İmparator Taizong’un oğlu Li Chengqian, babasının tahta çıktığı andan itibaren veliahttı.[1] Xin Tang Shu, onun Göktürklerin dilini ve giyimini sevdiğini söyler.[1] Hizmetkârlarına Göktürk giysisi giydirdi ve kurt başlı sancakların altında keçe çadırlardan bir ordugâh kurdu. Kendisi kubbeli bir çadırda yaşadı.[1] Bir keresinde bir kağanın ölümünü oynadı. Adamlarına ağlattı, yüzlerini kestirdi ve çevresinde atla döndürdü.[1] Tarih bunu, onun düşüşüyle biten kötülükler arasında anlatır.

Prens

Xin Tang Shu’ya göre Li Chengqian büyürken müziği ve boş eğlenceyi sevdi. Ama babasından korktu ve bunu gizledi.[1] Doğu Sarayı’nda güzel yüzlü bir aktör çocuk vardı ve onu seviyordu.[1] İmparator bunu duydu, öfkelendi ve çocuğu ve birkaç kişiyi daha öldürttü.[1] Chengqian, kardeşi Tai’nin onu ihbar ettiğine inandı.[1] Çocuğun portresinin bulunduğu bir ev yaptırdı, ona bir makam ve bir stel verdi, bahçede bir mezar yükseltti ve orada sabah akşam adak sundu.[1] Sonra hastalık bahanesiyle aylarca saraydan uzak durdu.[1]

Ayrıca onlarca ya da yüzlerce ev kölesine müziği ve Hu’ların tepe kakülünü öğretti. Onlara renkli ipekten dans giysileri kestirdi, direklere tırmandırdı ve kılıçlar arasında sıçrattı. Davullar gece gündüz hiç durmadan çaldı.[1] Büyük bir bronz ocak ve bir kazan döktürdü. Kaçak köleleri başkalarının sığırlarını ve atlarını çalmaya çağırdı. Etin kaynayışını seyretti ve onu sevdiği seyislerle yedi.[1]

Ordugâh

Chengqian yüz görünüşü Hu’lara benzeyen adamlar seçti, onlara koyun postu giydirdi ve saçlarını ördürdü.[1] Beş adam bir ordugâh oluşturuyordu.[1] Keçe çadırlar kurdular. Beş kurt başlı sancak yaptırdı.[1] Kargılar sıra sıra dizildi, üzerlerine flamalar ve bayraklar asıldı.[1] Kubbeli bir çadır kurdurdu ve onda yaşadı.[1] Gruplar koyun toplayıp haşladı. Adamlar kemerlerinden bıçakları çekip eti kesti ve yedi.[1]

Parçalar, Çin tarihlerinin Göktürkler hakkında söylediklerinden alınmıştı. Zhou Shu ile Bei Shi, Göktürklerin sancaklarının tepesine altın bir kurt başı koyduğunu söyler.[2] Keçeden kubbeli çadırlarda yaşar ve et yerlerdi.[3] Xin Tang Shu Göktürkleri yalnızca dil ve giyim için anar. Adamların yüz görünüşü ve tepe kakülü için daha geniş bir sözcük olan Hu’yu kullanır.[1]

Kağanın ölümü

Chengqian bir kağanın ölümünü kendisi oynadı.[1] Kalabalığa ağlattı ve yüzlerini yarmalarını sağladı, atlılar da çevresinde ve ona doğru dörtnala koştu.[1] Sui Shu Göktürk cenazesini aynı terimlerle betimler. Akrabalar ölünün çadırı çevresinde dönüp ağlar, kan ile gözyaşı birbirine karışana kadar bıçakla yüzlerini keserdi. Bunu yedi kez yaparlardı.[3]

Sonra Chengqian fırladı kalktı.[1] “İmparatorluğa sahip olsam,” dedi, “on binlerce atlıyı Jincheng’e götürür, sonra saçımı çözer ve kendimi Simo’ya onun şadlarından biri olarak teslim ederdim. Bu bir sevinç olmaz mıydı?”[1] Maiyeti kendi aralarında fısıldaştı ve bunu kötü bir alamet saydı.[1]

Keçe zırh

Chengqian ayrıca keçeyi zırh gibi katladı, kırmızı bayraklar dizdi ve gruplarını saflara dizdi.[1] Han Prensi Yuan Chang ile her biri bir tarafı aldı. Eğlence olsun diye bağırıp hücum ettiler.[1] Söz dinlemeyenler soyuldu ve bir ağaca karşı dövüldü. Bazıları dövülerek öldürüldü.[1] İmparator olsaydı arzularının peşinden gideceğini söyledi. Biri itiraz ederse onu öldürürdü: beş yüz ölü, ve mesele çözülürdü.[1]

Son

Chengqian sonra başkalarıyla kardeşi Tai’yi öldürmek için suikast planladı.[1] Bu başarısız olunca Yuan Chang, Hou Junji ve başkalarıyla, kesilen kollarından akan kanla, askerlerle batı saraya girmek için yemin etti.[1] 643’te Qi Prensi Qizhou’da isyan etti. Chengqian adamlarına sarayının duvarının imparatorun ikametgâhından yalnızca yirmi adım uzakta durduğunu söyledi ve bunun Qizhou ile kıyaslanıp kıyaslanamayacağını sordu.[1] Plana katılanlardan biri Qizhou olayında hapse atıldı ve ölümle karşı karşıya kalınca durumu ihbar etti.[1] İmparator başvezirlerine soruşturma yaptırdı. Chengqian’ı halktan birine indirdi ve Qianzhou’ya sürdü.[1] Chengqian orada 645’te öldü. İmparator sarayı askıya aldı ve onu bir dükün törenleriyle gömdürdü.[1]

Tarihleme

Xin Tang Shu ordugâh için bir yıl vermez.[1] Ordugâhı, aktörün ölümünden sonra ve 643’te ortaya çıkan Tai’ye karşı suikast planından önce anlatır.[1] Prensin sözündeki Simo büyük olasılıkla Tang’ın 639’da Göktürklerin kağanı yaptığı Aşina Simo’dur. Öyleyse sahne Simo’nun kağan olmasından sonraya düşer.

Geriye kalan, bozkırın Tang sarayından nasıl göründüğünün kaydıdır: keçe çadırlar, kurt başları, kemerdeki bıçak ve ölünün çevresinde atla dönme.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 80
  2. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  3. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84

Kaynaklar

İlgili maddeler

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Li Chengqian's Göktürk Camp.” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/li-chengqians-gokturk-camp/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026