Sui Shu, Göktürklerin et yediğini ve mayalanmış süt içtiğini söyler.[1] Metne göre mayalanmış kısrak sütü içip sarhoş olur, sonra birbirlerine şarkı söyleyip bağırırlardı.[1] Tongdian cümleyi tekrarlar.[2] İçecek kımız sayılır.[3][4][5] Sui Shu, günlük ekşi sütün de kımız mı yoksa ayranın yapıldığı sığır ve koyun ekşi sütü mü olduğunu söylemez.[1] Türkçe yazılmış bir kültür tarihi, Göktürklerin begai dediği, buğday ve darıdan yapılan bir içki ekler. Kaynak göstermez.[6] Kağanların merkezlerindeki şölenler, onlara oturan konuklardan bilinir. Bu konuklar bir Romalı elçi, bir Sui imparatoru, bir Çinli hacı ve Albanya katolikosunun maiyetinden biriydi.

569 elçiliği

Menandros, Zemarkhos 569 Roma elçiliğiyle Ektag’a, İstemi’nin ordugâhına geldiğinde verilen iki günlük şöleni anlatır.[7] Selamlaşmalardan ve armağanlardan sonra Romalılar günün geri kalanında kağanla ziyafet çekti. Çadırı çeşitli renklerde boyanmış ipeklerle asılıydı.[7] Menandros, asmadan sıkılmış hiçbir şarap içmediklerini söyler, çünkü ülke asma yetiştirmiyordu.[8][9] Onun yerine başka türden tatlı bir şaraptan doyasıya içtiler.[8] Bu içki için kımız, bira, bal şarabı ve pirinç şarabı önerilmiştir.[10] Bazı araştırmacılar Menandros’un sözünü ülkeyle açıklar. Asma bozkırda yetişmez ve onu yetiştirmek yerleşik yaşam ister. Bu yüzden çobanlar üzümü ve şarabı vahaların malı olarak tanırdı.[9]

Ertesi gün, duvarlarına ipek asılmış, heykellerin durduğu ve kağanın altın bir sedirde oturduğu başka bir kulübede buluştular.[8] Yeniden ziyafet çektiler. İçki sırasında söylenmesi gerekeni söyleyip dinlediler ve ayrıldılar.[8]

Talas’ta, İran’a karşı yürüyüş sırasında, İstemi Romalı ve İranlı elçileri kendisiyle yemeğe davet etti.[8] Romalılara daha onurlu sedirini verdi. İranlılardan çektiği haksızlıkları uzun uzun anlattı.[11] İranlı elçi ona karşılık verdi.[11] Böylece elçi, Göktürklerde şölenlerde geçerli olan sessizlik âdetini çiğnemiş oldu. Hazır bulunanlar onun öfkesine şaşırdı.[11] Elçiler ayrıldı. İstemi bunun ardından İran’a saldırısını hazırladı.[11]

Yami’nin ordugâhı, 607

607’de Sui imparatoru Yangdi, Yami Kağan’ın ordugâhına geldi.[1] Yami diz çöktü ve uzun ömür dilemek için bir kadeh kaldırdı.[1] İmparator ziyaret üzerine bir şiir yazdı. Şiirde örgülü saçlı adamlar koyun etini tutar, deri giyen adamlar şarap kadehlerini sunar.[1][12]

Tong Yabgu’nun merkezi

Çinli hacı Xuanzang, Tong Yabgu tarafından Suyab yakınında altın çiçeklerle süslü büyük bir çadırda karşılandı.[13] Subaylar kağanın önünde uzun hasırlar üzerinde iki sıra hâlinde oturdu. Muhafızları arkalarında duruyordu.[13] Göktürkler tahta oturak kullanmaz, yerde yastıklı hasırlar üzerinde otururdu. Nedeni ateşe tapınmalarıyla ilgilidir.[14] Konuk için üstü minderle örtülü bir demir oturak getirdiler.[14]

Çinli ve Gaochang elçileri mektuplarını ve armağanlarını sunduktan sonra kağan müzik eşliğinde şarap getirtti.[14] O ve vezirleri elçilerin şerefine içti. Budist rahip olan hacıya üzüm suyu verildi.[14] Asma yerleşik ülkede yetişirdi. Sui Shu, Çin kayıtlarındaki Semerkant olan Kang’ın halkının çok üzüm şarabı yaptığını söyler. Zengin aileler bin shi şarap biriktirirdi ve bu şarap yıllarca dururdu.[15] Kağanın çadırındaki şarap ve üzüm suyu bu yüzden bozkırdan değil, tarım topraklarından geliyordu. Müzik çalarken sırayla birbirlerinin şerefine kadehlerini doldurup boşalttılar.[14] Sonra konukların önüne haşlanmış koyun ve dana but yığıldı.[14] Hacı ayrı yemek aldı: pirinç keki, kaymak, şeker, bal ve kuru üzüm.[14] Yemekten sonra üzüm içkisi yine dolaştı. Kağan sonra konuğundan öğretisini anlatmasını istedi.[16]

