Kompozit yay katmanlı yapılır: ahşap bir çekirdek, karın tarafına yapıştırılmış boynuz ve sırt tarafında sinir. Boynuz sıkışmaya, sinir gerilmeye direnir. Bu yüzden yay, boyuna oranla düz bir yaydan çok daha fazla enerji depolar. Kısa bir kompozit yay da eğerde çekilebilir.

Yayın bozkır imparatorlukları için önemi tümüyle bu son noktada yatar. Atlı okçuluk, bozkır ordusunun ta kendisidir. Uzun bir yayla atlı okçuluk yapılamaz. Asya Hunları’ndan Göktürklere kadar her konfederasyon bu yapıda bir silahla savaştı. Bu yayı kullanmayı öğrenmek uzun bir çıraklık, yapmak ise bir yıl ya da daha fazla zaman gerektirirdi. Yerleşik orduların at satın alabilmesine karşın süvariyi kolayca kopyalayamamasının bir nedeni de budur.

Beşinci yüzyıl Hunlarının yayı bu ailedendir. Boyu 140 ile 160 santimetre arasındaydı ve kollarının uzunluğu eşit değildi. Uçları ile orta kabzası, yapıştırılmış kemik plakalarla sertleştirilmişti.[1] Bazı araştırmacılara göre Carnuntum, Mainz ve Simmering’deki Hun yayları ile Volga’da bulunan yaylar İskitlerin ve Alanların yayı değildi.[2] Mezarlarda yalnızca plakalar günümüze ulaşmıştır, üzerlerinde kiriş için çentikler vardır.[1] Bir araştırmaya göre kemik plakalı yay MÖ birinci binyılda zaten vardı ve kökeninin Baykal Gölü çevresindeki tayga avcıları arasında olması olasıdır. MS birinci yüzyılda yay, genellikle Asya Hunlarına atfedilen Moğolistan ve Trans-Baykal mezarlarında bulunur: Noin Ula’da ve Ilmovaja Pad’da. Nižne-Ivolginsk’teki surlu bir yerleşimde de bulunmuştur. Tanrı Dağları’nda ve Kore’de Pyongyang’daki dördüncü yüzyıldan bir mezarda da görülür.[1] Batıda Partlar bu yayı kullandı. Roma yardımcı okçuları onu Partlardan devraldı. Tarihlenebilen en eski buluntu, Vestfalya’daki Augustus dönemi Oberaden kampından gelir.[3] Bu yayın okları üç kenarlı demir uçlar taşırdı. Baykal Gölü ile Volga arasındaki bozkırda bu uçlar, yaklaşık Milat’tan itibaren bronz ve kemik uçların yerini almıştı.[4]

Hiçbir Cermen halkı bu yayı benimsemedi. Beşinci yüzyılın sonuna ya da altıncı yüzyıla ait tek bir Merovenj mezarında bile bükük yayın kemik plakaları yoktur. Oysa Roma okçuları bu yayı yüzyıllarca Cermen sınırında taşımıştı ve Hunlar onu bir kez daha getirdi.[3] Bazı araştırmacılara göre bunun nedeni yayın yapımındadır: Cermenler yay yapımını doğulu yay ustalarından öğrenememişti. Aynı araştırmacılar, atlıların savaş biçiminin de pek taklit edilmediğini ekler.[5] Avarlar kemik plakalı yayı 568’de Orta Avrupa’ya getirdi. Lombardlar, Alamanlar ve Franklar arasında ancak bundan sonra birkaç örnek görülür ve bu yay, Cermenlerin kullandığı basit ahşap yayın yerini almadı.[3]

Bir tanrının Markianos’a Attila’nın yayını kırık gösterdiği rüya hikâyesi, çağdaşların yayı Hun gücünün ifadesi ve simgesi saydığının kanıtı olarak alınır.[6] Hikâyeyi Attila’nın ölümü anlatır. Çağın dört prens mezarında, en çok bir milimetrelik bir çekirdeğin çevresine ince altın levhadan kesilmiş bir yay bulunur. Bu mezarlar Krakow yakınındaki Jakuszowice’de, Pécs-Üszög’de, Novogrigorjevka’da ve Borovoje’dedir. Bu yay atılamazdı ve cenaze için yapılmıştı.[7]

Yay ve ok aynı zamanda işaret olarak da kullanıldı. Jiu Tang Shu’ya göre Batı Göktürklerinin on şadından her birine bir ok verilmişti ve halk bu yüzden On Ok diye anılırdı.[8] Bazı araştırmacılar oku, sefere ya da kurultaya çağrı sayar, dolayısıyla bir reisin bağlılığının simgesi olarak görür. Buna göre yay efendiyi, ok ise onun tebaasını temsil ederdi.[9] Bazı araştırmacılar yayı bozkır kağanının nişanları arasında sayar.[10]

1069–1070 tarihli Kutadgu Bilig’de yay (ya), ok (ok) ve kılıçla birlikte savaşçının ihtiyaç duyduğu silahlar arasında sayılır. Orada ordunun komutanı okçularını yaya savaştırır.[11]

Notlar

  1. ^ a b c Werner 1956, p. 47
  2. ^ Ögel 1984, p. 103–105
  3. ^ a b c Werner 1956, p. 47–48
  4. ^ Werner 1956, p. 49
  5. ^ Werner 1956, p. 48
  6. ^ Werner 1956, p. 46–47
  7. ^ Werner 1956, p. 49–50
  8. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  9. ^ Turan 1945, p. 306–308
  10. ^ Kafesoğlu 1997, p. 268–269
  11. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplets 2055, 2370

Kaynaklar

Literatür

  • Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)
  • Bahaeddin Ögel, İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi. Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre (1984)
  • Osman Turan, Eski Türklerde okun hukuki bir sembol olarak kullanılması (1945)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • Robert Dankoff (trans.), Wisdom of Royal Glory (Kutadgu Bilig): A Turko-Islamic Mirror for Princes (1983)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler11

Muharebeler ve olaylar
Death of Attila
Yerler
Berel · Noin Ula
Halklar
Eurasian Nomads · History of the Turkic peoples
Kurumlar ve Unvanlar
Bone and Horn Working · Felt, Cloth, Leather and Wood in Kashgari's Dictionary · Göktürk Weapons · Warfare of the Steppe Empires · Wood and Woodworking
Gelenekler ve eğlenceler
Mounted Archery

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Composite bow.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/composite-bow/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026