Aksu

Aksu, Han Shu’nun Gumo (姑墨) dediği vahanın bugünkü adıdır.^[1] Tarım Havzası’nın kuzey kenarında, Kuça’nın batısında ve Kaşgar’ın doğusunda yer alırdı.^[2]

Han Shu’da Gumo

Han Shu, Gumo’ya Güney Kent’te bir merkez verir. Devletin 2.200 hanesi, 24.500 kişisi ve 4.500 silahlı adamı vardı.^[3] Kuça’nın 670 li batısındaydı ve kuzeyde Wusunlarla komşuydu.^[3] Güneye, Hotan’a atla yolculuk on beş gün sürerdi.^[3] Han Shu, Gumo’nun bakır, demir ve orpiment ürettiğini söyler.^[3] Komşusu Wensu’nun 2.200 hanesi vardı ve toprağı ile ürünleri bakımından Shanshan ve güneyin öbür devletleriyle ortaktı.^[3]

Bazı araştırmacılar Gumo’nun oturduğu yeri Aksu’nun on kilometre güneyindeki Yangışahr’a koyar, çünkü Han Shu orayı Güney Kent diye adlandırır. Önceki okurlar onu Aksu’nun kendisine yerleştirmişti.^[1]

Kuça’nın egemenliğinde

Wei Shu, Gumo’yu Kuça’ya tabi devletler arasında sayar. Wensu ve Weitou da aynı durumdaydı ve üçü de Kuça’nın batısında ve kuzeyinde yer alırdı.^[4] Batı Göktürklerin egemenliğinde Kuça’nın kendisi de tabi bir devletti.^[5]

Keçe ve yün

Xuanzang ülkeye Kuça’nın batısındaki küçük bir çölü aştıktan sonra geldi. Genişliğini doğudan batıya altı yüz, kuzeyden güneye üç yüz li olarak verir. Başkentin çevresi beş altı li’ydi.^[6] Toprağı, iklimi, gelenekleri ve yazısı Kuça’nınkine benziyordu, konuşması biraz farklıydı.^[6] Komşu devletler ülkenin ince keçelerine ve ince yünlü kumaşına değer verirdi.^[6] Xin Tang Shu devleti küçük sayar ve ince keçe ile yünlü ürettiğini söyler. Han’ın Gumo devletini aynı ülke olarak adlandırır.^[5]

İki rapor, sürülerinin yününden ince kumaş yapan bir ülkeyi gösterir. Kaynaklar Baluka’nın keçesinin ve yünlülerinin Göktürklere ulaşıp ulaşmadığını söylemez.^[7]

Kuzeye giden yol

Baluka’dan bir yol batıya, üç yüz li uzunluğunda taşlı bir çölden geçip Pamir’in kuzey yamacındaki Buz Dağı’na çıkardı. Dağın ötesinde yol, birçok ülkenin tüccarlarının bir arada yaşadığı Suyab’a uzanırdı.^[7]