Çin tunç aynaları Altay’dan Volga’ya kadar mezarlarda bulunur. Bir Han aynası büyülü gücü için saklanmış olabilir, aynı zamanda bir tuvalet eşyasıydı.[1] Aynalar Çin’den geldi, tedarik durunca sınırın ötesinde kopyalandı.[2]

Aynaların gelişi

Çin dışında bulunan en eski Çin aynaları Huai tipinden iki aynadır, biri Tomsk’tan, biri Altay’daki Pazyryk’in altıncı höyüğünden.[3] Han aynaları Dış Moğolistan’dan Ob’a ve aşağı Volga’ya kadar bulunur.[3] Sınıra yakın Noin Ula’daki Asya Hunları prenslerinin mezarlarında bulunanlar büyük olasılıkla imparatorların armağanıydı.[3] Diğerleri ticaretle geldi, aynalar boydan boya takas edildi. Parçaları bile değerliydi.[3]

Minusinsk havzasından çıkan kırık bir Han aynası, bir parçanın değerini gösterir. Kenarları pürüzsüzdür, ayna mezar için kırılmış olsaydı keskin olurdu. Bu, parçaların birçok elden geçtiğini kanıtlar.[3] Ayna parçaları yerel soyluların mezarlarında da bulunur. Batı Moğolistan’daki, yaklaşık M.Ö. 50 ile M.S. 210 arasını kapsayan Shombuuzyn Belchir mezarlığında iki kadın Çin aynası parçalarıyla gömülmüştü.[4] Ivolga tahkimatlı yerleşmesinde ithal tunç ayna parçaları, yerleşmenin günümüzden yaklaşık 2100 yıl önce iskân edildiğini düşündürür.[5]

Asya Hunlarının ötesindeki buluntular

Aynalar Altay’a, Tuva’ya, Talas vadisine ve Fergana’ya ulaştı. Minusinsk bölgesinde buluntular arasında acayip yazılı tipten bir ayna ve TLV tipinden beş ayna vardır.[6] Talas vadisi ve Fergana chang yi zi sun yazılı tipten aynalar verdi.[6]

Bir ayna gömüldüğünde eski olabilirdi. Ulan Batur’un yaklaşık 120 kilometre güneybatısında, Tola Nehri üzerindeki Naindi sume’deki bir höyükte, Sasani deseniyle altıncı ya da yedinci yüzyıla tarihlenen bir parça Çin ipeğiyle birlikte bir Han aynası vardı.[7] Astrahan bölgesindeki Zarevshchina’da bir höyükte Han çağından bir ayna, bir Türk üzengisiyle birlikte bulundu. Türk göçebelerinin onu nasıl elde ettiği ancak tahmin edilebilir, aynı anlatım onların ara sıra mezar soymaktan kaçınmadığını da not eder.[6] Altay’da Bulan-Koby tipi, yani Göktürk kağanlığından önceki yüzyıllara ait bir mezarda bir Çin tunç aynasının parçası bulundu.[8]

Altı Hanedan dönemine ait aynalar bozkırda yoktur. Sebep, Çin’in batı bölgelerindeki gücünün çökmesidir, Çin aynaları Orta Asya’da ancak Tang döneminde yeniden göründü.[2]

Bozkırda dökülen kopyalar

Çin’in büyük devlet atölyelerinden gelen mal ikinci yüzyılın ikinci yarısında kesilince, sınırın ötesindeki insanlar Çin disklerinin biçimiyle ve desenleriyle kendi aynalarını döktü.[2] Geç Han ve Üç Krallık dönemine ait birçok küçük ayna o kadar kötü dökülmüş ve o kadar kaba süslenmiştir ki nadiren toplanmıştır. Ucuzdular, barbarlar onları hevesle aramış olmalı.[2] Kopyaların kalitesi çok değişir. En az değişenler Sincan’ın vaha kentlerinden gelir, onları yalnızca sadeleşen süsleme ele verir.[9] Tuva’daki Kokel mezarlığından bir ayna, tuhaf süslemesinin gösterdiği gibi, büyük olasılıkla bir kopyadır.[9]

Bazı Çin desenleri yerel bir biçime girdi. İkinci ve üçüncü yüzyılda Çin ayna süslemeleri Sarmatların kolye aynalarına aktarıldı, bunlar boyna bir iple asılan ya da bir sap kuyruğuyla ahşap, kemik ya da boynuz bir kabzaya geçirilen küçük tunç disklerdi.[9]

Açık kalanlar

Aynaların azı listelenmiştir. Ana anlatımın yazarı, yalnızca küçük bir payın yayımlandığını, birçoğunun sadece eski Çin aynası olarak kaydedildiğini söyler.[3] Kopyaların nerede ve kimler tarafından döküldüğü bilinmez. Kaynaklar bozkırda Çinli dökümcülerin çalışıp çalışmadığını söylemez.

Notlar

  1. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 338
  2. ^ a b c d Maenchen-Helfen 1973, p. 341
  3. ^ a b c d e f Maenchen-Helfen 1973, p. 339
  4. ^ al. 2023, p. 3
  5. ^ Wright 2009, p. 375
  6. ^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 340
  7. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 340–341
  8. ^ Konstantinov 2018, fig. 5.1
  9. ^ a b c Maenchen-Helfen 1973, p. 342

Literatür

  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • Joshua Wright; William Honeychurch; Chunag Amartuvshin, The Xiongnu Settlements of Egiin Gol, Mongolia (2009)
  • Juhyeon Lee et al., Genetic Population Structure of the Xiongnu Empire at Imperial and Local Scales (2023)
  • Nikita Konstantinov; Vasilii Soenov; Synaru Trifanova; Svetlana Svyatko, History and culture of the early Türkic period. A review of archaeological monuments in the Russian Altai from the 4th–6th century AD (2018)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Yerler
Gol Mod

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Bronze Mirrors of the Steppe.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/bronze-mirrors-of-the-steppe/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026