Zhou Shu, Göktürklerin silahlarını tek cümlede sayar: yaylar ve oklar, ıslıklı oklar, zırh, mızraklar, kılıçlar ve kısa kılıçlar.[1] Kitap, Göktürklerin kemerlerinde ayrıca futu dediği bir süs taşıdığını ekler.[1] Bir çeviri futu’yu hançer sayar.[2] İkinci bir çeviri onu oyma ve kabartma işlenmiş süsler olarak anlar.[3]

Sui Shu hemen hemen aynı listeyi verir ve yaylara boynuz yay der.[4] Göktürklerin ata binmekte ve ok atmakta usta olduğunu da ekler.[4] Bei Shi ile Tongdian listeyi bu ikisinden aktarır.[5]

Boynuz yay iki biçimde çevrilir. Biri boynuzdan yapılmış bir yaydır.[6] İkincisi boynuzla süslenmiş bir yaydır.[7] Boynuzuyla anılan bir yay, karnında bir boynuz katmanı bulunan bozkırın kompozit yayını düşündürür.

564 tarihli bir Çin yargısı

Göktürklerin yanında savaşmış bir Çinli komutan, onların teçhizatını beğenmedi. 563’te Zhou generali Yang Zhong, Mukan Kağan’ın ordusuyla birlikte Qi’ye karşı yürüdü. 564’ün başında Jinyang’a ortak saldırı başarısız oldu.[1] Yang Zhong sonra imparatora, Göktürklerin zırh ve silahlarının kötü olduğunu, rütbe ve ödüllerinin hafif kaldığını, beylerinin ise çok olduğunu ve kanun tanımadığını söyledi.[1] Ona göre Zhou elçileri, Göktürklerin gücünü kendi çıkarları için abartmıştı.[1] İmparator onun öğüdüne uymadı.[1]

Yabancı gözlemciler

Tong Yabgu’nun Suyab yakınındaki sarayında Çinli hacı Xuanzang, kağanın askerlerini gördü. Askerler mızrak, sancak ve yay taşıyor, develere ve atlara biniyordu.[8]

Bizans İmparatoru Mavrikios’un tarihçisi Theophylaktos Simokattes, Göktürk devletinin İran’dan gelen ödemelerle zenginleştiğini söyler.[9] Onun sözleriyle Göktürkler “altından yataklar, masalar, kadehler, tahtlar, kaideler, at takımları, zırhlar” dövdü, servetin sarhoşluğunun akla getirebileceği her şeyi yaptı.[10] Persler onları yendi. Altın tahtlar, masalar ve yataklarla at takımları da ganimet olarak Persler’e gitti.[11] Bu yenilgi, 588 ve 589 savaşıdır.

Ermenice Kafkas Arrânlılarının Tarihi, Arrân’daki Partav’ın üstüne 628’de çöken kuzey ordusunu anlatır. Ordu Kafkasya seferi sırasında gelmişti. Eser bu orduya Hazar der.[12] Savunanlar, okları “ağır dolu taneleri gibi üstlerine yağan” “gerili ve iyi nişan alan yayları” karşısında titredi.[13] Kuzey hükümdarının oğlunun ordugâhında kalkanlı ve mızraklı askerler, onun karargâhını gözetliyordu.[14]

Yazıtlar

Göktürklerin kendi yazıtları, savaşları anlatırken silahlardan söz eder. Kül Tegin yazıtı, Kül Tegin’in yirmi bir yaşındayken Çinli general Çaça Seŋün’e karşı yaptığı savaşı anlatır. Zırhına ve kaftanına yüzden fazla ok isabet etmiş, hiçbiri yüzüne ya da başına değmemiştir: yarakıŋa yalmasıŋa yüz artuk okun urtı.[15] Bu savaş, İkinci Kağanlık savaşlarındandır.

