Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Kafkasya seferi, bir kuzey ordusuyla İmparator Herakleios’un II. Hüsrev’in son yıllarında Sasani İranı’na karşı birlikte yürüttüğü savaştı.[1] Kuzey ordusu Hazar Kapılarını yardı. Albanya’nın başkenti Partav’un savunucularını bozguna uğrattı ve komutanının imparatorla buluştuğu Tiflis’i kuşattı.[2] Kuzeyli müttefikin birlikleri sonra Herakleios’la birlikte İran’a yürüdü.[3] Bu işbirliği emsalsiz olarak nitelenmiştir, çünkü Hıristiyan Bizans ile Tengrici Göktürkler ilk kez Zerdüşt İran’a karşı ittifak kurdu.[4]

Kaynaklar

Ermenice Kafkas Albanlarının Tarihi, müzakereleri ve istilayı epeyce ayrıntılı anlatır. Movsēs Dasxurancʿi adıyla anılır.[1] Derleyicisi onuncu yüzyılda çalıştı. Savaşı yaşamış kişilerin yazdığı pasajları devraldı.[5] Partav’dan kaçışa ilişkin pasajın yazarı Uti eyaletindendi. Kuzey ordugâhına yapılan elçiliğin anlatıcısı, Albanya katolikosunun arkasında armağanlar taşıyordu.[6] Derleme bu pasajları sıralarından ayrı verir. Bunun sonucunda Tiflis kuşatması, ona yol açan antlaşmanın önüne düşer.[7]

İki Yunan yazar ittifakı daha kısa anlatır. Biri, vakayinamesi 815’e kadar bitirilmiş olan Theophanes’tir. Öteki, Kısa Tarih’i daha eski olabilecek patrik Nikephoros’tur.[8] Herakleios’un saltanatı için Nikephoros, Konstantinopolis’te yazılmış bir vakayinameyi izledi. O vakayiname uzak seferleri az biliyordu. Nikephoros’un orada Theophanes’le temas noktaları çok azdır.[9] Theophanes, Avar savaşının tek bir olayı dışında o vakayinameyi kullandığına dair bir iz göstermez.[10] 627 ve 628 seferlerine ilişkin anlatımı esas olarak Herakleios’un savaş raporlarına dayanır. Raporlar ona resmî bir tarih biçiminde ulaştı.[11] Bu yüzden toplantıya dair iki Yunan anlatımı ayrı tanıklardır. Hemen her ayrıntıda ayrılırlar.

Sebeos’a atfedilen Ermenice tarih yedinci yüzyılın ortasında yazıldı.[12] Önsözü, “Herakleios’un kuzey bölgelerine, Tʿetalların kralına karşı yaptığı istila”yı anlatmayı vaat ediyordu.[13] Bu vaadin geriye kalanı tek bir cümledir. Yerinden oynamış görünür ve hiçbir halkın adını vermez.[14] Gürcü vakayinamesi Kartlis Tskhovreba, Tiflis kuşatmasını kendine özgü bir biçimde anlatır. Ermeni anlatımının bildirdiği kuşatmanın kaldırılışı onda yoktur.[15] Bu kaynakların hiçbiri kuzeyli komutanı bir kişi adıyla anmaz. Ermenice, Yunanca ve Gürcüce biçimler tek bir Göktürk unvanını karşılar.[16]

Roma’nın teklifi

Herakleios Kafkasya’nın açılmasını istiyordu. Kuzeydoğu topraklarını kapatan dağ duvarını yarmaya ve Čoł kapılarını açmaya girişti. Amacı, çok sayıda barbar halkı geçirmek ve İran kralını onların eliyle yenmekti.[17] Andre adlı yetenekli bir soyluyu ölçüsüz ve sayısız hazine vaatleriyle kuzeye gönderdi.[17] Theophanes, imparatorun Lazika’da, Karadeniz’in doğu kıyısında, “Hazar denen doğu Türklerini” müttefik olmaya çağırdığını söyler.[18] Nikephoros, Herakleios’un Lazika’dan “Türklerin reisi”ne armağanlar gönderdiğini ve onu İranlılara karşı ittifaka çağırdığını söyler. Reis armağanları kabul etti ve müttefik olmaya söz verdi.[19]

Ermenice tarihe göre yanıt veren, kuzey kralının krallıkta ondan sonra gelen naibiydi. Adı Jebu Xak’an’dı.[17] Theophanes komutana Ziebel der. Komutanın kağandan sonra gelen ikinci rütbede olduğunu söyler.[20] Ermenice biçim iki Göktürk unvanını, yabgu ile kağan’ı birleştirir. Yunanca biçim bunlardan ilkini karşılar.[21] Gürcü vakayinamesinde bir Jibghu vardır. Sebeos’ta bir Chepetukh vardır. İkisi de aynı unvanın başka biçimleri olabilir.[22]

