Kırgızlar 840’ta Uygur merkezini ele geçirdiğinde, Tang prensesi Taihe’yi ganimet arasında bulup bir eşlikçi birliğiyle eve gönderdiler.[1] Uygur kağanı Ögä, kaçan Uygurlara hükmediyordu. Çinliler ona Wujie der. Eşlikçi birliğiyle yolda karşılaştı ve onları öldürdü.[1] Prensesi çölün karşısından güneye taşıdı ve rehine olarak tuttu.[2] 843’te bir Tang ordusu onun ordugâhını dağıttı ve general Shi Xiong prensesi geri getirdi.[1]

Ganimetler arasındaki prenses

Taihe 821’de bir Uygur kağanıyla evlendirilmişti ve Kırgızlar geldiğinde hâlâ Uygur merkezindeydi.[2] Kırgızlar onu, kraliyet ordugâhını yakıp hazineyi aldıktan sonra buldu.[3] Kırgız kağanı Are, Kırgızları Tang imparatorlarıyla aynı soydan sayıyordu. Bu yüzden onu geri gönderdi ve ona bir eşlikçi birliği verdi.[1]

Kaynaklar eşlikçi birliği konusunda anlaşmaz. Jiu Tang Shu on Kırgız dagan verir.[2] Zizhi tongjian’ın tarkan unvanlı on görevli andığı bildirilir.[4] Kırgızların 842 tarihli dilekçesi, bir Tang taslağının aktardığı biçimde, bir general verir: Du-lü-shi Alp.[5]

Ögä’nin onu alıkoyması

Kağanın ordugâhındaki on üç boy Ögä’yi kağan yaptı. Güneye gidip Tang sınırının yanındaki Cuozi Dağı’nda ordugâh kurdular.[6] Ögä yolda Kırgız elçileriyle karşılaştı ve onları öldürdü. Prensesi çölün karşısından yanına aldı.[1] Li Deyu’nun Kırgız kağanına yazdığı mektup, Uygurların prensesi kağandan ayrıldıktan yalnızca beş gün sonra yakaladığını ve bütün elçileri öldürdüğünü söyler. Prensesin sonra çölde iki yıl dolaştığını ekler.[7]

Tiande sınırında Ögä, prensesle birlikte yaşamak için Tang’dan Tiande şehrini istedi.[2] Prenses de Tang yönetimine elçiler gönderdi. Elçiler Ögä’nin kağan olarak tahta oturduğunu bildirecek ve emir isteyecekti.[3] Bir Uygur veziri, prensesle kağanın yaşaması için Zhenwu’yu ödünç istedi. Tang yönetimi reddetti. Uygurları avutmak için general Wang Hui’yi 20.000 hu tahılla gönderdi.[3] Kırgızlar prensesin akıbetini bilmiyordu.[5] Tang’a elçilikler’in ilk Kırgız elçisi, 842 kışında Tiande’ye bir dilekçe getirdi.[8] Dilekçe, Kırgızların prensesle birlikte bir eşlikçi birliği gönderdiğini ve hiçbir haber gelmediğini söyler. Aramak için 400.000 asker yolladıklarını da ekler.[5]

Gece saldırısı

Uygur kağanı Zhenwu yakınında ordugâh kurup oraya saldırmıştı.[9] Askerî vali Liu Mian orada vurmaya karar verdi. Shi Xiong’a, Zhuye Chixin komutasındaki üç Shatuo boyunu Qibi ve Tangut birlikleriyle birlikte kağanın ordugâhına baskın için yönetmesini emretti.[9] Plan, Uygurlara o kadar ani vurmaktı ki karışıklık içinde prensesi bırakacaklardı. Liu Mian da büyük bir orduyla ardından gelecekti.[9] Xin Tang Shu, Liu Mian ile Tiande sahra ordusunun komutan yardımcısı Shi Xiong’u anar.[3] Kuvvetleri seçme süvarilerden ve Shatuo ile başka halkların karışık bir kalabalığından oluşuyordu.[3] Yunzhou’dan geceleyin yola çıktı, Mayi üzerinden gitti ve Anzhong kalesinde bir düşman birliğini yendi.[3]

Shi Xiong, Zhenwu surlarından dışarı baktı. Çin tarzı kırmızı ve yeşil giysili kişilerin bulunduğu keçe kaplı arabalar gördü.[9] Casusları ona bunların prensesin ve maiyetinin arabaları olduğunu söyledi. Prensese, arabasında saklı kalıp kıpırdamaması emriyle bir casus gönderdi.[9] Karanlıkta surda on delik açtırdı.[9] Şafakta surlara sancaklar ve meşaleler diktirdi. Sığırları, atları ve öteki hayvanları deliklerden dışarı sürdü ve adamlarını davul sesiyle onların ardından gönderdi.[10] Shi Xiong’un Jiu Tang Shu’daki biyografisi, meşalelerin göğü aydınlattığını ve gürültünün yeri sarstığını söyler. Kağan dehşete düşüp bir miktar süvariyle kaçtı.[11] Xin Tang Shu daha kısa bir anlatım verir. Ögä Zhenwu’yu sıkıştırıyordu. Shi Xiong atıyla geldi, geceleyin surlardan çıkıp sert çarpıştı. Kağan korktu ve çekildi.[3]

