Güney Asya Hunları, Asya Hunlarının Han’ı seçen yarısıydı. MS 48’de güney sınırındaki sekiz boy, kuzeydeki merkeze karşı kendi şanyularını ilan etti ve Güney Asya Hunları böylece ortaya çıktı. 216’ya kadar unvanlı bir devlet olarak sürdüler. O yıl Cao Cao şanyuyu Ye’de alıkoydu ve halkını denetlemesi için bir Erdemli Kral’ı geri gönderdi.[1] Bu sürenin çoğunda Han, Kuzey Asya Hunlarını onlar aracılığıyla yok etti. Hou Han Shu onlara bir bölüm ayırır. Bu bölüm, herhangi bir kaynakta Çin koruması altındaki bir bozkır devletine ilişkin en kapsamlı anlatımdır.

Kuruluş

Kurucu, Huhanye’nin torunu Bi’ydi. Bi, kuzey şanyusunun sırada bir sonraki kardeşi öldürmesinin ardından veraset sırasında iki kez atlanmıştı. Huhanye unvanını bilerek kendine aldı, çünkü büyükbabası Han’a yaslanarak güvenliğe kavuşmuştu.[1][2] Bölünmenin kendi maddesi vardır. Devlet açısından önemli olan, ardından gelen yerleşimdir.

MS 50’de Han, merkezi Wuyuan sınır karakolunun seksen li batısına yerleştirmek üzere kuzeye iki subay gönderdi.[1] Elçiler rapor verdikten sonra şanyunun Yunzhong’a taşınmasına izin verildi.[1] Kışın şanyunun askerleri Kuzey Şanyusu’nun atlılarına karşı kötü sonuç aldı. Han onu yeniden taşıdı, bu kez Xihe’deki Meiji’ye. Orada yanına bir büro, memurlar ve görevliler kurdu. Başlarında Çinli bir Saray Beylerinin Başı vardı.[1] Bu subay yeni bir makam taşıyordu: Asya Hunları Elçisi Saray Beylerinin Başı. Wei, Jin ve Kuzey Wei bu makamı, Asya Hunlarının yönetildiği makam olarak sürdürdü.[3] Xihe sınır idari bölgesi (komutanlığı) her yıl şanyuyu korumak için iki bin atlı ve beş yüz affedilmiş mahkûm sağlıyordu. Bunlar kış boyunca nöbet tutar, yazın görevden alınırdı. Bölüm, bunun kalıcı düzen olduğunu söyler.[1] Şanyu da kendi adamlarını sınır boyunca yerleştirdi.[1] Sağ Erdemli Kral Shuofang’ı, beş boyun Gudu Markisleri Beidi, Wuyuan, Yunzhong, Dingxiang ve Dai’yi, Sol Güney Generali ise Yanmen’i denetliyordu. Her biri halkıyla birlikte idari bölgeler için gözcülük ve bekçilik yapıyordu.[1] Sol Güney Generali, iki Han tarihindeki Asya Hun makamları listelerinde yoktur. Bazı araştırmacılar onu, duruma göre kurulmuş bir komutanlık değil, sol kanadın kalıcı bir makamı sayar.[4]

Yerleşimin şartları

Armağanlar tek tek sayılır. Bunlar bir külah, kuşak ve kaftanlar, yeşil ve mor kordonlu altın bir mühür, tüylü gölgeliği ve dört atlı takımı olan kapalı bir araba, değerli bir kılıç, yay ve oklar, üç siyah makam asası, teber, zırh ve silahlar, on bin top altın, brokar, nakış ve kumaş, on bin kati ipek yumağı, çalgılar ve bir davul arabası, sofra takımı ve erzaktı. Hedong’dan yirmi beş bin hu kuru pirinç ile otuz altı bin baş sığır ve koyun geldi.[1] Şanyu her yıl bir oğlunu Han sarayında hizmet etmek üzere gönderdi, yanında bir takrir de vardı. Han, önceki rehin oğlu geri gönderdi ve iki taraf yolda buluştu.[1]

Han’ın elde ettiği, tabiliğin görüntüsü ve ordunun kullanımıydı. Bölüm, bunlardan ilkinin, yani tabiliğin görüntüsünün kurulduğu anı kaydeder. Şanyuya fermanı almak için yüzüstü yere kapanması gerektiği söylendi. Şanyu bir süre çevresine baktı, sonra yüzüstü yere kapandı ve kendine tebaa dedi. Ardından bir tercümana, elçiden kendi halkının önünde onu küçük düşürmemesini istetti. İzleyen Gudu Markisleri ağladı.[1]

