bölümlerin boyları

Jin Shu, sınırın içine gelip oturmuş kuzey barbarlarının on dokuz boyunu sayar. Her birinin kendi konak yeri vardı ve birbirine karışmamışlardı. Tuge en soylu olanıydı. Bu yüzden şanyuyu o verir ve ötekilere hükmederdi.[13] Tuge adının Türk adıyla bir ilgisi olup olmadığı sorulmuş ve Tuoba’lar arasındaki Tuku adlı bir soy onunla yan yana konmuştur. Soru çözülmüş değildir.[14] Jin Shu bunların dışında dört soy daha sayar: Huyan, Bu, Lan ve Qiao. Bunların arasında en yükseği Huyan’dı.[13]

Cao Cao’dan sonra bölümler

Bölümler Cao Cao’nun çizdiği gibi kalmadı.[7] Deng Ai, Jiaping yıllarında Liu Bao’nun bölümünde isyancılar olduğunu duydu. Gücünü bölmek için bölümü ikiye ayırmayı öğütledi ve Sima Shi bunu yaptırdı.[15] Wei’nin son yıllarında bir bölüm üç kola ayrıldı. Jin’in 265 ile 274 arasındaki Taishi yıllarında ise bir bölüm dörde bölündü.[15] Bütün bunlara rağmen bölümlerdeki Asya Hunlarına bir bütün olarak yine beş bölüm ya da Bingzhou’nun beş bölümü denirdi.[3] Merkezleri Bingzhou’da Zishi, Qi, Daling ve Xinxing ile Bingzhou sınırının ötesinde, Pingyang’daki Puzi idi. Bölünmüş bir bölümden çıkan iki komutanlıktan biri Yanmen’de oturdu.[3]

Sakin durmadılar. Jin Shu’nun kuzey barbarları biyografisi, 271’de şanyu Liu Meng’in isyan edip sınırı terk ettiğini söyler. Ertesi yıl, der biyografi, emrindeki bir subay onu öldürüp teslim oldu.[16] Biyografi ona şanyu demekte yanılıyor olabilir. Jin Shu’nun öbür bölümleri ile Wei Shu onu tek bir bölümün, orta bölümün, komutanı olarak gösterir.[17]

Gözetim

Wei, Saray Beylerinin Başı ve Asya Hunları Koruyucusu makamını Taihe’nin beşinci yılında, 231’de yeniden kurdu.[18] Wei ve Jin altında bu makam Bingzhou müfettişliğiyle birlikte tutulurdu.[18] Sanguozhi bu birleşik makamda Sun Li’yi ve Zhengshi’nin ilk yıllarında Tian Yu’yu anar. Jin Shu ise Shi Jian’ı ve en son Liu Kun’u anar.[19] Wei’nin ilk Bingzhou müfettişi Liang Xi ile Jin’in sonuncusu Liu Kun’un ikisinin de Bingzhou’daki Asya Hunlarını yönetmede büyük hizmet verdiği kayıtlıdır.[19]

Sayılar ve yükümlülükler

Jin Shu, Sol bölümde on binden fazla, Sağ ve Orta bölümde altışar binden fazla çadır sayar. Hepsi Taiyuan içindedir ve toplam yaklaşık yirmi iki bindir. Buna Pingyang’daki Puzi’de Güney bölümünden üç binden fazla, Xinxing’de Kuzey bölümünden dört binden fazla çadır ekler.[20] Jin kütüğü bütün Taiyuan için on üç ilçe ve on dört bin hane kaydeder.[21] Bazı araştırmacılar bu yüzden bölümlerdeki Asya Hunlarının hane kütüklerinde sayılmadığı sonucuna varır.[20]

Aynı araştırmacılar onların yükümlülüklerden de muaf olmadığını savunur. Jin Shu, sınır halkları için kurallar koyar. Atanmış tarlaları ekmeyen uzak bir barbar hane başına üç hu tahıl öderdi, uzakta oturuyorsa beş dou öderdi. Çok uzakta oturuyorsa kişi başı yirmi sekiz sikke vergi öderdi. Barbarlar ayrıca kumaş öderdi, hane başına bir top, uzakta oturuyorlarsa belki bir zhang.[22] Hiçbir kaynak bölümlerin ne ödediğini söylemez. Bu akıl yürütme, başka yerlerde teslim olmuş barbarlara yüklenen vergilerden hareket eder.[22] Kaynakların deyişleri de aynı yönü gösterir. Biri, Sanguozhi’nin kütüğe yazılı haneler gibi hizmet eden nökerleridir. Öbürü, aşağıda aktarılan Liu Xuan’ın, kralların ve markilerin kütüğe yazılı hanelerin düzeyine indirildiği yolundaki yakınmasıdır.[23]