Adamın, batı Göktürklerin kağanı Tong Yabgu olup olmadığı tartışmalıdır. Josef Marquart Gürcü, Ermeni ve Yunan biçimlerini Tong Yabgu ile özdeşleştirdi.[23] Édouard Chavannes bu eşitliği cazip bulup reddetti. Theophanes’in de Ermenice tarihin de adamı Hazarların bir reisi yaptığını savundu. Hazarların, aynı halk olmadan batı Göktürklere bağlı olabileceğini ekledi.[24]

Jebu Xak’an kabul etti. İmparatorun öcünü düşmanlarından alacağına ve ordusuyla bizzat yardımına geleceğine söz verdi.[17] Antlaşmayı onaylamak için elçiyi, yaklaşık bin seçme atlı ve okçuyla geri gönderdi. Čoł kapılarından geçtiler ve büyük kapıdaki İran garnizonunu görmezden geldiler. Kura’ya indiler, Gürcistan’ı, Egeria’yı ve denizi geçtiler. İmparatorla birlikte, her biri kendi yasasına göre, yemin ettiler.[17] Elçilik 626 ilkbaharına ya da yazına aittir.[15]

Hazar Kapıları

Antlaşmadan kısa süre sonra ilk bir akın geldi.[25] Kuzey ordusu Herakleios’un buyruğuyla Albanya’ya saldırdı. Hüsrev, ülkesine kimin buyruğuyla girdiklerini sormak için elçiler gönderdi.[26] Onlara imparatorun verebileceğinin iki katını teklif etti ve batı ordularını onlara karşı çevirmekle tehdit etti. O yıl akıncılar aynı kapılardan geri döndü.[27] Hüsrev’in otuz yedinci yılının başında kuzey kralı, yeğenini Albanya’ya ve Atrpatakan’ın bir bölümüne akın etmesi için gönderdi. Yeğene prenslik rütbesinden dolayı Šat dediler. Akıncılar Aras üzerindeki bir ordugâhtan Hüsrev’e kuzey kralı adına bir talep gönderdi. Hüsrev Roma topraklarını, esirleri ve Haç’ın tahtasını geri verecekti.[28] Hüsrev, iki hanedanın oğullar ve kızlar yoluyla uzun zamandır müttefik olduğunu söyleyerek yanıt verdi. Kağanın, “Romalıların o delisi, bana ait bir köle” yüzünden yoldan çıkmasına izin vermemesi gerektiğini söyledi.[29]

Hüsrev’in otuz sekizinci yılında, yani öldürüldüğü yıl, Jebu Xak’an oğluyla ve kimsenin sayamayacağı güçlerle bizzat geldi.[30] İran kralları Kafkas Dağları ile Hazar Denizi arasına, büyük masrafla, bütün ülkeden toplanan mimarlar ve malzemeyle surlar inşa etmişti. İstilacılar daha en başta onları yıktı ve temellerine kadar harap etti.[30] Hüsrev’in Albanya valisi Gaysak, çevredeki kantonların halkını başkent Partav’da toplamıştı.[30] Savunucular “geniş yüzlü, kirpiksiz” ve “uzun saçlı” adamlar gördü. Bu adamların okları “ağır dolu taneleri gibi” yağıyordu.[31] Dört kapıdan çıkıp Arcax dağlarına kaçtılar. Gaysak İran topraklarına kaçtı.[32]

Theophanes’te “Hazarlar Hazar Kapılarını yarıp komutanları Ziebel’in önderliğinde İran’a, yani Adraigan ülkesine girdi”. Yolları üzerindeki kasaba ve köyleri yaktılar.[20] Adraigan, Azerbaycan’dır.[33] Sebeos, bir ordunun Rumların kralına yardım etmek için “Çor Geçidi’nden çok sayıda askerle” geçtiğini söyler.[34] Çor Geçidi, Derbent’teki geçittir.[35]

Tiflis önünde

Kuzey ordusu batıya, Gürcistan’a döndü. “Gösterişli, zengin, ünlü ve büyük ticaret şehri” Tiflis’i kuşattı.[36] Herakleios bütün güçlerini getirdi ve müttefikine katıldı. İki kral kraliyet armağanları değiş tokuş etti ve birbirlerini görmekten sevindi.[36] Hüsrev, generali Sahraplakan’ı saray muhafızlarından bin atlıyla şehri kurtarmaya gönderdi.[36] Roma mühendisleri kuşatanlar için dört tekerlekli balistalar ve başka makineler yaptı. Kuşatanlar ayrıca Kura’yı surun üzerine taşırmak için büyük derileri taşla ve kumla doldurdu. Şehir halkı her gediği onardı.[36]