Bazı araştırmacılar Güney Asya Hunlarının bir Han sınır komutanlığı değil, Han koruması altında bir devlet olduğunu savunur.[5] Şanyu bir mühür aldı ve imparatorluk hanesinden bir prense gösterilen nezaketlerden yararlandı, ama prens olarak ona hiçbir zaman toprak verilmedi. Güney Asya Hunlarını imparator ya da imparatorun bir memuru değil, şanyu yönetti. Çinli memurlar onları ancak Wei döneminden itibaren yönetti.[6] Jin Shu, Geç Han döneminden itibaren Güney Asya Hunlarının ne haraç ne de vergi ödediğini kaydeder.[7] Ödemeler ters yöne akıyordu.[8] Hou Han Shu’daki Yuan An biyografisinde yer alan bir takrir, Güney Şanyusu’nu beslemenin olağan maliyetini yılda 100.900.000’den fazla Han bakır sikkesi, Batı Bölgeleri’nin maliyetini ise 74.800.000 olarak gösterir.[9] Takrir bir yıl belirtmez, ama kuzey merkezinden daha o zaman ortadan kaldırılmış olarak söz eder.[9] Modern anlatımlar takriri MS 92’ye yerleştirir. Bir hesap 91 verir.[10]

Hükümdarlık merkezi

Güney merkezi Asya Hun düzenini korudu ve ona yeni bir öğe ekledi. Hou Han Shu’ya göre Asya Hunları yılda üç kez, birinci, beşinci ve dokuzuncu aylarda wu gününde gök tanrısına kurban sunuyordu. Aynı kaynağa göre Güney Şanyusu içeri girdiğinden beri Han imparatoruna da kurban sunuyordu. Şanyu aynı toplantıda devletin işlerini karara bağlıyor, eğlence olarak at ve deve yarışı yaptırıyordu.[1]

Rütbeler bir veraset tablosu olarak dizilir. Önce Sol Erdemli Kral, Sol Guli Kralı, Sağ Erdemli Kral ve Sağ Guli Kralı gelir, bunlara Dört Boynuz denirdi. Ardından Sol ve Sağ Rizhu Kralları, Sol ve Sağ Wenyudi Kralları ile Sol ve Sağ Jianjiang Kralları gelir, bunlara Altı Boynuz denirdi. On kişinin hepsi şanyunun oğulları ve kardeşleriydi, sırası geldiğinde şanyu olacak kişilerdi.[1] Başka soyadlı vezirler Sol ve Sağ Gudu Markisleri ile Sol ve Sağ Shizhu Gudu Markisleriydi. Onların altında riluo, qiequ ve danghu makamları gelirdi, güce ve bir adamın yandaşı sayısına göre sıralanırdı.[1]

Hou Han Shu şanyunun soyadını Xuliandi diye verir. Han Shu aynı hane için farklı bir biçim kullanır.[1] Türk Atlası bu farkı Luandi maddesinde ele alır. Başka soyadlı dört boy, devletin ünlü haneleri ve şanyuyla düzenli evlenenler olarak anılır: Huyan, Xubu, Qiulin ve Lan. Huyan solda, Lan ile Xubu ise sağda dururdu. Davalara bakar, kararlarını şanyuya sözlü bildirirlerdi, çünkü yazılı kayıt yoktu.[1]

Kuzeye karşı savaş

Güney devleti Han’ın kuzeye karşı silahıydı ve bu işi kendisi istedi. MS 89 seferini Güney Şanyusu Tuntuhe bir takrirle önerdi. Sefer esas olarak onun otuz bin atlısıyla yapıldı. MS 90’da tamamen güneylilerin yürüttüğü bir harekât izledi: Kuzey Şanyusu geceleyin çevrelendi ve yeşim mührü alındı.[1] Bölüm bu noktada devleti sayar: otuz dört bin hane, iki yüz otuz yedi bin üç yüz kişi ve silah taşımaya elverişli elli bin yüz yetmiş adam.[1] Seferlerin kendi maddesi vardır.

İstikrarsızlık

Kuzeyi içine almak güneyi neredeyse kırdı. Yeni teslim olan kuzeyliler çoktu. Onlara akın etmiş güneyli komutanlara kin besliyorlardı ve bir hak iddiacısı onları bir başkasına karşı kullandı. MS 94’te bir şanyu, varisiyle yaşadığı kavga surlu bir kasabada silahlı bir karşılaşmaya dönüşünce kendi amcası tarafından öldürüldü. Aylar içinde on beş boy ve yeni gelenlerden iki yüz binden fazla kişi isyan etti. Kendilerine kendi şanyularını zorla seçtiler ve çölü kuzeye doğru geçmeye çalıştılar. Onları durdurmak için dört Han ordusu ve sekiz bin Siyenpi ve Wuhuan atlısı gerekti.[1]

