Asya Hunları üzerine çalışmaların çoğu mezarlarda yapılmıştır, mezarlar da kendine özgü Asya Hunları çanak çömleğini barındırır.[1] Yerleşmeler daha az bilinir. Gündelik kapların nasıl yapıldığını ve kullanıldığını gösterirler.[2]

Biçimler

Asya Hunları yerleşmelerinin kapları küçük bir biçim kümesine aittir. Ivolga tahkimatlı yerleşmesinde geniş ağızlı kavanozlar, düz kenarlı kaseler ve iki tür dar boyunlu kavanoz baskındır, dar boyunlu kavanozlardan birinin omzunda dalga deseni vardır.[3] Süzgeçli kavanozlar, büyük bezekli kavanozlar, kulplu bardaklar, ağzı kapalı kavanozlar ve düz yanlı kaseler orada daha nadirdir.[3] Egiin Gol vadisi dar boyunlu ve geniş ağızlı kavanozlardan, düz kenarlı kaselerden ve düz yanlı kaselerden oluşan aynı topluluğu verdi.[4] Khanui vadisinde kap çeşitleri aynıdır, kaseler, bardaklar ve birkaç kavanozla.[5]

Çömleğin yapılışı

Khanui çanak çömleği tipik olarak gri ya da gri kahverengidir. Bazı kaba, bezeksiz kırmızı kahverengi kaplar Geç Tunç Çağı’nın kaplarına benzer.[5] Gri kapların hamuru kırmızı olanlardan çok daha incedir. El ile, sarma tekniğiyle yapılmış, yüzeydeki izlere bakılırsa çoğu zaman yavaş bir çarkta bitirilmiştir.[5] Yüzeyler düzleştirilirdi. Bezeme, kayışla sarılmış bir vuruş tahtasıyla, kazınıp perdahlanmış dikey çizgilerle ya da kazınmış dalgalı çizgilerle yapılırdı.[5]

Kil incelemeleri kapların nerede yapıldığını gösterir. Egiin Gol vadisinin Asya Hunları yerleşmelerindeki çanak çömleğin büyük çoğunluğu yerel olarak, vadi içindeki kil kaynaklarından yapılmıştır. Küçük bir pay vadi dışından gelen kilden yapılmıştır.[6] Bir nehir kıyısı yerleşmesi vadinin en büyük kil kaynağına yalnızca 300 metre uzakta olduğu halde kapların çoğu vadinin başka kil kaynaklarından geliyordu.[6] Yazarlar bunu insanların oraya vadinin başka yerlerinden toplandığına işaret sayar.[7] Çömlekçiler bu yüzden tek bir atölyeye bağlı değildi. Her vadi kendi ihtiyacını karşılıyordu.

Yerleşmeler ve çanak çömlek parçaları

Egiin Gol vadisi taraması on beş Asya Hunları çanak çömlek yayılımı buldu, dört hektardan fazla olandan birkaç metrekareye kadar. Bunların yedisi bir hektardan büyüktür, geniş her yan vadinin ağzında büyük bir yerleşme vardır, birbirine beş ile dokuz kilometre uzaktadır.[8] En büyük yayılımda parçaların yaklaşık yarısı sağlam gri kaptandır, düz kenarlı kaseler orada başka hiçbir yerden çok daha yaygındır. Çapları ortalama 41,6 santimetredir, vadinin başka yerlerinde 33,7 santimetredir. Metal buluntularıyla birlikte bu, yerin istisnai olduğunu düşündürür.[7]

Khanui vadisinde kazıcılar on dört iskân alanında bezekli parçaların payını saydı. Dört alanda pay biraz daha yüksekti. Üçünde fark istatistiksel olarak sağlamdır, en açık biçimde ikisinde. İkisi de aynı bölgededir, biri kış, biri yaz konak yeridir ve ikisinden de maden işlemeye ait izler çıktı.[9] İkisinden biri, ağız çapı 26 santimetre olan en büyük iki kaptan birini verdi. Kazıcılar bunu vadi halkı arasındaki küçük toplumsal statü farklarının olası bir işareti olarak, temkinle yorumlar.[10]

Asya Hunlarından sonra

Tuva’daki Kokel kültürü, Asya Hunlarının sonu ile Birinci Türk Kağanlığı arasındaki döneme aittir. Asya Hunları maddi kültüründen önemli ölçüde ayrılır.[11] Mezarlarında genellikle bir ya da iki kap bulunur.[12] Kazan biçimli kaplar yerleşmelerinde bulunmamıştır, kazıcılar bunların mezarlar için yapılmış olabileceğini düşünür.[12]

Açık kalanlar

Kaynaklar bir Asya Hunları çömlekçisinin, bir çömlek atölyesinin ya da bir fırının adını vermez, burada kullanılan çalışmalarda Asya Hunlarına ait hiçbir fırın anlatılmaz. Shiji, Asya Hunlarını surlu kentleri ve sabit yurtları olmayan, tarım yapmayan çobanlar olarak anlatır. Çanak çömlekli yerleşmelerin kazıları bu tabloya ekleme yapar.[13][14]

Notlar

  1. ^ Wright 2009, p. 374–375
  2. ^ Wright 2009, p. 374, 138; Houle 2011, p. 374, 138
  3. ^ a b Wright 2009, p. 375
  4. ^ Wright 2009, p. 378
  5. ^ a b c d Houle 2011, p. 148
  6. ^ a b Wright 2009, p. 378–379
  7. ^ a b Wright 2009, p. 379
  8. ^ Wright 2009, p. 376
  9. ^ Houle 2011, p. 149–150
  10. ^ Houle 2011, p. 150
  11. ^ Sadykov 2021, p. 1
  12. ^ a b Sadykov 2021, p. 5
  13. ^ Shiji
  14. ^ Wright 2009, p. 372

Kaynaklar

Literatür

  • Joshua Wright; William Honeychurch; Chunag Amartuvshin, The Xiongnu Settlements of Egiin Gol, Mongolia (2009)
  • Jean-Luc Houle; Lee G. Broderick, Settlement Patterns and Domestic Economy of the Xiongnu in Khanui Valley, Mongolia (2011)
  • Timur Sadykov; Gino Caspari; Jegor Blochin; Sandra Lösch; Yulija Kapinus; Marco Milella, The Kokel of Southern Siberia: New data on a post-Xiongnu material culture (2021)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kurumlar ve Unvanlar
Craftsmen in the Steppe Empires · The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Xiongnu Pottery.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/xiongnu-pottery/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026