Turfan vahasının resimli silahları

Berlin seferi, Koço’daki bir Maniheist harabesinden, yürüyen savaşçıları gösteren altmış beş santimetre yüksekliğinde bir duvar resmi parçası aldı. Her savaşçı, bir sancağın bağlandığı uzun, siyah saplı bir mızrak, solda gerili bir yay ve sağda çok büyük bir okluk taşır. Ayağında uzun çizmeler vardır. Vuruş silahı görünmez.[16] Turfan yakınındaki Yarkhoto’dan gelen bir kâğıt çizim, zırhlı bir atlıyı gösterir. Atlı kanatlı süsü olan bir miğfer, uzun plakalı bir boyunluk ve leopar derisiyle kenarlanmış plakalı pantolon giyer, beş köşeli flamalı bir sancak mızrağı taşır. Sol bacağının üstünde, yin-yang işaretiyle damgalanmış siyah bir yay ve ok kılıfı asılıdır. Altında oval siperli, düz ya da güçlükle eğri kısa bir kılıç sarkar.[17] Miğfer, tarif edene Sasani kanatlı miğferini hatırlattı. Çizim, vaha şehirlerinin daha eski resimlerinden bilinen efsanevi bir sahnenin geç bir Doğu Asya uyarlamasıdır. Bu yüzden bir ordu değil, bir efsane gösterir.[17] İki resim de güvenli biçimde tarihlenmemiştir ve ikisi de bir Göktürk eseri değildir.

Araştırmacıların görüşleri

Göktürkler hem atlı süvari olarak hem de mızrak ve kargılarla yakın dövüşte savaşmış olabilir.[18] Aşina hanedanı da demirci olarak Rouranlara ve başkalarına silah ve zırh sağlamış olabilir. Bu, Göktürklerin silahlarını demircilikleriyle ilişkilendirir.[19]

Bu pasajların hiçbiri bir silahın biçimini ya da boyutunu anlatmaz. Verdikleri şunlardır: silahların adları, bir Zhou generalinin onlar hakkındaki eleştirel görüşü ve Kül Tegin’in zırhındaki oklar.

1069–1070’te Karahanlı sarayında yazılan Kutadgu Bilig, bir savaşçının silahlarını kılıç, savaş baltası (baldu), yay ve ok diye sayar.[20] Ordu komutanına verdiği öğüt bir savaş düzeni koyar. Uzaktan ok atılır, daha yakında mızrak kullanılır, sıkışık dövüşte kılıç ve savaş baltası devreye girer. Okçular bu sırada attan inmiştir.[21] Bunlar on birinci yüzyıl ordusunun kurallarıdır, Göktürklerin bir tasviri değildir.

Notlar

  1. ^ a b c d e f Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 21
  3. ^ Julien 1864, p. 333
  4. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  5. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99; Tongdian, juan 197
  6. ^ Julien 1864, p. 351
  7. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 63
  8. ^ Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 42
  9. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, iii.6.10–11, pp. 80–81
  10. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, iii.6.11, p. 81
  11. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, iii.6.14, p. 81
  12. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.11, p. 83
  13. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.11, p. 84
  14. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.14, p. 100
  15. ^ Kül Tegin inscription
  16. ^ von Le Coq 1913, pl. 2c
  17. ^ a b von Le Coq 1913, pl. 48
  18. ^ Yavuz 2025, p. 220
  19. ^ Yavuz 2025, p. 210
  20. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplet 2055
  21. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplets 2370, 2376–2377

Kaynaklar

Literatür

  • Stanislas Julien, Documents historiques sur les Tou-kioue (Turcs) (1864)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Samuel Beal (trans.), The Life of Hiuen-Tsiang by the Shaman Hwui Li (1911)
  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Albert von Le Coq, Chotscho. Facsimile-Wiedergaben der wichtigeren Funde der ersten Königlich Preussischen Expedition nach Turfan in Ost-Turkistan (1913)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Kurumlar ve Unvanlar
Khazar Mail and the Armourers of the Caucasus · Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Warfare of the Steppe Empires
Gelenekler ve eğlenceler
Mounted Archery

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Göktürk Weapons.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/institutions/gokturk-weapons/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026