Bu örüntü devletin ömrü boyunca sürdü: yerini Han’a borçlu bir şanyu, borçlu olmayan bir kalabalık ve ikisinin arasında Çinli bir mukim subay. Siyenpiler, Asya Hunlarının yitirdiği kuzey bozkırını aldı. Güney boyları ise sınırın içinde kaldı ve torunları dördüncü yüzyılda kendi Çin biçimli devletlerini kurdu.[11] Bazı araştırmacılar Dingling gruplarının Han döneminde Güney Asya Hunlarının ordularında tabi kabileler olarak Çin’e girdiğini ve dördüncü ile beşinci yüzyılların barbar hanedanlarında rol oynadığını savunur.[12]

216’da alıkonulma

216’da şanyu Huchuquan saraya geldi. Cao Cao onu Ye’de alıkoydu ve Sağ Erdemli Kral Qubei’yi halkını denetlemesi için geri gönderdi.[1] 220’de sona eren Jian’an döneminde Cao Cao, Güney Asya Hunlarını, Çinli memurların gözetiminde Asya Hun komutanlarının yönettiği beş bölüme ayırdı.[13] Bazı araştırmacılar 216’yı devletin ve şanyuluğun sonu sayar. Başkaları ise gücün sona erdiğini, unvanın ermediğini savunur.[14] 265’teki Jin tahta çıkışında bir Güney Şanyusu hâlâ ileri gelenler arasında duruyordu. Unvan Liu Yuan’ın 304 ayaklanmasına kadar sürdü.[14] Liu Yuan beş bölümden yükseldi ve Asya Hunları Han devletini kurdu.[14] 304’te Han unvanını aldı. Eski kardeşlik antlaşmalarına göre ağabey ölünce Asya Hun hanedanının Han’ın yerine geçtiğini ileri sürdü.[15]

Diğer devletlerle ilişkiler

Kırmızı savaş, mavi ittifak, altın ticaret demektir. Aynı anda birden fazlası varsa çizgi ağır basanı gösterir, ittifak ile ticaret yan yana durabilir. Her çizgi bir maddeye dayanır. Bir devletin üzerine gelince en ağır basan ilişkisi görünür, seçince olayları listelenir. Sürgü belli bir yılda neyin var olduğunu gösterir, Oynat yılları sırayla geçirir.

  1. Han Hanedanı48 – 93

  2. Asya Hunları (Xiongnu)48 – 93

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Hou Han Shu, juan 89
  2. ^ Kafesoğlu 1997, p. 66–67
  3. ^ 内田吟風 1933, p. 127,129
  4. ^ 内田吟風 1932, p. 588
  5. ^ 内田吟風 1933, p. 125,127
  6. ^ 内田吟風 1933, p. 125,126
  7. ^ 内田吟風 1933, p. 136
  8. ^ 内田吟風 1933, p. 137
  9. ^ a b Hou Han Shu, juan 45
  10. ^ Sinor 1990, p. 143
  11. ^ Golden 1992
  12. ^ Pulleyblank 1990, p. 21–22
  13. ^ 内田吟風 1934, p. 276
  14. ^ a b c 内田吟風 1934, p. 279
  15. ^ Lattimore 1951, p. 526–527

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Uchida Ginpū 内田吟風, 後漢光武帝の對南匈奴策に就て 上篇：匈奴分裂以前の後漢・匈奴の交渉 (1932)
  • Uchida Ginpū 内田吟風, 後漢光武帝の對南匈奴策に就て 下篇：匈奴の分裂と光武帝の南匈奴統御 (1933)
  • Uchida Ginpū 内田吟風, 後漢末期より五胡亂勃發に至る匈奴五部の狀勢に就て (1934)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • Owen Lattimore, Inner Asian Frontiers of China (1951)
  • Edwin G. Pulleyblank, The 'High Carts': A Turkish-Speaking People Before the Türks (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler17

Kişiler
Ban Chao · Bi Chanyu · Dou Xian · Huhanye Chanyu · Poliuhan Baling · Wang Zhaojun
Devletler
Five Divisions of the Xiongnu · Han dynasty · Xiongnu Han
Savaşlar
The Xiongnu–Han Wars
Muharebeler ve olaylar
Xiongnu split of 48
Yerler
Yunzhong
Soylar
Luandi
Kurumlar ve Unvanlar
Chanyu
Gelenekler ve eğlenceler
Horse and Camel Races at the Xiongnu Sacrifices · The New Year on the Steppe · The Three Xiongnu Assemblies

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Southern Xiongnu.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/polities/southern-xiongnu/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026