Maximinus’un elçiliğini Doğu imparatoru II. Theodosius 449’da Attila’ya gönderdi.[1] Elçilik heyetinin başkanı, elçiliğin öteki amacından habersizdi. Heyet, Attila’ya suikast düzenleyecek bir komplonun altınını taşıyacaktı. Tarihçi Priscus heyetle birlikte gitti. Attila’nın sarayında gördüklerinden, Hunlara dair günümüze ulaşan en ayrıntılı anlatımı yazdı.[2][3]

Komplo

Attila’nın elçisi Edeko, Roma kökenli sekreteri Orestes ile Konstantinopolis’e gelmişti. Kaçaklar, Tuna’nın güneyindeki toprak ve Naissus pazarı hakkında talepler getirmişlerdi. Sarayın en güçlü adamı olan hadım Hrisafios, Edeko’yu dönüşünde Attila’yı öldüreceğine dair söz vermeye ikna etti. Edeko’ya sonradan ödenmek üzere elli libre altın verilecekti. II. Theodosius planı magister officiorum Martialius ile birlikte onayladı. Ödemeyi ayarlaması için tercüman Bigilas’ı göndermeye karar verdiler. Onunla birlikte elçi olarak, soylu doğumlu ve imparatora yakın Maximinus’u gönderdiler. Maximinus’a hiçbir şey söylenmemişti.[4] Maximinus bir mektup taşıyordu. Mektupta Attila’nın antlaşmalara aykırı olarak Roma topraklarına girmemesi gerektiği ve imparatorun elindeki son kaçaklar olan on yedi kişinin gönderildiği yazıyordu. Sözlü olarak iki şey söyleyecekti. İmparator daha yüksek rütbeli elçi göndermeyecekti ve anlaşmazlıkları çözmek için Onegesius gelmeliydi. Maximinus, Priscus’u kendisiyle gelmeye ikna etti.[5]

Tuna’ya yolculuk

Konstantinopolis’ten hızlı bir yolcu için on üç gün uzaklıktaki Serdica’da Romalılar Edeko ve Hunlar için bir akşam yemeği verdi. Barbarlar Attila’yı övdü, Romalılar da imparatorlarını övdü. Bigilas bir insanla bir tanrıyı kıyaslamanın doğru olmadığını söyledi. İnsandan Attila’yı, tanrıdan II. Theodosius’u kastediyordu. Hunlar öfkelendi ve konuşma başka yöne çevrildi. Maximinus, Edeko ile Orestes’e ipek giysiler ve Hint değerli taşları verdi.[6][7] Naissus’u düşman yıkmıştı. Kilise harabelerindeki birkaç hasta dışında ıssızdı ve nehir kıyısı savaşta ölenlerin kemikleriyle doluydu.[6] Illyricum’daki kuvvetlerin komutanı Agintheus beş kaçak daha teslim etti.[8]

Barbar kayıkçılar elçileri Tuna’nın karşısına tek ağaç gövdesinden oyulmuş teknelerle geçirdi. Tekneler, Attila’nın Roma topraklarında av yapmak için, kendi söylediğine göre, karşıya gönderdiği bir Hun kalabalığı için hazırlanmıştı. Gerçekte Attila kaçaklar yüzünden savaşa hazırlanıyordu.[9][10]

Attila’nın çadırlarında

Dokuzuncu saat civarında Attila’nın çok sayıdaki çadırına vardılar. Edeko, Orestes, Skottas ve öteki ileri gelenler elçiliğin amacını sordu. Romalılar Attila’dan başkasıyla konuşmayı reddetti. Adamlar Edeko olmadan geri geldi. Romalıların kendilerine verilmiş gizli talimatlarını sayıp döktüler ve onlara ayrılmalarını emrettiler. Edeko komployu, gönderilecek altının miktarıyla birlikte Attila’ya açmıştı. Priscus, Edeko’nun hadımla yalnızca göstermelik mi anlaştığını, yoksa Orestes’in gizli görüşmelerini Konstantinopolis’e bildirmesinden mi korktuğunu anlayamadı.[11] Priscus, tercüman Rusticius aracılığıyla Onegesius’un kardeşi Skottas’a gitti. Armağan vaadiyle elçilere bir kabul sağladı.[12]

Attila’yı ahşap bir koltukta otururken buldular, çadırının çevresi bir muhafız halkasıyla çevriliydi. Maximinus ona ve halkına esenlik dileyince Attila şöyle cevap verdi: “Romalılar bana neyi diliyorlarsa onlara da o olsun.” Bigilas’a utanmaz bir hayvan dedi. Elçilerin dokunulmazlığına saygı göstermeseydi onu çarmıha gerip akbabalara vereceğini söyledi. Sekreterlerine, hâlâ Romalıların yanında bulunan kaçakların listesini okuttu. Bigilas’ı, Aetius’un oğlu Carpilio’nun yanında rehin kaldığı zamandan beri Romalıların tarafına geçmiş her kaçağın iadesini istemesi için Eslas ile birlikte geri gönderdi.[13][14]

