Hu · Türk Atlası

Hu (胡), kuzeyin ve kuzeybatının yabancıları için kullanılan bir Çince sözcüktür. Tek bir halkın adı değildir. Anlamı sınırla birlikte kayar. Shiji’nin Zhang Qian anlatısında hu, Asya Hunlarıdır: Han “hu’yu yok etmek istiyordu”, Wusunların ileri gelenleri de “hu’dan hep korkuyordu”.^[1] Zhang Qian’ın yoldaşı Ganfu için “eski bir hu” denir.^[1]

Sonraki yüzyıllarda sözcük en çok batıdaki İranca konuşanları anlatır oldu. Göktürk ve Tang döneminde çoğunlukla Soğdlular demektir.^[2] Zhou Shu, 545 elçisi An Nuopantuo’ya Jiuquan’lı bir hu der.^[3] Hou Han Shu’da her gün kapıda ticaret yapan hu’nun yalnızca Soğdlu olduğu gösterilemez, çünkü bunun için “Kangju hu’su” gerekirdi. Soğdlu olmadıkları da gösterilemez.^[4] 227’de Liangzhou’da Yuezhilerin ve Kangju’nun “hu beyleri” anılır. Kangju’dan gelen hu ancak Soğdlu olabilirdi.^[5] Han sınırında Dunhuang’ın kuzeyindeki garnizon bölükleri “hu’yu yutan”, “hu’yu ezen” ve “hu’yu boyun eğdiren” gibi adlar taşıyordu.^[6]^[7] Sekizinci yüzyılda Uygurlarla birlikte gelen Soğdlular “dokuz adlı hu”ydu.^[8]

Bitki ve mal adlarında sözcük bir ülkeyi belirtmez. Hu bohe denen bir nanenin Kore’den geldiği sanılır. Hu’nun biberi ve kuru zencefili Hint kökenlidir. Hu’nun tuzu Tibet sınır bölgelerinin tuzudur. Hu şalgamı (hu cai) ise Çin geleneğinde Moğolistan’a bağlanır.^[9] Çin’e özgü bazı bitkiler de bu sözcüğü taşır.^[10] Bu yüzden hu içeren bir ad, bitkinin batıdan geldiğini göstermez, Soğdlulardan geldiğini ise hiç göstermez.^[11] Han dönemi için böyle bir ad kesin olarak gösterilemez.^[12] Tarihlenebilir bir örnek, Lop Nor’daki Jin dönemi garnizon listelerinden gelir. Listeler yeni alınmış 395 “hu’nun çapası”nı ve hu’nun küçük demir testerelerini sayar.^[13] Listelerin yayımcısı çapaları, Doğu Türkistan’da yaygın, Çin’in iç bölgelerinde bilinmeyen türden küreklere benzetir.^[13]

Bir Tang geleneğine göre kuzey halkı Sonraki Zhao döneminde bu sözcükten kaçındı, çünkü kurucusu Shi Le’nin (273–333) halkı Jie’ydi ve kendisi de hu soyundandı. Gelenek, hu gua adlı salatalığın huang gua diye yeniden adlandırıldığını da ekler.^[14] Bir başka eser yeniden adlandırmayı Sui döneminde, 608’e koyar.^[14] İki anlatı da çok sonra yazıldı. Yasak sonradan getirilmiş bir açıklama olabilir.^[15]

Notlar

^ a b Shiji, juan 123
^ Laufer 1919, p. 194–195
^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
^ de la Vaissière 2005a, p. 64
^ de la Vaissière 2005a, p. 60
^ Chavannes 1913, x
^ de la Vaissière 2005a, p. 57
^ de la Vaissière 2005a, p. 308
^ Laufer 1919, p. 198–201
^ Laufer 1919, p. 195
^ Laufer 1919, p. 201
^ Laufer 1919, p. 202
^ a b Chavannes 1913, p. 168
^ a b Laufer 1919, p. 300
^ Laufer 1919, p. 298,300

Kaynaklar

Shiji, juan 123
Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50

Literatür

Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)
Édouard Chavannes, Les documents chinois découverts par Aurel Stein dans les sables du Turkestan oriental (1913)