Theophanes toplantının kendisini anlatır. Ziebel imparatoru görünce onu karşılamak için koştu. İmparatorun boynunu öptü ve önünde eğildi. İranlılar Tiflis şehrinden izliyordu.[20] Theophanes’in sözleriyle “Türklerin bütün ordusu” imparatorun önünde yüzüstü yere kapandı. Komutanları kayalara çıkıp aynı biçimde yere düştü.[20] Ziebel ergenlik çağındaki oğlunu takdim etti. Sonra kırk bin yiğit adam seçti ve onları müttefik olarak imparatora verdi. Kendi ülkesine döndü.[20]

Nikephoros toplantıyı daha uzun anlatır. Türklerin reisi büyük bir kalabalıkla Herakleios’u karşılamaya geldi. Attan indi ve yüzüstü kapandı, bütün ordusu da aynısını yaptı.[19] İmparator ona atla yaklaşabileceğini söyledi ve ona oğlum dedi. Kendi başından tacı aldı ve reisin başına koydu.[19] Ziyafetten sonra Herakleios reise sofra kaplarını, bir imparatorluk cübbesini ve incili küpeleri verdi. Kendi eliyle reisin soylularına küpe taktı.[37] Herakleios, Avar hükümdarı tarafından aldatıldığı gibi yeniden aldatılmaktan korktu. Reise kızı Eudokia’nın bir portresini gösterdi ve düşmanlarına karşı yardım ederse onu ona eş olarak vaat etti.[38] Reis resimden etkilendi. Bir komutanın idaresinde çok sayıda Türk’ü teslim etti.[38] Nikephoros’un kaynağı doğudaki savaş hakkında kötü bilgilenmişti. Bölümünün sırası karışıktır.[39]

İlk kuşatma iki orduyu da yıprattı. Piyadelerinden azımsanmayacak sayıda adam düştü.[36] Herakleios müttefikine o yıl ordusuyla evine dönmesini, sıcak aylar geçince geri gelmesini söyledi. Serin iklimde yetişmiş bir adamın, İran başkentinin Dicle üzerinde bulunduğu Asorestan’da yaza dayanamayacağını söyledi.[40] Şehir halkı kuşatanların bitkin olduğunu gördü. Kocaman bir kabak getirdiler ve üzerine, Ermenice metnin deyişiyle Hunların kralının resmini çizdiler.[40] Kirpiklerin olacağı yere ince bir çizgi koydular, sakalı rezilce çıplak bıraktılar. Burun deliklerini bir karış genişliğinde yaptılar, altına bıyık olarak birkaç tüy koydular. Kabağı surun üzerine yerleştirip orduları imparatorlarına bakıp tapınmaya çağırdılar, çünkü bu Jebu Xak’an’dı. Kabağa bir mızrak sapladılar. Öteki kral için iğrenç bir livatacı dediler.[40] İki kral, o krallıktan tek bir canın bile esirgenmeyeceğine yemin ederek çekildi.[40] Karikatür, kuzeyli hükümdarın herhangi bir kaynaktaki tek fiziksel tarifidir. Bir hakaret parçasıdır.

Gürcü vakayinamesi kuşatmayı farklı anlatır. Ona göre Herakleios “batının Türklerini” getirdi. Haç’ın tahtasını geri almak için sayısız bir orduyla İran’a yürüdü.[41] Kartli prensi Stephanos Tiflis’ten yönetiyordu, ancak İranlılara itaat ediyor, onlara karşı ayaklanmak istemiyordu. Kalelerini tahkim etti ve Tiflis’i elinde tuttu. Günlük çıkışlarından birinde düştü, bundan sonra imparator şehri aldı.[42] İç kale komutanı hâlâ direniyordu. Surdan imparatorun bir keçi sakalı olduğunu bağırdı. Herakleios, Daniel kitabında batının keçisinin doğunun koçunun boynuzlarını kıracağını buldu. Hakareti bir alamet saydı.[43] Herakleios, Kakheti’nin eristavi’si ve eski kralların torunu olan Adarnase’yi çağırdı. Ona Tiflis’i verdi ve onu Kartli prensi yaptı. Yanında, iç kaleyi alması için Jibghu adlı bir eristavi, yani dük rütbesinde bir komutan bıraktı.[43]

İran’a yürüyüş

Herakleios Tiflis’ten güneye yürüdü. Theophanes onun Türklerle birlikte Eylül ayından itibaren İran’ı istila ettiğini söyler. Kış ve İranlıların sürekli saldırıları yüzünden Türkler azar azar sıvışmaya başladı. Sonunda hepsi evine döndü.[3] Göktürk birliğinin Roma ordusuna Zagros dağlarına kadar eşlik ettiği söylenir.[11] Nikephoros, Herakleios şehirleri ve ateş tapınaklarını yıkarken Türklerin onunla birlikte olduğunu söyler. Ayrıca Hüsrev’in generali Sarbaros’a Türklerin imparatorun yanında savaştığını yazdığını anlatır.[38] Herakleios, Aralık 627’de İran ordusunu Ninova yakınında yendi.[44]

