Yanmen Baskını (621)

İlig Kağan, bir yıl önce doğu Göktürklerinin kağanı olmuştu. 621’in dördüncü ayında on binden fazla atlıyla Tang’ın sınırdaki Yanmen idari bölgesine (komutanlığına) saldırdı.^[1] Onunla birlikte, Mayi’yi elinde tutan isyancı Yuan Junzhang da altı bin adamıyla geldi.^[1] Tang’ın Dingxiang Prensi Li Da’en onları püskürttü.^[2] Zizhi tongjian saldırıyı dördüncü ayın jihai gününe yazar.^[3] O sırada iki taraf da birbirinin elçilerini alıkoyuyordu. Zizhi tongjian’a göre elçiler ancak 622 baharında serbest bırakıldı.^[4]

Arka plan

İlig 620’de tahta çıkmıştı ve babasından ve kardeşlerinden güçlü bir ordu ve Çin’i sindirme hırsı devralmıştı.^[1] Orta ova henüz yeni sükûna ermişti ve Tang imparatoru Gaozu, İlig’e ödün verdi. Ona sayısız armağan verdi.^[1] İlig’in mektupları küstahlaştı ve istekleri bitmedi.^[1]

Eşi Sui prensesi Yicheng’in Göktürkler arasında bir akrabası vardı: Yang Shanjing.^[5] Xin Tang Shu onu prensesin küçük kardeşi sayar, Zizhi tongjian ise amcaoğlu.^[5] Yang Shanjing ile isyancı Wang Shichong’un elçisi Wang Wensu, İlig’i Sui hanedanının iyiliğini ödemeye çağırdı.^[5] İlig’in babası Yami’nin tahtına Sui imparatoru Wen’in yeniden oturttuğunu, Tang’ın yeni imparatorunun ise Wen’in soyundan olmadığını savundular.^[6] İlig kabul etti. Xin Tang Shu, onun o günden sonra her yıl akın ettiğini söyler.^[6] 621’in üçüncü ayında Göktürkler Fenyin ve Shizhou’ya akın etti.^[3]

Elçiler

Saldırıdan önce Tang, Göktürklere elçiler göndermişti. Aralarında Hanyang Dükü, Kurban Dairesi başkanı Zheng Yuanshu ve Sol Muhafız generali Changsun Shunde vardı.^[2] İlig hepsini alıkoydu. Tang da onun birkaç elçisini art arda alıkoydu.^[1]

Zizhi tongjian bunun nasıl olduğunu anlatır.^[3] Zheng Yuanshu, İlig’in kardeşi ve selefi Çula Kağan’ı uyarmaya gitmişti, Çula ise dinlemedi.^[3] Çula hastalandı ve kısa süre sonra öldü. Halkı, Zheng Yuanshu’nun onu zehirlediğinden şüphelendi ve onu alıkoydu.^[3] Hanyang Dükü bunun üzerine İlig’e altın ve ipek getirdi. İlig onun eğilmesini istedi, o reddetti, o da alıkonuldu.^[3] Changsun Shunde de geri tutuldu. İmparator öfkeyle Göktürk elçilerini alıkoydu.^[3]

Bir modern anlatım sıralamayı tersine çevirir.^[7] Bu anlatımda yeni taç giymiş Gaozu, protesto olarak Göktürk ülkesinden gelen bütün elçileri ve konukları tutuklattı. İlig, Ötüken’deki Çinlilerin tutuklanmasını emrederek karşılık verdi.^[7]

Saldırı ve sonbahar akınları

Çin tarihleri Yanmen saldırısına tek cümle ayırır ve onu Li Da’en’in zaferiyle bitirir.^[2] Zizhi tongjian, Göktürklerin dokuz gün sonra Bingzhou’ya akın ettiğini ekler.^[3] Bir modern anlatım seferi tersinden anlatır. Bu anlatımda Göktürkler idari bölgeyi denetimlerine aldı. Sonra Tang ordularını beş çarpışmada kesin biçimde yendi.^[7]

Xin Tang Shu’nun devamına göre Göktürkler Yanmen’den Daizhou’ya akın etti ve Tang komutanı Wang Xiaoji’yi yendi.^[6] Hedong’u yağmaladı, Yuanzhou’ya saldırdı ve Yanzhou sınırını yardı. Onlarla savaşan Tang generalleri esir almadı.^[6] Zizhi tongjian, Wang Xiaoji’nin yenilgisini sekizinci ayın guimao gününe tarihler. O gün bütün ordusu yok oldu.^[3] Göktürkler Guo ilçesini kuşatmaya devam etti.^[3] Li Da’en’in az adamı vardı, ama kasabasını savundu. Göktürkler onu sıkıştırmaya cesaret edemedi ve bir aydan fazla sonra ayrıldı.^[3] Dokuzuncu ayda Bingzhou ve Yuanzhou’ya akın etti.^[3]

Modern anlatım, Taiyuan’a yönelik bir hamleyi 621 Ağustosuna tarihler.^[7] Gaozu buna haraç ve bir Çin prensesinin elini önererek karşılık verdi.^[7] İlig kabul etti, geri çekildi ve Ötüken’de tutulan Çinlileri serbest bıraktı. Gaozu da Chang’an’da aynısını yaptı.^[7]

Balık tutkalı

Jiu Tang Shu, Yanmen yenilgisinin İlig’i korkuttuğunu söyler.^[1] İlig, Changsun Shunde’yi eve gönderdi ve barış istedi.^[1] İsteğin yanında birkaç düzine jin balık tutkalı gitti. İlig, iki devletin tutkal gibi birbirine yapışmasını diledi.^[1] Gaozu memnun oldu. Aralarında tegin Rehan ve Ashide’nin de bulunduğu Göktürk elçilerini serbest bıraktı ve altın ile ipekle eve gönderdi.^[1]

Xin Tang Shu serbest bırakılmayı sonraki yıla yerleştirir.^[6] İlig’in tutkal hakkındaki sözlerini yapmacık sayar. Onun anlatımında imparator, elçilere inanmadığı halde onları geri gönderdi.^[6] Zizhi tongjian alışverişi 622’nin üçüncü ayına yerleştirir ve ona başka bir neden verir.^[8] İmparator, İlig’e rüşvet vermek için elçiler gönderdi ve ona evlilik vadetti. İlig bunun üzerine Hanyang Dükü’nü, Zheng Yuanshu’yu ve Changsun Shunde’yi eve gönderdi.^[8] Gengzi gününde ilişkileri düzeltmek için elçiler gönderdi ve imparator tegin Rehan ile Ashina De’yi serbest bıraktı.^[8] Jiu Tang Shu’nun Ashide dediği kişiye Zizhi tongjian Ashina De der.^[4]

Barış bahara dayanmadı. Zizhi tongjian aynı kayıtta İlig’in Tang komutanı Liu Shirang’ı Yanmen’de bir aydan fazla kuşattığını söyler. Onunla birlikte isyancılar Gao Kaidao ile Yuan Junzhang da vardı.^[8] Ardından 622 seferi geldi.^[1]