Jie

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Jieler, MS dördüncü yüzyılın Çin kayıtlarında görünür. Bu kayıtlar onları Asya Hunları arasında sayar ve sınırın içinde yerleşik gösterir. Kuzey Çin’de Geç Zhao’yu kuran Shi Le onlardan çıkmıştı. Bir Tang geleneğine göre Geç Zhao döneminde kuzeyliler, kuzeyin ve kuzeybatının yabancılarının adı olan hu (Hu) sözcüğünden kaçınırdı, çünkü Shi Le’nin kendisi hu soyundandı. Başka bir eser yasağı 608’e tarihler. İki anlatım da geç dönemdendir, tabu sonradan yapılmış bir açıklama olabilir.^[1] Bazı araştırmacılar Jieleri Asya Hunlarının içine, Qiangqu boyunun bir kolu olarak yerleştirir. Bu kol, Asya Hunları Han devletinin Liu hanedanının çıktığı Tuge’den ayrıdır. Wei Shu, Shi Le’nin halkını Asya Hunlarının ayrı bir kolu sayar.^[2]

Jielerin önemi nüfuslarının çok ötesindedir, çünkü ortada tek bir cümle vardır. Jin Shu, Çince açıklamasıyla birlikte dört sözcüklük bir beyit korur. Bu beyit, Asya Hunlarıyla ilişkilendirilen herhangi bir dilden günümüze ulaşan en uzun bağlantılı söylemdir. Asya Hunlarının diline dair her yaklaşım onu açıklamak zorunda kalmıştır. Beyit Türkçe, Yeniseyce ve İranca olarak okunmuştur. Asya Hunlarının dili hakkındaki madde önerileri ortaya koyar.

Notlar

^ Laufer 1919, p. 298,300
^ 内田吟風 1935, p. 571

Literatür

Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Uchida Ginpū 内田吟風, 五胡亂及び北魏に於ける匈奴 (1935)
Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)