Sonra Attila Romalıların yiyecekten başka bir şey satın almasını yasakladı. Böylece Bigilas’ın altın getirmek için bir bahanesi kalmayacaktı.[15]

Onegesius yoktu. Attila onu en büyük oğluyla birlikte Akatzirlere göndermişti. Akatzirlerin kıdemli kralı Kouridachos, II. Theodosius onları armağanlarla kazanmaya çalışınca diğer krallara karşı onu yardıma çağırmıştı. Attila onları fethetmişti ve oğlunu onların kralı yapmak niyetindeydi.[16]

Kuzeye yolculuk

Elçiler Attila ile birlikte kuzeye doğru ilerledi. Yolda Attila bir köyde durup Eskam’ın kızıyla evlendi, “başka birçok karısı olduğu hâlde, İskitlerin yasaları buna izin veriyordu”. Romalılar gemi geçmeye elverişli birçok nehri, oyma kayıklarla ve barbarların arabalarla taşıdığı sallarla geçti. Tuna’dan sonra en büyükleri Drecon, Tigas ve Tiphesas idi. Köyler tahıl yerine darı, şarap yerine medos sağladı. Hizmetkârlar için barbarların kamos dediği bir arpa içkisi verdi.[17][18] Bir gece bir fırtına çadırlarını devirdi ve eşyalarını bir bataklığa dağıttı. Sığındıkları köy Bleda’nın dullarından birine aitti. Kadın onlara yiyecek ve kadınlar gönderdi, bu İskitler arasında bir saygı göstergesiydi. Karşılığında ona gümüş kaseler, kırmızı deriler, Hint biberi ve hurma verdiler.[19]

Yedi gün daha sonra Batı Romalılarının bir elçilik heyetiyle karşılaştılar. Heyet kont Romulus, Noricum valisi Promotus ve subay Romanus’tan oluşuyordu. Onlarla birlikte, Aetius’un Attila’ya sekreter olarak gönderdiği İtalyan Constantius ile Orestes’in babası Tatulus da geldi. Sirmium kilisesinin altın kapları için gelmişlerdi. O kentin kuşatması sırasında Attila ile Bleda’nın Galyalı bir sekreteri, o da Constantius adlı, kapları piskoposdan almış ve Roma’da bir bankacı olan Silvanus’a rehin bırakmıştı. Attila ile Bleda bu Constantius’u hıyanet şüphesiyle çarmıha germişti. Attila şimdi Silvanus’u malının hırsızı olarak istiyordu.[20][21]

Attila’nın ikametgâhı

Elçiler sonunda çok büyük bir köye geldi. Attila’nın evleri orada kütüklerden ve rendelenmiş tahtalardan yapılmıştı, kuleli ahşap bir çitin içindeydi. Çit savunma için değil süs için yapılmıştı. Onegesius’un evi bunun yanında duruyordu. Yakınında, Sirmium’dan bir esirin onun için yaptığı taş hamam vardı.[22][21] Attila içeri girerken sıra sıra kızlar uzun beyaz keten örtülerin altında yürüyerek onu İskit şarkıları söyleyerek karşıladı. Onegesius’un karısı ona yiyecek ve şarap getirdi. Attila bunları at üstünde, adamlarının tuttuğu gümüş bir masadan yedi.[22][23] Bazı araştırmacılar ikametgâhı Tisza’nın ötesine, Macar ovasına yerleştirir. Priscus’un andığı nehirler daha kesin bir tespite izin vermez.[24]

Onegesius’un kapısının önünde, İskit giyimli, başı çepeçevre kazınmış bir adam Priscus’u Yunanca selamladı. Viminacium’lu bir Yunan tüccardı ve kent düşerken esir alınmıştı. Onegesius için Romalılara ve Akatzirlere karşı savaşarak özgürlüğünü kazanmıştı, yeni hayatını eskisinden iyi sayıyordu. Roma yönetimi altındaki hayatın vergilerle, güçlüleri bağlamayan yasalarla ve adalet için para ödemek zorunluluğuyla mahvolduğunu söyledi. Priscus Roma düzenini uzun uzun savundu. Yunan ağladı ve yasaların iyi olduğunu, ama devleti memurların mahvettiğini söyledi.[25][26] Priscus’un kaydettiğine göre sarayda tebaa kendi dillerinin yanında ya Hunca ya Gotça konuşuyordu, Romalılarla iş yapanlar ise Latince. Trakya ile İllyria kıyısından gelen esirler dışında neredeyse kimse Yunanca konuşmuyordu.[27][23]