Gürcü vakayinamesinde iç kalenin kuşatması onun arkasında sürdü. Herakleios “Bağdat”a doğru ilerlerken Jibghu ve Adarnase iç kaleye saldırdı. Jibghu kaleyi birkaç gün içinde aldı.[45] İmparatoru memnun eden sözler için komutanın ağzını altınla doldurdu. Sonra küstahlığı için derisini yüzdürdü ve derisini Herakleios’a gönderdi.[45] Vakayinamenin Bağdat’ı Ninova yerine geçer.[46]

Tiflis’in düşüşü

Ermeni anlatımında Tiflis, ikinci bir istilada yalnızca kuzey ordusuna düştü. Hükümdar oğlu Šat ile yeniden indi. Şehirde artık yiğit savunucular yoktu.[47] Kuşatma iki ay sürdü. Sonra kuşatanlar surlara saldırdı. Üst üste çıkıp surların tepesine ulaştılar ve buldukları herkesi öldürdü.[48] İranlı vali ile yerli bir Gürcü prensi krala getirildi. Kral, kendi resmini kör bir adam olarak çizdikleri için ikisini kör ettirdi. Onları boğdurup derilerini yüzdürdü ve samanla doldurulmuş derileri surdan asıldı.[49] Kral hazineyi evine götürdü. Orduyu Šat’a bıraktı ve teslim olup kasabalarını, kalelerini ve pazarlarını bırakan Albanya soylularını esirgemesini emretti.[49]

Modern bir anlatıma göre Tong Yabgu Ninova zaferinden sonra döndü, Börü Şad’ın ordusuyla Tiflis’e girdi ve şehri yağmalattı.[50] Gürcü vakayinamesine göre şehri Ninova’dan önce Herakleios, iç kaleyi ise imparator yoluna devam ederken Jibghu aldı.[51]

Kronoloji

Kaynaklar savaşı farklı biçimlerde tarihler. Bazı araştırmacılar Theophanes’in sözünü olduğu gibi alır ve Tiflis önündeki toplantıyı 626’ya yerleştirir.[52] Başkaları istilayı ve toplantıyı 627’ye koyar.[1] Üçüncü bir grup Hüsrev’in saltanat yıllarının Ermeni sayımını izler ve Tiflis’in ilk kuşatmasını 628’e koyar.[53] İkinci kuşatma bu hesapla büyük olasılıkla 629 baharında gerçekleşti.[54] Bir başka tarihleme onu, Hüsrev’in oğlu Kavadh’ın Şubat 628’de tahta çıkışından kısa süre sonraya koyar.[55]

Kafkasya üzerindeki hak iddiası

Šat’ın ordusu Partav yakınında ordugâh kurdu. Albanya katolikosu soylularla ve armağanlarıyla geldi. Ordugâhın adamları, Tiflis yağmasında alınmış, altın işlemeli gümüş kadehlerden ve bardaklardan içti.[56] Šat çadırında babası Jebu Xak’an’ın hayatı üzerine yemin etti. Ne istenirse verileceğine, akınların duracağına ve zararı insanda ve hayvanda iki katıyla ödeyeceğine yemin etti.[57] Babasının Albanların, Lpʿinkʿin ve Čoł’un üç krallığını sonsuza dek kraliyet mirası olarak aldığını söyledi.[57] Katolikos, onların köleleri olduklarını söyleyerek yanıt verdi ve Sasanilere hizmet ettikleri gibi ona hizmet etmek istedi.[57] Ardından Šat, esirleri serbest bırakmak için ordugâhlara tʿndun denen subaylar gönderdi.[58] Sözcük, Göktürk unvanı tudun’dur.[59] Konuşma, bir bozkır hükümdarının üç Kafkas beyliği üzerinde kalıtsal hak iddiasıdır ve onun altında yaşamak zorunda kalanlar tarafından kaydedilmiştir.

