Bozkır imparatorlukları her şeyi kendileri yapmadı. Ustaları esirle, davetle ve yabancı toplulukların yerleştirilmesiyle buldular.[1] Kaynaklar bu uygulamaları birkaç pasajda anar, bir ustanın adını ise neredeyse hiç vermez.

Göçebe araştırmasından bakış

Genel bir inceleme, göçebelerin kendi toplumlarında zanaat üretimini hiçbir zaman yeterli miktarda ve yeterli kalitede örgütleyemediğini savunur. En fazla geçici çözümlere ulaştılar, bunlar da dışarıdan doğrudan ya da dolaylı yardımla geldi.[2] Yerleşik toplumlarla ticarette göçebeler tahıl kadar zanaat mallarıyla da ilgiliydi.[3] Aynı inceleme göçebelerin kendi zanaat kesimine giden yolları sayar. Fethettikleri ülkelerden ustaları ve çiftçileri kendi topraklarına taşıdılar ya da bu işte esirleri kullandılar, bu Avrasya bozkırı göçebeleri arasında çok yaygındı. Başka durumlarda üretimleriyle ilgilendikleri ustaları kendilerine çektiler, bunlar daha iyi durumdaydı, yine de bağımlıydı.[1] Bu ifadeler geneldir, aşağıdaki bölümler kaynakların bu atlasın imparatorlukları için ne kadarını doğruladığını gösterir.

Asya Hunlarının esirleri ve kaçakları

Asya Hunları, bir zanaat kesimini kısmen Çinli esirler ve kaçaklarla kurdu.[4] Han metni, zor yaşamından yakınan Çinli sınır halkını aktarır, bunlar Asya Hunları arasında rahat bir yaşamdan söz edildiğini söylerdi. Bir kısmı sınır korunduğu halde kaçtı.[5]

En bilinen örnek Wei Lü’dür. Hu kökenli, Han imparatorluğunda büyümüş ve Asya Hunlarına geçmiş bir adamdı.[6] Genç şanyu Huyandi tahta yeni çıktığında Wei Lü ona kuyu açmayı, sur örmeyi, tahıl depolamak için kuleler yükseltmeyi ve bunları Çinlilere bekletmeyi önerdi. Asya Hunları birkaç yüz kuyu açtı ve birkaç bin kütük kesti. Sonra biri Hu’ların bir sur savunamayacağını ve tahılın yalnızca Han ordusunu besleyeceğini söyledi. Wei Lü planı bıraktı.[6] Plan, bir Çinli danışmanın Asya Hunları sarayına neler sunabileceğini gösterir.

Asya Hunlarının Ivolga kalesindeki kazılar sonucu gösterir. Yerleşmede ergitme fırınlı bir atölye vardı, zanaatlar çömlekçiliği, kemik oymacılığını, demir ve tunç işçiliğini kapsıyordu.[7] Khanui vadisinde demir, açık mevsimlik konak yerlerinde de ergitilirdi, yani maden işi bir kaledeki atölyeyle sınırlı değildi.[8] Bu zanaatlar Asya Hunları çanak çömleği ve kemik ve boynuz işçiliği maddelerinde ele alınır.

Siyenpiler, Rouranlar ve yerleşik uzmanlar

Bir zanaatı kendisi yapmayan halk onu yine de taşıyabilirdi. Sonraki Han tarihi, Siyenpi hükümdarı Tanshihuai’nin ülkesindeki bir nehrin balığının yakalanamadığını gördüğünü söyler. Wo halkının ağla balık tutmakta usta olduğunu duyunca onların ülkesine saldırdı, bin kadar haneyi alıp nehrin kıyısına yerleştirdi ve yiyecek için balık tutmalarını buyurdu.[9] Bu olay balıkçıların örneğidir, ustaların değil. Becerili bir topluluğun nasıl taşındığını gösterir.