Onegesius Konstantinopolis’e gelmeyi reddetti. Efendisine ihanet etmeyecek, Romalılar arasındaki zenginliği Attila’nın yanındaki kulluğa tercih etmeyecekti.[28] Priscus, Attila’nın karısı Arıkan’a armağanlar götürdü. Onu cariyeleri arasında kumaşlara nakış işlerken buldu. Attila’nın da ciddi bir yüzle, gözlerini devirerek evinden çıkıp kendisine gelenlerin davalarını görmeye gittiğini gördü.[29][30]

Batılı elçiler Attila’nın gücü üzerine

Priscus beklerken Batılı elçi Romulus, Attila hakkında konuştu. İskitya’da ya da başka yerde hüküm sürmüş hiç kimse bu kadar kısa sürede bu kadar çok şey başarmamıştı. Attila bütün İskitya’ya ve Okyanus’un adalarına hükmediyordu. Romalılardan haraç alıyordu ve Perslere saldırmayı düşünüyordu. Yol biliniyordu. Bir keresinde bir kıtlıkta, kraliyet İskitlerinin önderleri Basich ile Kursich komutasındaki Hunlar bir çölü, bir bataklığı ve dağları aşarak Medya’ya geçmişti. Bir Pers ordusu tarafından kovalanarak ve az ganimetle, denizin kıyısında bir kayadan alevin çıktığı bir yerin yanından geri dönmüşlerdi.[31] Pannonia’nın Attila’ya tabi kesiminden Constantiolus, Attila’nın Pers ülkesinden dost olarak değil efendi olarak döneceğinden korkuyordu. Şimdilik Attila bir Roma generali unvanıyla ve maaşıyla yetiniyordu. Ama imparatorun generallerinin kendisinin kölesi olduğunu, kendi generallerinin ise imparatorlara eş olduğunu şimdiden söylüyordu. Gücü artacaktı, nitekim Tanrı bunu Mars’ın kılıcını ortaya çıkararak göstermişti.[32]

Attila sonra kabul edeceği elçileri saydı: Nomus, Anatolius ya da Senator, başkası olmayacaktı. Romalılar reddederse anlaşmazlıkları silahla çözecekti.[33]

Şölenler

Dokuzuncu saatte Attila Romalıları bir şölene çağırdı. Kadeh sunucuları, adet olduğu üzere, oturmadan önce dua etsinler diye eşikte onlara birer kadeh uzattı. Attila salonun ortasında bir sedirde yatıyordu. Onegesius onun sağında, ilk onur yerinde bir sandalyede oturuyordu. Romalılar solda, Hun soylusu Berichus’un altında oturdu. Attila’nın en büyük oğlu babasının sedirinde, ucun çok aşağısında, saygıdan gözleri yerde oturuyordu. Her konuk sırayla kalkıp Attila’nın şerefine içti. Attila da oturma sırasına göre her birinin şerefine içti.[34][35]

Konuklar gümüş tabaklardan yedi, altın ve gümüş kadehlerden içti. Attila yalnızca et yedi, ahşap bir tabaktan yedi ve ahşap bir kadehten içti. Giysisi sadeydi. Kılıcı da ayakkabı bağları da atının başlığı da, öteki İskitlerinki gibi altın ya da değerli taşlarla süslenmemişti.[36][35] Meşaleler yakılınca iki İskit Attila’nın önünde durdu ve onun zaferleri ile savaştaki işleri üzerine yaptıkları şarkıları söyledi. Yaşlılar ağladı. Bir deli herkesi güldürdü, ardından Faslı soytarı Zercon Latince, Hunca ve Gotça karışık sözlerle güldürdü. Attila’nın yüzü değişmedi, yalnızca genç oğlu İrnek içeri girdiğinde değişti. O zaman ona yumuşak baktı ve yanağından çekti. Latince bilen bir konuk Priscus’a, falcıların Attila’nın soyunun çökeceğini ve bu çocukla yeniden ayağa kalkacağını önceden bildirdiğini söyledi.[37][38]

Ertesi gün Onegesius, Attila’nın kararları üzerine ileri gelenlerden oluşan bir kurul topladı. İmparatora gidecek mektupları, aralarında Yukarı Moesia’dan bir esir olan Rusticius’un da bulunduğu sekreterlerine hazırlattı. Arıkan Romalıları kâhyası Adamis’in evindeki yemeğe çağırdı. Orada bulunan her Hun onlara dolu bir kadeh verdi. Onları kucaklayıp öptü ve kadehi geri aldı.[39] İkinci bir şölende Attila’nın baba tarafından amcası Oebarsius onun sedirinde oturdu. Attila, imparatorun sekreteri Constantius’a vaat ettiği zengin eşi vermesini istedi, çünkü Constantius kadını alırsa Attila’ya para vermeyi vaat etmişti.[40]

