Göktürklerin giysisi ve saçı, komşularının anlatımlarından bilinir: Çinli tarihçilerden, Çinli bir Budist hacıdan ve Kafkasya’daki bir Ermeni vakanüvisten.

Çin anlatımı

Zhou Shu Göktürk geleneklerini saçla ve kaftanla açar. Göktürkler saçlarını salık bırakır, kaftanlarını solda bağlardı.[1] Sui Shu bu ifadeyi tekrarlar ve kürk ile kaba yün giydiklerini ekler.[2] İkisinden derlenen Bei Shi, ikisini birlikte verir.[3] Çinliler kendi kaftanlarını sağda bağlardı. Onların gözünde ters kıvrım, bir halkı barbar olarak işaretlerdi.[4][5]

Aynı iki özellik, Güney Qi tarihinde Rouranlar için de kullanılmıştı. Rouranlar saçlarını örer, kaftanlarını solda bağlardı.[6] Çin tarihlerinde bu çift, kuzey halklarının kalıplaşmış bir tasvirine aittir. Bir Göktürk kaftanının nasıl göründüğünü göstermez.

Zhou Shu’nun saçtan ne kastettiği iki biçimde okunur. Bir çeviri beifa’yı salık ve dalgalanan saç diye alır.[7] İkinci bir çeviri onu burada örgülü saç sayar. Sui Shu’nun ifadesini ise belde kadar uzanan uzun saç diye çevirir.[8]

Sui sarayında örgüler

Sui Shu örgüleri açıkça anar.[2] 585’te İşbara Kağan, Sui’ye boyun eğdi ve imparatora bir bağlılık takriri gönderdi.[2][9] Takrirde halkının şimdilik kaftanın kıvrımını değiştiremeyeceğini ve örgüleri çözemeyeceğini, çünkü geleneğin eski olduğunu yazdı.[2][10]

607’de Sui’nin Qimin Kağan yaptığı Yami bunun tersini istedi. Kendisi ve halkı için büyük devletin giysisini giymek ve Çinlilerle bir olmak üzere izin istedi.[2] İmparator Yangdi reddetti.[2] Yami’ye, sadık ve evlatlık gösteren bir kalbin giysisini değiştirmesi gerekmediğini yazdı.[2] O yılın ilerleyen aylarında imparator Yami’nin ordugâhına geldi. Ziyaret üzerine bir şiir yazdı. Şiirde örgülü saçlı adamlar koyun etini kaldırır, deri giyen adamlar şarap kadehlerini sunar.[2][11]

Tong Yabgu’nun merkezi

Çinli hacı Xuanzang, batı Göktürklerinin kağanı Tong Yabgu ile Suyab yakınında avdayken karşılaştı.[12] Kağan yeşil saten bir kaftan giymişti.[12] Saçı salıktı. Yalnızca başına sarılıp arkadan sarkan, yaklaşık on ayak uzunluğunda bir ipek bantla bağlanmıştı.[12] Bir çeviride on ayak, saçının uzunluğudur.[13]

Çin metnindeki daguan, yani yaklaşık iki yüz görevli, brokar giymiş, saçları örgülü olarak onun çevresinde duruyordu.[12] Ordunun geri kalanı kürk ve ince eğrilmiş kıldan giysiler giymiş, mızrak, sancak ve yay taşıyordu.[12] Hacı ayrılırken kağan ona kırmızı satenden bir takım kaftan ve elli top ipek verdi.[14] Tong Yabgu bir Tang prensesi istediğinde, anlaşmayı mühürlemek için on bin çivi işlemeli altın bir kemer ve beş bin at gönderdi.[15] Altın süslemeli kemer, bozkır atlılarının eski bir işaretiydi. Hun dönemi mezarları, beşinci yüzyılın ilk yarısından, altınla süslü deri kemerler içerir. Bu kemerlerden bazen üç ya da daha fazla kayış sarkardı. Böyle kayışlı kemerler o dönemden önce bulunmaz. Altıncı ile sekizinci yüzyıllar arasında Orta Asya’dan Merovenj topraklarına yayıldılar.[16]

Xuanzang’ın kendi yolculuk kaydı giysiyi bir aidiyet işareti olarak gösterir. Talas’ın on li kadar güneyinde, yaklaşık üç yüz haneli, surlu küçük bir kasabadan geçti. Halkı kökeni Çinliydi ve bir zamanlar Göktürkler tarafından götürülmüştü.[17] Konutta, giysi ve davranışta Göktürklere benzemişlerdi, ama konuşmaları ve görgü kuralları anavatanlarınınkiyle aynı kalmıştı, diye yazdı.[17]

Kafkasya’da

Ermenice Kafkas Albanlarının Tarihi, 628’de Partav’a saldıran kuzey ordusunu anlatır.[18] Saldırganlara Hazar der. Onların Göktürk mü, Hazar mı, yoksa Göktürk komutasındaki Hazarlar mı olduğu tartışmalıdır. Vakayinameye göre kuzey ordusunu yöneten prens, komutası altındaki bütün halkları çağırdı: başı tıraşlı adamları ve saçı uzun adamları.[19] Partav’ı savunanlar geniş yüzlü, kirpiksiz, saçları dalgalanan bir ordu gördü.[18] Sefer bu orduyu Tiflis surlarına kadar getirdi.[20]

Kayıt bu yüzden kaftanın kıvrımı üzerine bir Çin kalıbından, örgülerin henüz gidemeyeceğine dair bir kağan yanıtından, bir hacının ve bir Ermeni vakanüvisin kısa izlenimlerinden oluşur.

Notlar

  1. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ a b c d e f g h Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  3. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  4. ^ Julien 1864, p. 351
  5. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 20
  6. ^ Nan Qi Shu, juan 59
  7. ^ Julien 1864, p. 331
  8. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 19, 63
  9. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 75
  10. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 78
  11. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 94
  12. ^ a b c d e Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 42
  13. ^ Yavuz 2025, p. 355
  14. ^ Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 44
  15. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  16. ^ Werner 1956, p. 83–84
  17. ^ a b Record of the Western Regions, juan 1
  18. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.11, p. 83
  19. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.11, pp. 82–83
  20. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.11, p. 85

Kaynaklar

Literatür

  • Stanislas Julien, Documents historiques sur les Tou-kioue (Turcs) (1864)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Samuel Beal (trans.), The Life of Hiuen-Tsiang by the Shaman Hwui Li (1911)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Muharebeler ve olaylar
Yangdi's Visit to Yami Khan (607)
Kurumlar ve Unvanlar
Metals and Metalworking in Kashgari's Dictionary
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Göktürk Dress and Hair.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/gokturk-dress-and-hair/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026