Bir Jin Shu biyografisi, Taiyuan bölümlerinde büyük hanelerin Asya Hunlarını kiracı olarak aldığını, en büyüklerinde birkaç bin kişiye vardığını ekler.[23] Bazı araştırmacılara göre biyografi, Sol, Sağ ve Orta bölümlerin boy halkının kamu yüklerinden kaçmak için kendi soylularının evlerine gittiğini gösterir.[23] Koşullar yönetimin gücüne göre değişirdi. Wei’nin başındaki karışık yıllarda silah taşıyabilen Asya Hunları sık sık yardımcı birlik olarak toplandı. Jin’in barışında bu seyrekti. Bazı yoksul Asya Hunları Çin’e köle olarak satıldı.[24] Bu durumda bölümlerin durumu, Han altındaki Güney Asya Hunlarının tersidir. Onlar vergi ödemezdi ve aldıkları armağanlar Han yönetimini zorlardı.[23]

Şanyu unvanı

Şanyu unvanı, şanyunun gücünden daha uzun yaşadı.[25] Cao Pi 220’de tahta oturduğunda, törene katılan on binlerce kişi arasında bir Asya Hun şanyusu da vardı.[26] Wei memurlarının ona kabulü öğütleyen arzı ‘Quan, kul, Asya Hunlarının Güney Şanyusu’ diye imzalanmıştı.[26] Huangchu’nun ilk yılında Wei yönetimi Huchuquan’a bir mühür ve kordon, kapalı bir araba ve bir kılıç verdi.[26] 265’te ilk Jin imparatorunun tahta çıkışında ileri gelenler arasında bir Güney Şanyusu durdu. 275 ile 280 arasındaki Xianning yıllarında da bir şanyu huzura gelip prenslerle dukaların altında yer aldı.[25] O sırada Sağ Erdemli Kral olan Liu Xuan, Jin Shu’nun koruduğu sözlerle yakındı. Han’ın çöküşünden beri Wei ve Jin altında şanyularının bir karış toprağı olmayan boş bir unvan taşıdığını söyledi.[25] Kralları ve markileri, dedi, kütüğe yazılı avam düzeyine inmişti.[25]

304 ayaklanması

304’te Jin’in Chengdu prensi, Sol Erdemli Kral Liu Yuan’ı Bingzhou’nun beş bölümünün komutanı yaptı. Ona Güney değil, Kuzey Şanyusu unvanını verdi.[25] Aynı yıl Liu Yuan Jin ile bağını kopardı ve kendini Han kralı ilan etti.[27] Beş bölüm, onun kurduğu Asya Hunları Han devletinde sona erdi. Liu Yuan, Liu adının Mete Han’a verilen Han prensesinden geldiğini söyledi. Eski kardeşlik antlaşmalarına göre ağabey ölünce Asya Hun hanedanının Han’ın yerine geçtiğini ileri sürdü.[28] Bir anlatıma göre 304 ile 439 arasındaki kuzey hanedanlarından dördü, Önceki Zhao, Sonraki Zhao, Kuzey Liang ve Xia, kendilerini Asya Hun şanyularının hanedanına bağlamakla gurur duyuyordu.[29]

Notlar

  1. ^ 内田吟風 1934, p. 275,279
  2. ^ 内田吟風 1934, p. 276,289
  3. ^ a b c 内田吟風 1934, p. 277
  4. ^ a b c d e f g h Hou Han Shu, juan 89
  5. ^ a b c d e f g 内田吟風 1934, p. 275
  6. ^ 内田吟風 1934, p. 275,276
  7. ^ a b c d e f 内田吟風 1934, p. 276
  8. ^ a b Sanguozhi, juan 30
  9. ^ 内田吟風 1934, p. 272
  10. ^ a b c 内田吟風 1934, p. 273
  11. ^ 内田吟風 1934, p. 286
  12. ^ 内田吟風 1934, p. 282,285
  13. ^ a b 内田吟風 1934, p. 282
  14. ^ Rásonyi 1993, p. 20
  15. ^ a b 内田吟風 1934, p. 276,277
  16. ^ 内田吟風 1934, p. 280
  17. ^ 内田吟風 1934, p. 280,291
  18. ^ a b 内田吟風 1934, p. 289
  19. ^ a b 内田吟風 1934, p. 290
  20. ^ a b 内田吟風 1934, p. 291,292
  21. ^ 内田吟風 1934, p. 291
  22. ^ a b 内田吟風 1934, p. 292
  23. ^ a b c d 内田吟風 1934, p. 293
  24. ^ 内田吟風 1934, p. 294
  25. ^ a b c d e 内田吟風 1934, p. 279
  26. ^ a b c 内田吟風 1934, p. 278
  27. ^ 内田吟風 1935, p. 569
  28. ^ Lattimore 1951, p. 526–527
  29. ^ Rásonyi 1993, p. 67,75

Kaynaklar

Literatür

  • Uchida Ginpū 内田吟風, 後漢末期より五胡亂勃發に至る匈奴五部の狀勢に就て (1934)
  • Uchida Ginpū 内田吟風, 五胡亂及び北魏に於ける匈奴 (1935)
  • László Rásonyi, Tarihte Türklük (1993)
  • Owen Lattimore, Inner Asian Frontiers of China (1951)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Devletler
Southern Xiongnu · Xiongnu Han
Kurumlar ve Unvanlar
Chanyu

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Five Divisions of the Xiongnu.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/polities/xiongnu-five-divisions/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026