Partav

Partav, Kura’nın Hazar Denizi’ne aktığı ülke olan Kafkas Albanyası’nın başkentiydi.^[1] Kafkas Albanları Tarihi’ne göre kent, Pers kralı Peroz’un emriyle Perozapat adıyla büyük bir kasaba olarak kuruldu ve sonradan Partav diye anıldı.^[2] Kent, Azerbaycan’daki bugünkü Berde kasabasıyla özdeşleştirilir.^[3]

İlk istila

Kafkasya seferinin kuzey ordusu, Tarih’in II. Hüsrev’in otuz sekizinci yılı saydığı yılda Albanya’ya geldi.^[4] Bu hesaba göre yıl 628’dir.^[5] Başka bir hesap istilayı 627’ye yerleştirir.^[6] Tarih ordunun adını Hazar, hükümdarının adını Jebu Xak’an diye verir.^[4] Bu ad iki Türk unvanını, yabgu ve kağanı birleştirir.^[5] O, Tong Yabgu ile özdeşleştirilmiştir. Bir başkası buna kuşkuyla bakar.^[5]

Hüsrev, Gaysak’ı Albanya valisi olarak göndermişti. Gaysak ülkeyi büyük başkent ve kale olan Partav’da tutmaya karar verdi.^[4] Çevredeki kantonların halkının çoğunu kentin içine kapattı. Soylularla ve kent halkıyla ittifak yaptı.^[4] Pers krallarının Kafkaslar ile Hazar arasında yaptırdığı surlar daha en başta düştü.^[4]

Partav komutanı, daha önce yapılan katliamı öğrendi.^[7] Düşman üç mil uzaklığa geldiğinde komutan garnizona seslenmeye çalıştı ama korkudan konuşamadı.^[7] Kalabalık mallarını bırakıp kentin dört kapısından Arcax dağlarına kaçtı.^[7] Takipçiler bir grubu, Uti’deki Kalankatuk’ köyünün karşısındaki dağın eteğinde yakaladı. Bir kısmını öldürdü, ötekileri ordugâhlarına götürdü.^[7] Gaysak ailesiyle birlikte İran topraklarına kaçtı.^[8] Ordu Gürcistan’a doğru ilerledi. Tiflis’i kuşattı.^[8]

Olay, Partav’ın yağması olarak özetlenmiştir.^[9] İkinci bir anlatım, Göktürklerin bölgenin birçok yerleşimi arasında Partav’ı da işgal ettiğini söyler.^[3]

Šat’ın ordugâhı

Hükümdar ikinci kez oğlu Šat ile birlikte indi. Tiflis’i kuşattılar.^[10] İkinci istila büyük olasılıkla 629 baharında geldi.^[11] Hükümdar kenti aldı ve hazineyi ülkesine götürdü. Orduyu Šat’a bıraktı ve Albanya üzerine yürümesini emretti.^[12] Šat’ın elçileri Pers valisinden ve katolikos Viroy’dan boyun eğmelerini istedi. Pers İran’a kaçtı. Katolikos oyalama yoluna gitti.^[13] Sonra ordu, bütün Albanya’nın üzerine aynı gün ve aynı saatte çullandı.^[14]

Katolikos soyluları Caraberd kalesinde topladı ve hediyelerle Šat’a götürdü.^[15] Onu Uti eyaletinde, büyük Partav kentinin hemen kuzeyinde, bataklıkların arasında ordugâh kurmuş buldular.^[16] Ordugâhtakiler, Tiflis yağmasında ele geçirilmiş gümüş kâselerden ve altın işlemeli kadehlerden içiyordu.^[16] Šat, babası Jebu Xak’an’ın hayatı üzerine yemin ederek yağmayı durduracağını söyledi.^[17] Babasının Albanların, Lpʿinkʿlerin ve Čoł’un üç krallığını sonsuza dek kraliyet mirası olarak aldığını söyledi.^[17]

Šat, katolikosu kentte oturmak üzere geri gönderdi.^[18] Katolikosun isteği üzerine bütün esirlerin serbest bırakılmasını emretti. Bunun yapıldığını görmek için ordugâhlara tʿndun denen subaylar gönderdi.^[18] Sözcük, Göktürk unvanı tudun’dur.^[19]

Notlar

^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 4
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 25
^ a b Yavuz 2025, p. 368
^ a b c d e Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 83
^ a b c Dowsett 1961, p. 83
^ Howard-Johnston 1999, p. 188
^ a b c d Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 84
^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 85
^ Dowsett 1961, xv
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 94
^ Dowsett 1961, p. 94
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 95
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 95–96
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 96–97
^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 98–99
^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 99
^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 100
^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 101
^ Dowsett 1961, p. 101

Kaynaklar

Movsēs Dasxurancʿi

Literatür

Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
R. W. Thomson (trans.), James Howard-Johnston (commentary), The Armenian History attributed to Sebeos (1999)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)