Naissus

Naissus, bugünkü Niş, Dacia Mediterranea’da Nişava’nın sağ kıyısında bir Roma kentiydi. İmparator Konstantin’in doğum yeridir.^[1] Hunlar, 440’lı yılların Balkan savaşlarında kenti alıp yıktı.^[2]^[3] Attila ardından kenti, kendi ülkesi ile imparatorluk arasındaki pazar ve sınır kasabası olarak istedi.^[2] Priscus 449’da oradan geçtiğinde kenti ıssız buldu.^[4]^[5]

Kent

Naissus, büyük stratejik önemi olan bir konumdaydı. İmparatorluk silah atölyesinin merkeziydi ve nüfusu yoğundu.^[1] Birçok yol orada birleşirdi. Surları o kadar sağlamdı ki Hunlardan önce hiçbir düşman kenti almamıştı.^[6] Sirmium’dan Singidunum, Margus ve Viminacium üzerinden Naissus’a giden yol, askerî bakımdan Pannonia Secunda ile Moesia Superior’u Trakya’ya bağlayan tek yoldu.^[3] Tuna’dan yol, Morava vadisi boyunca Naissus’a çıkıyordu. Oradan güneydoğuya, Serdica’ya ve Konstantinopolis’e uzanıyordu.^[1]^[6]

Ele geçirilişi

Vakanüvis Marcellinus, 441 yılı için Hun krallarının Illyricum’a girip Naissus’u, Singidunum’u ve başka kentleri yağmaladığını kaydeder.^[7] Bazı araştırmacılar Naissus’un düşüşünü 442’ye yerleştirir. Morava vadisinin anahtarı olan Margus düşünce Hunlar güneye ilerleyip kenti aldı.^[3] Başkaları düşüşü 443’e yerleştirir. O zaman Hunlar, Tuna kıyısındaki Ratiaria’yı yıktıktan sonra Morava boyunca yukarı ilerledi.^[1]

Düşüşün anlatımları da birbirinden ayrılır. Bazı araştırmacılara göre halk cesurca savundu. Buna rağmen kent, Attila’nın makinelerine ve sayısız bir ordunun atışlarına teslim oldu.^[8] İkinci görüşe göre Hunların artık koçbaşları ve başka kuşatma araçları vardı ve bunları bol bol kullandılar. Sonuç olarak Naissus büyük bir çaba harcanmadan düştü.^[9] Üçüncü görüşe göre surların dışındaki bir çarpışma kentin kaderini mühürlemeye yetti.^[1] Priscus, Naissus kuşatmasının bir anlatımını yazdı.^[10] Bazı araştırmacılar bu anlatımı eserin zayıf yönleri arasında sayar. Hunların orduyu kente yaklaştırmak için bir köprü kurduğu sözünden kuşku duyar.^[11] Başkaları anlatımı güvenilmez bulur. Kuşatmanın 442’ye mi 447’ye mi ait olduğuna karar vermeyi olanaksız görür.^[3]

Attila’nın talebi

Attila’nın elçisi Edeko Konstantinopolis’e bir mektup götürdü. Attila mektupta, pazarın artık eskisi gibi Tuna kıyısında değil, Naissus’ta kurulmasını istediğini yazdı.^[2] O kenti almış ve yıkmıştı. Onu İskitlerin ve Romalıların toprakları arasındaki sınır olarak belirledi. Kent, hafif yolculuk eden bir adam için Tuna’dan beş günlük yoldaydı.^[2] Attila ayrıca Tuna boyunca bir toprak şeridi istedi. Şerit Paionlardan Trakya’daki Novae’ye uzanıyordu ve beş günlük yol genişliğindeydi. Romalılar orada ziraat yapmayı bırakacaktı.^[2] Yayın mektubu 448’e tarihler.^[12] Bazı araştırmacılar Edeko’nun Konstantinopolis’e gelişini 449 baharına tarihler.^[13]

İki görüşe göre 448’de yapılan bir barış Naissus’u yeni sınır yaptı. Sonuç olarak yıkık kaleleriyle Tuna artık doğu imparatorluğunun sınırı değildi.^[14]^[15] Priscus’ta bu, Attila’nın bir talebi olarak geçer.^[2] Bazı araştırmacılara göre 447’den sonra Romalılarla Hunların yıllık pazarı gerçekten Tuna’dan Naissus’a taşındı.^[16]

Priscus Naissus’ta

449’da Maximinus’un elçiliği, Attila’ya giderken Naissus’a geldi. Priscus elçilik heyetinin içindeydi.^[4]^[5] Düşman kenti altüst etmiş ve yerle bir etmişti. Elçiler kenti insansız buldu, yalnızca kiliselerin yıkıntıları arasında yatan birkaç hasta vardı.^[4] Nehirden biraz uzakta açık bir arazide ordugâh kurdular. Kıyı boyunca zemin, savaşta ölenlerin kemikleriyle doluydu.^[4] Bazı araştırmacılar ele geçirilişten altı yıl geçtiğini sayar. Bu sürede yıkıntıları yeniden canlandırmak için hiçbir şey yapılmamıştı. Konstantin’in doğduğu yeri süslediği yapılar enkaz halindeydi.^[17]

Ertesi gün elçiler, Illyricum kuvvetlerinin komutanı olan ve Naissus’a uzak olmayan bir yerde yaşayan Agintheus’a gitti.^[4] Agintheus elçilere beş kaçak teslim etti ve böylece imparatorun Attila’ya yazdığı on yedi kaçak tamamlandı. Yola çıkarlarken birkaç sözle onları teselli etti.^[18] Heyet, Naissus dağlarından Tuna’ya doğru birçok kıvrımı olan dar bir vadiden geçti.^[19] Naissus’un kendisi, ertesi yüzyılda Justinianus onu onarana kadar ıssız kaldı.^[1]

Notlar

^ a b c d e f Thompson 1948, p. 83
^ a b c d e f Priscus; Müller 1851, fr. 7, p. 76
^ a b c d Maenchen-Helfen 1973, p. 116
^ a b c d e Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 124
^ a b Bury 1923, p. 268
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 111
^ Bury 1923, p. 274
^ Yavuz 2025, p. 95
^ Thompson 1948, p. 10
^ Thompson 1948, p. 10, 83–84
^ Müller 1851, p. 76
^ Thompson 1948, p. 98
^ Thompson 1948, p. 97–98
^ Bury 1923, p. 275–276
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 187
^ Thompson 1948, p. 105
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78–79
^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 79

Kaynaklar

Priscus

Literatür

Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)