İran kralı Artashir’in ikinci yılında kuzey prensi, altın, gümüş, demir ve bakır işçilerine memurlar gönderdi. Tüccarlardan ve Kura ile Aras’ın balıkçılarından ağır vergi aldı. İran kadastrosu uyarınca didrahmi de aldı.[60] O yıl Haziran 629’dan Nisan 630’a uzanıyordu.[61] Çorpan Tarhan adlı bir komutanı yaklaşık üç bin kişiyle Ermenistan’a öncü olarak gönderdi.[60] Tarxan, Göktürk unvanı tarkhan’dır.[61] Onlara karşı gönderilen on bin kişilik bir İran ordusu Sevan Gölü kıyısında kuşatılıp yok edildi.[62]

Sonuçlar

İran, aynı mevsimlerde güneyde Herakleios’la, Kafkasya’da kuzey ordusuyla savaştı. II. Hüsrev Şubat 628’de tahttan indirilip öldürüldü.[44] Sasani devleti sonraki yılları sağlam atlatamadı. Çin tarihleri çöküşte batı Göktürklere bir pay verir. Xin Tang Shu, Sui’nin sonunda batı Göktürklerin Yabgu Kağanı’nın İran’ı talan ettiğini söyler. Kralı Kusahe’yi, yani Hüsrev’i öldürdü ve oğlu Shili’nin başına ülkeyi denetlemek üzere komutanlar koydu.[63] Bazı araştırmacılar bu ifadeyi hatalı sayar. Onlara göre Hüsrev oğlu Shiroe’nin kışkırtmasıyla öldürüldü.[64]

İttifak, kuzeyli önderiyle birlikte sona erdi. Ermeni anlatımında Sevan Gölü zaferinden sonra Jebu Xak’an’dan Šat’a bir haber geldi: “Haydutlar üzerime çöktü, yüzümü bir daha asla görmeyeceksin”.[65] Nikephoros, Herakleios’un kızı Eudokia’yı Konstantinopolis’ten, nişanladığı Türklerin efendisine gönderdiğini kaydeder. Türk’ün öldürüldüğü haberi gelince onu geri çağırdı.[66] Bu ayrıntı başka hiçbir kaynakta yoktur.[67] Cefu Yuangui, Tong Yabgu’nun amcası tarafından öldürülüşünü Zhenguan döneminin ilk yılına, 627’ye tarihler.[68] Xin Tang Shu, Xueyantuo notunda onun ölümünü 628’e koyar.[69] Bazı araştırmacılar onu 630’a kadar hayatta tutar, o yıl hacı Xuanzang onunla Tokmak yakınında karşılaştı.[70]

Göktürk tarafında kazanım adamdan uzun yaşamadı. Batı kağanlığı iç savaşa düştü. Kafkasya’nın kuzeyindeki ülke Hazarlara geçti. Hazarlar, seferde savaşmış olsalar da olmasalar da bu seferin ardıllarıdır.

© Emre-E Yavuz 2026 Batı Göktürkleri ile Roma'nın Kafkasya seferi ve Herakleios'un İran'a yürüyüşü, 626–630, sekiz zaman kesitinde. Ermenice Albanlar Tarihi'ne, Theophanes'e, Nikephoros'a, Sebeos'a ve Gürcü vakayinamesine göre, Natural Earth altlığı üzerinde çizilmiş modern harita. Duraklar kaynakların adını verdikleridir, aralarındaki yol çizilmiştir. Devletler alan olarak çizilmiştir: Göktürkler bu atlasın iç savaş haritasına, İran ve Bizans Cliopatria'ya (Seshat, CC BY 4.0) göre. Bu yılların sınırlarını hiçbir kaynak anlatmaz, bu yüzden yumuşak kenarlarla gösterilmiştir. HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanEgeria (Lazika)KuraSasani İranıBizans Öncü birlik, 626 Derbent HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanAtrpatakanBizans Šat, 626/627 Derbent Aras kıyısındaki ordugâh HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanEgeria (Lazika)AtrpatakanArcaxBizans Jebu Xak'an, 627Herakleios, 627 Derbent Partaw Tiflis Atsqur GürcistanŞirakGogovitHer ve ZarevandAtrpatakanAsorestanBüyük Zap Herakleios, 627 Tiflis Chamaetha Ganzak Ninova Büyük ZapKüçük ZapAsorestanAtrpatakan Herakleios, 627–628 Ninova Dastagerd Ktesifon AsorestanAtrpatakan Herakleios, 628 Dastagerd Ktesifon Siazouros Barzan Ganzak HazarlarGürcistanKafkas AlbanyasıAtrpatakan Jebu Xak'an, 628/629Šat, 628/629 Tiflis Partaw Kafkas AlbanyasıErmenistanGürcistanArcaxAtrpatakan Čorpan Tarxan, 629/630 Partaw Sevan Gölü Tiflis

  1. 626 Roma'nın teklifi

    Herakleios Kafkasya'nın açılmasını istiyordu. Theophanes ile Nikephoros, kuzeyde müttefik aradığı sırada onu Karadeniz'in doğu kıyısındaki Lazika'da gösterir. Ermenice Albanlar Tarihi'ne göre Herakleios, Andre adlı bir soyluyu sayısız hazine vaatleriyle kuzeye gönderdi. Kuzey kralının naibi Jebu Xak'an teklifi kabul etti ve yaklaşık bin seçkin atlı okçuyu elçiyle birlikte geri yolladı. Atlılar İran garnizonunun önünden geçerek Čoł kapılarını aştı, Kura'ya indi, Gürcistan'ı ve Egeria'yı geçti ve imparatorla yüz yüze ant içti. Kaynak onları denizin ötesine, saraya kadar götürür ve bir yer adı vermez. Duraklar arasındaki yol çizilmiştir.