UNESCO tarihi, Siyenpiler altında bozkır kültürünün Asya Hunları zamanına göre gerilediğini söyler. Birçok kent ve yerleşme söndü, zanaat üretimi düştü.[10] Aynı tarih Siyenpilerin zanaatları hiç düşünmediğini savunur.[11] Rouranlar için, 511’de iç ve dış surlu ilk kentlerini, Mumochen’i kurduklarını ve Çin sarayına incilerle süslü bir Buda heykeli gönderdiklerini kaydeder.[12] Rouranların her zanaata hâkim olmasına gerek yoktu. Demircileri Aşinalardı.[13]

Göktürkler ve Soğdlular

Göktürkler Asya Hunlarından farklı bir yol tuttu. Kağanlığın aristokrasisi, Asya Hunları aristokrasisi gibi toplumunda tarım ve zanaat istedi, ama tarım, zanaat ve ticaretle uğraşan, hatta kentler kuran büyük Soğd kolonilerinin gönüllü yerleşmesini teşvik etti.[14] Kağanlar bundan yararlandı, çünkü Soğdlular ganimeti ve haracı, özellikle ipeği satabiliyordu.[14]

Orhun’da saray Tang’dan usta istedi. Bilge Kağan, Çin kağanından oymacılar getirdiğini, Çin kağanının isteğini reddetmediğini ve kendi sarayının oymacılarını gönderdiğini söyler.[15] Çin sarayı da Göktürklere gönderilen altı ressamı kaydeder, ressamları 733 sonunda bir Göktürk elçisi evlerine geri götürdü.[16] Hikâye kendi maddesinde anlatılır.

Uygurlar

Uygurlar surlu merkezler kurdu ve onları yerinde, Çin yöntemleriyle yapılmış kiremitle örttü.[17] Šine-Usu taşı, kağanın Çinlilere ve Soğdlulara Bay Balık kentini yaptırdığını bildirir.[18] Kiremitler kendi maddelerinde ele alınır.

Avarlar

Avar kağanı da yabancı uzmanlar getirtti. Bizans mühendisleri ve mimarlarının Baian için bir saray ve hamam yapması beklenmişti, Lombard kralı Agilulf da kağana gemi yapımcıları verdi. Avar kuyumcuları Bizans teknikleriyle çalıştı.[19] Avarlar kendi maddelerinde ele alınır.

Kaynakların suskunluğu

Kaynaklar ustaların nakledilmesini birkaç pasajda anar ve bir ustanın adını neredeyse hiç vermez. Wei Lü bir danışmandır, usta değildir, Orhun’un oymacıları da adsızdır. Esir ustaların özgür olup olmadığını, nasıl ödendiğini ya da ayrılıp ayrılamadıklarını bilmiyoruz.

Notlar

  1. ^ a b Khazanov 1994, p. 225–226
  2. ^ Khazanov 1994, p. 203
  3. ^ Khazanov 1994, p. 202
  4. ^ Khazanov 1994, p. 254
  5. ^ Khazanov 1994, p. 226
  6. ^ a b Han Shu, juan 94
  7. ^ Houle 2011, p. 138
  8. ^ Houle 2011, p. 150
  9. ^ Hou Han Shu, juan 90
  10. ^ Litvinsky 1996, p. 314
  11. ^ Litvinsky 1996, p. 315
  12. ^ Litvinsky 1996, p. 317
  13. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  14. ^ a b Khazanov 1994, p. 256
  15. ^ Kül Tegin inscription; Tekin 1968, p. 281
  16. ^ Pelliot 1929, p. 247–248
  17. ^ Arden-Wong Oktober 2015, p. 1, 48
  18. ^ Sinor 1990, p. 321,337
  19. ^ Pohl 2018, p. 248

Kaynaklar

Literatür

  • Anatoly M. Khazanov, Nomads and the Outside World (1994)
  • Jean-Luc Houle; Lee G. Broderick, Settlement Patterns and Domestic Economy of the Xiongnu in Khanui Valley, Mongolia (2011)
  • B. A. Litvinsky; Zhang Guang-da; R. Shabani Samghabadi (ed.), History of Civilizations of Central Asia, Vol. III (1996)
  • Walter Pohl, The Avars: A Steppe Empire in Central Europe, 567–822 (2018)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Paul Pelliot, Neuf notes sur des questions d'Asie Centrale (1929)
  • Talât Tekin, A Grammar of Orkhon Turkic (1968)
  • Lyndon A. Arden-Wong; Irina A. Arzhantseva; Olga N. Inevatkina, Reflecting on the Rooftops of the Eastern Uighur Khaganate: A Preliminary Study of Uighur Roof Tiles (Oktober 2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Kurumlar ve Unvanlar
The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Craftsmen in the Steppe Empires.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/craftsmen-in-the-steppe-empires/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026