Dönüş

Üç gün daha sonra elçiler armağanlarla uğurlandı. Attila, birçok köyün efendisi soylu Berichus’u elçisi olarak onlarla geri gönderdi. Yolda çarmıha gerilmiş bir Roma casusu ve efendilerini öldürmüş, kütüklere asılmış iki köle gördüler.[41] Berichus İskitya’yı geçerken dostça davrandı. Tuna’dan sonra düşmanca davrandı ve Maximinus’a verdiği atı geri aldı. Konstantinopolis’te Maximinus’u generaller Areobindus ile Aspar hakkında hor görerek konuşmakla suçladı.[42]

Yolda elçiler kuzeye giden Bigilas ile karşılaştı. Bigilas Attila’ya vardığında Edeko için getirdiği altınla yakalandı. Attila ona iğrenç bir hayvan dedi ve oğlunu kılıçla öldürtmekle tehdit etti. Bigilas, kendisinin, Edeko’nun, hadımın ve imparatorun tasarladığı her şeyi itiraf etti. Attila onu, oğlu serbest bırakılması için elli libre altın daha getirene kadar zincirde tuttu.[43] Orestes’i boynunda kese ile Konstantinopolis’e gönderdi. Orestes hadıma, imparatorun önünde, keseyi tanıyıp tanımadığını soracaktı. Attila ayrıca Hrisafios’un cezalandırılmasını istedi.[44] Anlaşmazlık 450’de Anatolius ve Nomus’un elçiliğiyle çözüldü.[45]

Tarih ve değer

Priscus yıl vermez, yalnızca yolculuğun günlerini verir. Parçalarının yayını ve bir İngilizce anlatım elçiliği 448’e tarihler.[46][7] İki modern çalışma onu 449’a tarihler. Bunlardan biri, Anatolius ile Nomus’un vardığı çözümün 450 baharına düşmesi gerektiği için elçiliği o yılın sonbaharına koyar.[1][47]

Jordanes, Priscus’tan nehirlerin geçişini ve Attila’nın köyünün ahşap duvarlarını aktarır.[48] Bir değerlendirmeye göre Priscus’un parçaları olmasaydı Hunların tarihi yitip giderdi. Öteki yazarlar tek tek olguları verir, tarih yalnızca Priscus’ta vardır.[3]

Notlar

  1. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 124
  2. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 7–8, p. 76–95
  3. ^ a b Thompson 1948, p. 12
  4. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 7–8, p. 76–78
  5. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 77–78
  6. ^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78
  7. ^ a b Bury 1923, p. 279
  8. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 78–79
  9. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 79
  10. ^ Bury 1923, p. 279–280
  11. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 79–80
  12. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 80–81
  13. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 81
  14. ^ Bury 1923, p. 280–281
  15. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 82
  16. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 82–83
  17. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 83
  18. ^ Bury 1923, p. 281
  19. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 84
  20. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 84–85
  21. ^ a b Bury 1923, p. 282
  22. ^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 85
  23. ^ a b Bury 1923, p. 283
  24. ^ Thompson 1948, p. 221–222
  25. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 86–88
  26. ^ Bury 1923, p. 283–285
  27. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 86
  28. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 88
  29. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 89
  30. ^ Bury 1923, p. 285–286
  31. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 89–90
  32. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 90–91
  33. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 91
  34. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 91–92
  35. ^ a b Bury 1923, p. 287
  36. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 92
  37. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 92–93
  38. ^ Bury 1923, p. 287–288
  39. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 93
  40. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 93–94
  41. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 94
  42. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 94–95
  43. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 95
  44. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 12, p. 96–97
  45. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 13–14, p. 97–98
  46. ^ Müller 1851, p. 77
  47. ^ Thompson 1948, p. 219–221
  48. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 178–179, p. 101

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler19

Kişiler
Attila · Bigilas · Kreka · Maximinus · Onegesius · Orestes · Scottas · Valentinian III · Zercon
Muharebeler ve olaylar
Siege of Naissus
Yerler
Naissus · Viminacium
Kurumlar ve Unvanlar
Envoys and Embassies
Yeme içme
Kamos · Kumys · Millet · Steppe Diet
Gelenekler ve eğlenceler
Seating at the Feast
Kaynaklar
Priscus

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Embassy of Maximinus to Attila.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/embassy-of-maximinus-449/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026