  2. 626–627 Šat'ın akını

    Antlaşmadan kısa süre sonra Herakleios'un buyruğuyla Alban ülkesine ilk bir akın yapıldı. Hüsrev akıncılara ülkesine kimin buyruğuyla girdiklerini sordu ve onlara imparatorun verebileceğinin iki katını önerdi. O yıl akıncılar aynı kapılardan yurtlarına döndü. Ardından kuzey kralı vaat ettiği orduyu, prenslik rütbesinden ötürü Šat denen yeğeninin komutasında gönderdi. Šat Alban ülkesini ve Atrpatakan'ın bir bölümünü yağmaladı ve Aras kıyısında ordugâh kurdu. Akıncılar oradan Hüsrev'den Roma topraklarını, tutsakları ve Haç'ın tahtasını geri vermesini istedi. Hüsrev iki hanedanın oğullar ve kızlar yoluyla eskiden beri bağlı olduğunu söyledi ve imparatora kendi kölesi dedi. Ermenice Albanlar Tarihi Šat'ın akınını Hüsrev'in otuz yedinci yılının başına koyar. Bir hesap bunu 626 yazı, ikinci bir hesap 627 yazı olarak okur.

  3. 627 Tiflis önünde

    Jebu Xak'an oğluyla birlikte bizzat geldi. İran krallarının Kafkaslar ile Hazar Denizi arasına yaptırdığı sur daha en başta yıkıldı ve Partaw'ın savunucuları Arcax dağlarına kaçtı. Kuzeyin ordusu ardından Gürcistan'ı çiğneyip Tiflis'i kuşattı. Theophanes'e göre Ziebel Hazar kapılarını yarıp Adraigan'a girdi, imparator da ona katılmak için Lazika'dan yola çıktı. Gürcü vakayinamesi Herakleios'u Yukarı Kartli'deki Atsqur üzerinden getirir. Kentin önünde Ziebel, İranlılar seyrederken imparatorun boynunu öptü. Nikephoros'ta Herakleios kendi tacını kuzeyli beyin başına koyar. Sahraplakan kenti kurtarmak için saray muhafızlarından bin atlıyla geldi. Kuşatanlar yıprandı ve Herakleios müttefikini yaz için yurduna gönderdi. Kent halkı Jebu Xak'an'ın yüzü çizilmiş bir bal kabağını sura astı ve ona bir mızrak sapladı. Bir hesap buluşmayı 626'ya, ikincisi 627'ye, üçüncüsü 628'e koyar.

  4. Eylül 627 Ninova'ya yürüyüş

    Ziebel imparator için kırk bin adam seçti ve kendisi yurduna döndü. Herakleios eylülden itibaren onlarla güneye yürüdü. Sebeos'a göre yol Şirak'tan geçti, Vardanakert'te Aras'ı aştı ve Gogovit ile Her ve Zarevand üzerinden Atrpatakan'a ulaştı. Theophanes'e göre kış ve İranlıların durmayan saldırıları kuzeyli müttefikleri yıprattı. Onlar da azar azar ayrıldı ve sonunda hepsi yurduna döndü. Roma ordusu 9 Ekim'de Chamaetha ülkesinde bir hafta dinlendi. İranlı komutan Razates bu sırada arkadan gelip Ganzak'a vardı. Herakleios 1 Aralık'ta Büyük Zap'ı geçti ve Ninova yakınında ordugâh kurdu. 12 Aralık'ta iki ordu orada karşılaştı ve Razates subaylarının neredeyse tamamıyla birlikte düştü.

  5. 627–628 Dastagerd ve Ktesifon

    Savaştan sonra Herakleios Büyük Zap'ı geçti. Subayı Georgios Küçük Zap'ın dört köprüsünü gece ele geçirdi. Ordu 23 Aralık'ta köprüleri geçti ve Noel'i Iesdem'in konaklarında kutladı. İmparator Dezeridan ve Rousa saraylarını yıktı, Tornas köprüsünü geçti ve yılbaşını Beklal sarayında geçirdi. Hüsrev Dastagerd'den Ktesifon'a kaçtı ve Dicle'yi geçti. Herakleios Epifani bayramını Dastagerd'de kutladı ve oradaki sarayları yıktı. 7 Ocak'ta yoluna devam etti ve Ktesifon'a on iki mil uzaklıktaki Narbas ırmağının on iki mil gerisinde ordugâh kurdu. Irmağın köprüleri kesilmişti ve geçilecek sığ bir yeri yoktu. Sebeos'a göre Ktesifon'un dışında ordugâh kurdu ve kentin çevresindeki kral saraylarını yaktı.

