Asya Hunları Han Devleti

304’te sınırın içinde yerleşmiş Asya Hun hanedanından Liu Yuan, kendini Han kralı ilan etti. İddiası heqin evliliklerine dayanıyordu. Şanyular dört yüzyıl boyunca Han prenseslerini almıştı. Bu hanedan bu yüzden kendini Han’ın mirasçısı sayabilirdi ve kurucusu bir Han soyadı aldı. Bir anlatım bu adımı aynı biçimde anlatır. Buna göre Tuge’nin başbuğu ve eski şanyuların soyundan olan Liu Yuan, atalarının beş yüz yıl önce Han hanedanıyla kurduğu dostluğa ve “kardeşliğe” başvurdu. Sonra kendi hanedanına Han adını verdi.^[1] Oğlu Liu Cong 311’de Luoyang’ı, 316’da Chang’an’ı aldı. Bu fetihler Batı Jin’i sona erdirdi.

Liu Yuan, sınırın içinde yerleşmiş Asya Hun boylarından biri olan Tuge’den geliyordu.^[2] Jin, 304’te onu Bingzhou’daki Beş Bölümün komutanı yaptı ve ona Kuzey Şanyu unvanını verdi.^[3] Asya Hun soylularından Liu Xuan ayaklanma çağrısı yaptı. Kendi halklarını yükseltmenin ve Huhanye’nin eserini geri getirmenin zamanının geldiğini savundu.^[2] Liu Yuan 304’te kendine Han kralı dedi. 308’de imparator unvanını aldı.^[2]

Saray iki rütbe düzenini birlikte yürüttü. Soyluları Çin makamlarını taşıyordu, yanında da eski Asya Hun rütbelerini: Sol ve Sağ Erdemli Krallar, Lu Kralları, Guli Kralları ve Duolu Kralları.^[4] Liu Yao devletin adını Zhao yaptı. Devlet törenlerinde Mete Han’ı Gök’ün yanına, Liu Yuan’ı Yüce Efendi’nin yanına yerleştirdi.^[4]

Devletin adı 319’da Zhao oldu ve 329’da dağıldı. Bir bozkır hanedanının bir Çin başkentine bozkır meşruiyetiyle değil, Çin meşruiyetini öne sürerek hükmettiği ilk örnek budur. Bu düzen iki yüzyıl önce Güney Asya Hunlarıyla başlamıştı.

Sogd tanığı

Luoyang’ın düşüşüne ilişkin bir görgü tanığı anlatımı Çin’in dışından gelir. Gansu’da yaşayan Sogdlu bir tüccar olan Nanai-vandak, büyük olasılıkla 313’te Semerkant’a bir mektup yazdı. Son imparatorun bir kıtlık sırasında Luoyang’dan kaçtığını yazdı. Saray da şehir de yakılmıştı: “Luoyang yok artık, Ye de yok.”^[5] Bunu Hunlar yapmıştı. Onlar, diye yazdı, “dün imparatorun tebaası olan” adamlardı. Kalan Çinlilerin onları Chang’an’dan çıkarıp çıkaramadığını bilmiyordu.^[5] Mektup Eski Mektup II’dir. Liu Cong’un Asya Hunlarına Hunların Sogdca adı olan xwn der. Bu, Hunların Roma sınırını geçmesinden altmış yıl öncesidir.^[6]

Mektubun tarihi, anlattığı olaylara dayanır. Luoyang 190’da, 311’de ve 535’te yağmalandı. İmparatorun bir kıtlık sırasında kaçışı 311’e 190’dan daha iyi uyar. 190’da imparatoru ayrılmaya zorlayan diktatör Dong Zhuo’ydu ve kıtlık ancak 193’te başlamıştı.^[7]