Asya Hunları demiri kendi topraklarında yapıyordu. Kazılan Ivolga yerleşmesinde eritme ocaklı bir atölye vardı, Khanui vadisinin açık konaklarında ise altı yerleşim alanında demir cürufu bulunur.[1] Çin tarihleri Asya Hunlarının demir silahlarını anar ve nerede yapıldıklarını söylemez.[2]

Çin tarihlerinde silahlar

Shiji ve Han Shu Asya Hunlarının silahlarını tek cümleyle anlatır. Uzun silahları yay ve ok, kısa silahları ise bıçak ve dan’dı.[2] Bir şerh dan’ı mızrağa benzeyen ve demir sapı olan bir mızrak diye açıklar.[3] Metinler yay çekebilen adamların hepsinin zırhlı atlı olduğunu söyler.[2] Zırhın ya da bıçakların nerede yapıldığını söylemezler.[2]

Ivolga’daki ocak

Buryatya’daki Ivolga yerleşmesi yaklaşık yedi hektarlık surlu bir yerleşimdir. Surun içinde iyi korunmuş bir eritme ocaklı bir atölye vardı.[4] Eritmeye eşlik eden kömür ve cüruf da çıktı.[5] Buluntu, Asya Hunlarının demiri yalnızca Han Çin’inden getirmediğini, kendi topraklarında da ürettiğini gösterir.[5] Ivolga, Asya Hun dönemi için bilinen, eritme ocaklı yalnızca iki atölyeden biridir.[4]

Khanui vadisinin mevsimlik konakları

Khanui vadisi kuzey-orta Moğolistan’dadır. Orada araştırma, kazıyla denenen yerleşim alanlarının altısında demir cürufu buldu.[5] Cürufun çoğu dağ eteklerinde yatıyordu.[5] Kazıcılar bunu, yaygın olarak yapılan, büyük olasılıkla mevsimlik, küçük ölçekli demir yapımı diye okur.[5] Demirin yalnızca surlu yerleşmelerin atölyelerinde değil, açık mevsimlik konaklarda da yapıldığını ilk kez gösterir.[5] Asya Hun dönemi demir yapımının merkezsiz olduğu sonucuna varırlar.[5]

Aynı çalışma kanıtın sınırlarını da belirtir. Khanui vadisinde hiçbir cüruf ocağı bulunmamıştır, oysa Moğolistan’da o çağda demir yapmanın en olası yolu cüruf ocağı yöntemi gibi görünür.[6] Kazılmış diğer Asya Hun yerleşmeleri maden üretimine dair bir iz göstermez.[5] Kuzey Gobi’deki Asya Hun mezarlarının üstünde ya da yakınında cüruf ve pota bildirilmiştir.[5] Azlık, yalnızca ne kadar az yerleşmenin incelendiğini yansıtıyor olabilir.[5]

Mezarlardaki demir

Moğolistan’ın dört bir yanındaki Asya Hun mezarlarından çok sayıda demir nesne çıkmıştır.[5] Kemer süsleri malzeme değişimini gösterir. MÖ ikinci ve birinci yüzyıllarda seçkinler taştan ya da delikli tunçtan kemer levhaları takardı. Sonra tunç levhaların yerini yaldızlı demirden kemer süsleri aldı.[7] Sonraki örneklerden ikisi Burkhan Tolgoi’deki 27 numaralı mezardan ve Shombuuzyn Belchir’deki 15 numaralı mezardan gelir.[8]

Bir Asya Hun ya da Wuhuan mezarlığında Han Çin’inde yapılmış demir silah ve aletlerden oluşan depolar bulunmuştur.[9] Demir ihracatı yasakları maddesi, Çin saraylarının neyi önlemeye çalıştığını anlatır.

Kaynakların sınırları

Çin tarihleri hiçbir Asya Hun demircisini, madenini ya da ocağını anmaz.[2] Arkeolojik buluntular eritmeyi bir hükümdarlığa ya da bir şanyuya tarihlemez.[5] Göktürklerde demircilik maddesi, kaynakların demircileri adıyla andığı daha sonraki bir durumu anlatır.

Notlar

  1. ^ Houle 2011, p. 138, 150
  2. ^ a b c d e Shiji, juan 110; Han Shu, juan 94
  3. ^ Shiji, juan 110
  4. ^ a b Houle 2011, p. 138
  5. ^ a b c d e f g h i j k l Houle 2011, p. 150
  6. ^ Houle 2011, p. 151
  7. ^ Miller 2014, p. 26, 29
  8. ^ Miller 2014, p. 26
  9. ^ Jagchid 1989, p. 183

Kaynaklar

Literatür

  • Jean-Luc Houle; Lee G. Broderick, Settlement Patterns and Domestic Economy of the Xiongnu in Khanui Valley, Mongolia (2011)
  • Bryan K. Miller, Xiongnu “Kings” and the Political Order of the Steppe Empire (2014)
  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kurumlar ve Unvanlar
Gold of the Xiongnu Court · The Economy of the Steppe Empires

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Xiongnu Ironworking.” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/xiongnu-ironworking/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026