  6. 628 Atrpatakan'a dönüş

    Herakleios oradan Siazouros'a gitti ve şubat boyunca yöredeki köyleri ve kentleri yaktı. Martta Barzan köyünde yedi gün kaldı. Theophanes'e göre orada İranlı bir subay ona katıldı ve Hüsrev'in büyük oğlunun babasına karşı ayaklanmaya hazır olduğunu bildirdi. Hüsrev, Theophanes'in Siroes dediği bu oğlu Kavad tarafından tahttan indirildi ve Şubat 628'de öldürüldü. Yeni kral imparatorla barış yaptı. Sebeos Herakleios'u Atrpatakan'a geri getirir. Barzan'dan Ganzak'a giden yol, imparatorun 15 Mart'ta Ganzak yakınındaki ordugâhtan gönderdiği kayıp bir mektuba göre çizilmiştir.

  7. 628–629 Tiflis'in düşüşü

    Ermenice Albanlar Tarihi'nde kuzeyin fırtınası ikinci kez koptu. Jebu Xak'an oğlu Šat ile geri geldi ve artık yiğit savunucuları kalmamış olan Tiflis'i kuşattı. İki ay sonra adamları birbirinin üstüne çıkarak suru aştı ve buldukları herkesi öldürdü. İranlı vali ile bir Gürcü prens, kralı kör olarak çizdikleri için kör edildi, sonra boğuldu ve derileri yüzüldü. Jebu Xak'an hazineyle yurduna döndü ve Šat'ı orduyla Albanların ülkesine gönderdi. Gürcü vakayinamesi olayı başka türlü anlatır: Herakleios kentin prensi Stephanos bir çıkışta düştükten sonra kenti aldı. Subayı Jibghu da imparator Gardaban üzerinden yoluna devam ederken iç kaleyi ele geçirdi. Bir hesap kentin düşüşünü 629 baharına, ikincisi Kavad'ın 628'de tahta çıkmasının hemen sonrasına koyar.

  8. 629–630 Šat Alban ülkesinde

    Šat'ın birlikleri aynı gün Alban ülkesinin bütün kantonlarına saldırdı. Arcax dağlarında kovalanan Alban katolikosu sonunda soylular ve armağanlarıyla Šat'ın Partaw'ın kuzeyindeki ordugâhına geldi. Šat orada babası Jebu Xak'an'ın hayatı üzerine akınların duracağına ant içti. Babasının Albanların, Lpʿinkʿlerin ve Čoł'un üç krallığını sonsuza dek kraliyet mülkü olarak aldığını söyledi. İran kralı Ardeşir'in ikinci yılında kuzeyin prensi zanaatkârlardan, tüccarlardan ve Kura ile Aras balıkçılarından İran kadastrosuna göre vergi aldı. Čorpan Tarxan'ı üç bin kadar adamla önden Ermenistan'a gönderdi. On bin kişilik bir İran ordusu Sevan Gölü kıyısında yok edildi. Kuzeyin ordusu Ermenistan, Gürcistan ve Alban ülkesinin geçitlerinde durdu. Orada Jebu Xak'an'dan Šat'a bir haber geldi: “Haydutlar üzerime çullandı, yüzümü bir daha görmeyeceksin.”

  • Bir kaynakta adı geçen yer (konumu genel kabule göre)
  • Konumu tartışmalı ya da yaklaşık
  • Bir devletin çıkarılmış sınırları, sınır belirsiz (yumuşak kenar)
  • Savaşta üzerinde çarpışılan Kafkas Albanyası ve İberya (taralı)
  • Bir kaynakta geçen hareket (güzergâh çizilmiştir)
  • Bir kaynağın adını verdiği duraklar arasındaki güzergâh (yol çıkarımdır)
  • Günümüzdeki bir yeniden kurguya göre güzergâh
Batı Göktürkleri ile Roma'nın Kafkasya seferi ve Herakleios'un İran'a yürüyüşü, 626–630, sekiz zaman kesitinde. Ermenice Albanlar Tarihi'ne, Theophanes'e, Nikephoros'a, Sebeos'a ve Gürcü vakayinamesine göre, Natural Earth altlığı üzerinde çizilmiş modern harita. Duraklar kaynakların adını verdikleridir, aralarındaki yol çizilmiştir. Devletler alan olarak çizilmiştir: Göktürkler bu atlasın iç savaş haritasına, İran ve Bizans Cliopatria'ya (Seshat, CC BY 4.0) göre. Bu yılların sınırlarını hiçbir kaynak anlatmaz, bu yüzden yumuşak kenarlarla gösterilmiştir.

