Youzhou

Youzhou, 幽州, Çin’in kuzeydoğusunda bir vilayetti.^[1] Sui ve Tang dönemlerinde bir valinin makamıydı.^[2] Göktürkler buraya Zhou, Sui ve Tang zamanında akın etti.^[3] 620’li yıllarda Töles’in ordugâhı Youzhou’nun tam kuzeyindeydi. Töles, kağanlığın doğu boylarını yönetiyordu.^[4]

Zhou ve Sui

Zhou Shu’ya göre 578’in dördüncü ayında Taspar Kağan Youzhou’ya akın etti. Halkını öldürdü ve esir aldı. Zhou generali Liu Xiong ona karşı savaşırken düştü. Bu olay, Youzhou akını adıyla Hegemonya Savaşları’nın içinde yer alır.^[5]

Sui tahta çıktıktan sonra Sui Shu’ya göre İşbara Kağan, Yingzhou’nun isyancı valisi Gao Baoning ile güçlerini birleştirdi. Linyu garnizonunu aldı.^[6] Sui imparatoru sınır kalelerini onarttı ve uzun suru yükselttirdi. Youzhou’yu ve Bingzhou’yu tutmaları için üst rütbeli generaller gönderdi.^[6] 582’de İşbara bütün güçleriyle saldırdı. Bu saldırı, Sui ile yapılan savaşların parçasıydı.^[7] General Li Chong Youzhou’yu savundu ve sınır boyundaki öteki Sui komutanları gibi yenildi.^[7]

583’te Göktürkler Youzhou’ya yeniden akın etti.^[8] Artık Youzhou’nun Sui valisi olan Li Chong, onları üç bin piyade ve atlıyla karşıladı ve on günden fazla savaşmayı sürdürdü.^[8] Adamlarının çoğu ölmüştü. Harap Shacheng kasabasını tuttu ve askerlerini geceleyin Göktürk ordugâhlarından alınan sığırlarla besledi.^[8] Göktürkler teslim olursa onu tegin yapmayı önerdi.^[8] Li Chong, onların hattına atıldı ve okla vurularak düştü.^[8]

599’da general Yan Rong, Tulan Kağan’a karşı Youzhou yolundan çıktı. Öteki Sui orduları Shuozhou’dan ve Lingzhou’dan yola çıktı. Bu, 599 seferiydi.^[9]

Tang

619’da Şibi Kağan öldü. Oğlu Töles, Çinlilerin Shiboubi dediği kişi, onun yerine geçmek için çok gençti.^[10] Töles’e Nibu Şad unvanı verildi ve kağanlığın doğusu, Youzhou’nun tam kuzeyi ona bırakıldı.^[10] İlig Kağan tahta çıkınca Töles’i kağan yaptı. Ordugâhı yine Youzhou’nun tam kuzeyindeydi.^[4] Töles oradan doğu boylarını yönetti. Bu boylar arasında Çinlilerin Xi dediği iki halk da vardı.^[4]

620’de Çula Kağan Çin’e büyük bir istila planladı. Töles, Xi, Kıtanlar ve Mohe ile birlikte Youzhou üzerinden girecekti.^[11] Çula, ordu yola çıkmak üzereyken öldü.^[11]

623’te Göktürkler Youzhou’ya birden fazla kez akın etti.^[12] Dokuzuncu ayda Gao Kaidao, yirmi bin Göktürk atlısıyla Youzhou’ya karşı yürüdü.^[12] Gao Kaidao kendini Yan kralı ilan etmiş ve Göktürklerle ittifak kurmuştu.^[13] Tudiji, halkını Tang için savaşmak üzere Youzhou’daki Changping’e yerleştirmiş bir şefti. Gao Kaidao’nun Göktürk akınlarından birini karşıladı ve bozdu.^[12] 625’te Tang generali Wang Junkuo Youzhou’da Göktürkleri yendi ve iki binden fazlasını öldürdü ya da esir aldı. Bu, 625 seferiydi.^[14]

629’da Wei Xiaojie, Xin Tang Shu’nun Youzhou genel valisi dediği kişi, Tang’ın İlig’e karşı gönderdiği altı ordudan birini yönetti. Ordular Li Jing’in komutasındaydı ve Wei Xiaojie Heng’an yolundan ilerledi.^[15] 630’da İlig düştükten sonra Tang, teslim olan Göktürkleri doğuda Youzhou’dan batıda Lingzhou’ya uzanan sınır boyuna, dört genel valiliğin altına yerleştirdi. Bunu 630’daki divan tartışması önermişti.^[16]

İkinci Kağanlık

Jiu Tang Shu’ya göre 687’de İlteriş Kağan ile Aşide Yuanzhen Changping’e akın etti. Tang generali Heichi Changzhi onları geri püskürttü.^[4] Zizhi tongjian, Changping’i Youzhou’ya bağlı bir kasaba olarak adlandırır.^[12]

698’de, Tang’la savaşları sırasında Kapgan Kağan, Hebei’ye akın etti. İmparatoriçe Wu Zetian ona karşı üç yüz bin adam gönderdi. Youzhou valisi Zhang Renyuan bu ordunun doğu kolunu yönetti. Jiu Tang Shu burada ona hâlâ önceki adı olan Rendan adını verir.^[4] Zhang Renyuan’ın biyografisine göre Kapgan, Zhaozhou ve Dingzhou’yu aldıktan sonra Youzhou’ya doğru geri döndü.^[17] Zhang Renyuan askerlerini kasabadan çıkarıp ona karşı yürüdü. Akıncılar çekilirken bir okla elinden yaralandı.^[18]

Konum

Youzhou, Hebei’deki bugünkü Daxing’e yerleştirilmiştir.^[19] Başka bir tarife göre Youzhou, Çin’in en kuzeydoğusunda, bugün Pekin bölgesinin bir parçası olan yerde bulunur.^[1]