Shi Xiong, bozguna uğrayan Uygurları adı “Yabancıları Öldür” anlamına gelen Shahu Dağı’na kadar kovaladı.[3] Bir modern hesap, kesin çarpışmayı burada 13 Şubat 843’e koyar.[11] Raporlar, yuvarlak ve kesin olmayan bir rakam olan 10.000 ölü ile 5.000 ila 20.000 esir bildirir.[11] Xin Tang Shu’ya göre teginler ve onların altındakilerin hepsi, birkaç on bin kişi, teslim oldu. Shi Xiong, Tang’ın Ögä’ye verdiği ağırlıkları ve fermanları topladı.[3] Kağan yaralandı ve kaçtı. Halkından kalanları topladı ve sığınmak için Kara Arabalar’a gitti.[3] Bir rapora göre birkaç yüz süvariyle kurtuldu.[11]

İki anlatım

Jiu Tang Shu olayı farklı anlatır. Huichang’ın üçüncü yılında Uygur veziri Pugu Yi, Youzhou’ya geldi ve prensesi orada teslim etmeyi kabul etti. Ögä, Youzhou sınırından seksen li uzakta ordugâh kurdu.[2] Yakın akrabaları ve Mani rahibi Zhijing zaten Zhenwu ordusuna geçmişti.[2] O gece Liu Mian’ın ordusu ordugâha saldırdı. Ögä yaklaşık dört yüz li kuzeydoğuya kaçtı ve Shiweiler arasında ordugâh kurdu.[2] Prensesi yanına almadı.[2] Metin, Shi Xiong’a Fengzhou valisi der. Shi Xiong birlikleriyle prensesin çadırıyla karşılaştı ve onu geri getirdi.[2]

Cai Xi’nin bir başka anlatımı, kurtarmayı kendisine mal eder.[11] Cai Xi, Uygur ordugâhına daldığını, prensesi bulduğunu ve onu ata bindirmeye yardım ettiğini söyler.[11] Onu Tang hatlarına doğru götürdü ve bunun prenses olduğunu bağırdı. Shi Xiong onu duydu ve onlara otuz piyadelik bir muhafız verdi.[11]

Dönüş

Prenses Yunzhou’ya, oradan da Taiyuan’a götürüldü.[11] Liu Mian’ın zafer raporu başkente 19 Şubat 843’te ulaştı.[11] Taiyuan’da imparator ona, Kırgızların tahta sunduğu beyaz samur kürkünü ve bir yeşim yüzük gönderdi.[12] Savaştan altı hafta kadar sonra, 29 Mart 843’te Chang’an’a girdi.[12] Başvezirler onu Tonghua Kapısı’nın dışındaki Zhangjing Manastırı’nda karşıladı. Bu, yirmi yıldan fazla önce çıkıp gittiği kapıydı. Atalar tapınağına gidip orada ağladı.[13] Aynı gün bir ferman unvanını Dingan Dachang Gongzhu olarak değiştirdi ve yurt dışında kendisi için kurulmuş hane halkı kaldırıldı.[14]

Li Deyu’nun Kırgız kağanına yazdığı mektup olayı Tang terimleriyle anlatır. Kağanın askerleri onu kurtarıp akrabalık gereği geri gönderdi. Uygurlar onu yakaladı ve eşlikçi birliğini öldürdü. Tang birlikleri onu başkente getirdi.[15] Tang yönetimi, Kırgızların dayanarak davrandığı akrabalık iddiasını kabul etti ve kağanlarını imparatorluk hanedanı kütüğüne yazdı.[3]

Notlar

  1. ^ a b c d e Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  2. ^ a b c d e f g h i Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  3. ^ a b c d e f g h i j k Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  4. ^ Drompp 2005, p. 38
  5. ^ a b c Drompp 2005, p. 276
  6. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Tang Huiyao (Institutional History of the Tang), juan 98
  7. ^ Drompp 2005, p. 310
  8. ^ Drompp 2005, p. 103,276
  9. ^ a b c d e f Drompp 2005, p. 113
  10. ^ Drompp 2005, p. 113–114
  11. ^ a b c d e f g h i Drompp 2005, p. 114
  12. ^ a b Drompp 2005, p. 120
  13. ^ Drompp 2005, p. 120–121
  14. ^ Drompp 2005, p. 121
  15. ^ Drompp 2005, p. 290–291

Kaynaklar

Literatür

  • Michael R. Drompp, Tang China and the Collapse of the Uighur Empire: A Documentary History (2005)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Kişiler
Princess Taihe

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Rescue of Princess Taihe (840–843).” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/rescue-of-princess-taihe/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026