Notlar

  1. ^ a b c Howard-Johnston 1999, p. 188
  2. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 83–85
  3. ^ a b Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 448
  4. ^ Yavuz 2025, p. 361
  5. ^ Dowsett 1961, xviii
  6. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 84, 100
  7. ^ Dowsett 1961, xiv–xv
  8. ^ Mango 1990, p. 12
  9. ^ Mango 1990, p. 12, 14
  10. ^ Scott 1997, lxxxi
  11. ^ a b Howard-Johnston 1999, p. 218
  12. ^ Howard-Johnston 1999, lxi
  13. ^ Sebeos, ch. 7
  14. ^ Howard-Johnston 1999, p. 54
  15. ^ a b Dowsett 1961, p. 86
  16. ^ Chavannes 1903, p. 255–256
  17. ^ a b c d e Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87
  18. ^ Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 446
  19. ^ a b c Nikephoros; Mango 1990, p. 55
  20. ^ a b c d e Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 447
  21. ^ Dowsett 1961, p. 83; 256; Chavannes 1903, p. 83; 256
  22. ^ Chavannes 1903, p. 255; 187; Howard-Johnston 1999, p. 255; 187
  23. ^ Marquart 1903, p. 394
  24. ^ Chavannes 1903, p. 256
  25. ^ Dowsett 1961, p. 82
  26. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 81–82
  27. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 82
  28. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87–88
  29. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 88
  30. ^ a b c Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 83
  31. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 83–84
  32. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 84–85
  33. ^ Scott 1997, p. 448
  34. ^ Sebeos, ch. 29
  35. ^ Howard-Johnston 1999, p. 148
  36. ^ a b c d e Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 85
  37. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 55, 57
  38. ^ a b c Nikephoros; Mango 1990, p. 57
  39. ^ Mango 1990, p. 180
  40. ^ a b c d Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 86
  41. ^ Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 225
  42. ^ Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 224–226
  43. ^ a b Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 226
  44. ^ a b Scott 1997, p. 455
  45. ^ a b Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 228
  46. ^ Brosset 1849, p. 228
  47. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 94
  48. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 94–95
  49. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 95
  50. ^ Yavuz 2025, p. 370
  51. ^ Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 226–228
  52. ^ Mango 1990, p. 181
  53. ^ Dowsett 1961, p. 83
  54. ^ Dowsett 1961, p. 94
  55. ^ Chavannes 1903, p. 254
  56. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 99
  57. ^ a b c Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 100
  58. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 101
  59. ^ Dowsett 1961, p. 101
  60. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 104
  61. ^ a b Dowsett 1961, p. 104
  62. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 105
  63. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 221; Chavannes 1903, p. 171
  64. ^ Chavannes 1903, p. 171
  65. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 106
  66. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 67
  67. ^ Mango 1990, p. 184
  68. ^ Cefu yuangui; Chavannes 1904, p. 4
  69. ^ Chavannes 1903, p. 25
  70. ^ Chavannes 1903, p. 194

Kaynaklar

Literatür

  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Wang Qinruo 王欽若; Yang Yi 楊億 et al., 冊府元龜 Cèfǔ Yuánguī (1013)
  • Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
  • Cyril Mango (ed., trans.), Nikephoros, Patriarch of Constantinople: Short History (1990)
  • R. W. Thomson (trans.), James Howard-Johnston (commentary), The Armenian History attributed to Sebeos (1999)
  • Marie-Félicité Brosset (trans.), Histoire de la Géorgie depuis l'antiquité jusqu'au XIXe siècle, vol. I (1849)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Édouard Chavannes, Notes additionnelles sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (1904)
  • Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler24

Kişiler
Börü Shad · Chorpan Tarkhan · Heraclius · Tong Yabgu
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Expansion into Europe
Muharebeler ve olaylar
Battle of Lake Sevan (629–630) · Meeting of Heraclius and Ziebel (627) · Murder of Tong Yabgu (630) · Siege of Tiflis (627–629) · The Göktürk–Byzantine alliance
Yerler
Lake Sevan · Partaw
Halklar
Alans
Kurumlar ve Unvanlar
Chepetukh · Göktürk Dress and Hair · Göktürk Ironworking · Göktürk Weapons · Raw Materials and Trade among the Turkic Peoples · Shad · The Göktürk Oath
Yeme içme
Bread
Gelenekler ve eğlenceler
The Göktürk Feast
Kaynaklar
Sebeos

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Caucasus campaign, 627–629.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/caucasus-campaign-627/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026