Albanya’da bir ordugâh

Kafkas Albanlarının Tarihi, Tiflis’in yağmasından sonra Kafkasya seferinin kuzey ordusunun Partav yakınındaki ordugâhında verilen bir şöleni anlatır.[17] Anlatıcı oraya armağanlarla, Albanya katolikosu ve soylularıyla geldi.[18] Tarih orduya Hazar der. Göktürk olup olmadığı tartışmalıdır.

Ordugâhın adamları sedirlerinde diz çöktü.[17] Her birinin bir kâse eti ve onu batıracağı tuzlu su çanakları vardı.[17] Tiflis’in yağmasında ele geçirilen gümüş kadehlerden, altın kakmalı bardaklardan ve içki boynuzlarından içtiler.[17] İki ya da üç kişi bir kadeh şarabı ya da deve sütünü paylaştı.[17] Saki yoktu ve hizmetçi yoktu, hükümdarın oğlu Šat için bile. Bunun yerine kalkanlı ve mızraklı askerler onun ordugâhını gözetledi.[19]

Ziyaretçiler Šat’ın çadırına götürülmeden önce yeri üç kez öpmek zorundaydı.[18] Yemekte ordugâhın usulüyle diz çökmeleri söylendi.[20] Büyük Perhizdi. Bu yüzden ev sahipleri eti kaldırdı ve önlerine tavada kızartılmış ekmek dilimleri koydu.[20] Tarihçi bir düşman olarak yazdı ve yemeği küçümsemeyle anlatır.

Bütün bu anlatımlarda şölen hükümdarın çadırında verilir ve içki serbestçe dolaşır. Oturuş düzeni rütbeyi gösterir: Talas’taki daha onurlu sedir ve Suyab’daki iki sıra subay gibi. Türkçe yazılmış bir kültür tarihi, konukların sofra takımını yağmaladığı büyük bir devlet yemeği olan aş-içkü’yü anar. Âdet için Oğuzlar üzerine bir incelemeyi gösterir ve kağanlıklar çağından bir kaynak vermez.[21] Bir başka anlatım, kesilmiş bir koyunun hangi parçalarının hangi boylara gittiğini söyleyen Oğuz destanı kuralını, ülüş ya da pay denen pay sisteminin bir resmi olarak okur. Destan kağanlıklardan çok sonradır ve anlatım ondan tek bir dize anmaz.[22]

Notlar

  1. ^ a b c d e f Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  2. ^ Tongdian, juan 197
  3. ^ Golden 1992, p. 152
  4. ^ Julien 1864, p. 353
  5. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 64
  6. ^ Kafesoğlu 1997, p. 318–319
  7. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, pp. 119–121
  8. ^ a b c d e Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 121
  9. ^ a b Laufer 1919, p. 233
  10. ^ Blockley 1985, p. 264
  11. ^ a b c d Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 123
  12. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 94
  13. ^ a b Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 42
  14. ^ a b c d e f g Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 43
  15. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 83
  16. ^ Life of Xuanzang, juan 2; Beal 1911, p. 44
  17. ^ a b c d e Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.14, p. 99
  18. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.14, p. 100
  19. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.14, pp. 99–100
  20. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, II.14, p. 101
  21. ^ Kafesoğlu 1997, p. 257
  22. ^ Ögel 1978, p. 335

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Stanislas Julien, Documents historiques sur les Tou-kioue (Turcs) (1864)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Samuel Beal (trans.), The Life of Hiuen-Tsiang by the Shaman Hwui Li (1911)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş IV: Türklerde yemek kültürü (1978)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler13

Muharebeler ve olaylar
Bilge Khan's Tent Banquet (725) · Xuanzang's visit to Tong Yabgu
Kurumlar ve Unvanlar
Salt among the Turkic Peoples
Yeme içme
Bread · Grape Wine in Central Asia · Kumys · Millet Beer · Steppe Diet
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples · Feasts in Kashgari's Dictionary · Göktürk Games · Seating at the Feast · Turkic Songs at the Tang Court

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Göktürk Feast.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/customs/gokturk-feast/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026