Sul kapısı, Sasani İranı’nın kuzey sınırındaki bir tahkimattı.[1] Taberî’ye göre bir kağan onun önünden savaşmadan geri döndü.[2] Taberî, Sul adını bir ülke, bir halk ve kapı için kullanır.[3]

Sasani yapıları

Kral Peroz, Gürgan ile Sul kapısı arasında Roshan-Peroz adlı bir kasaba kurdu.[4] Es-Seâlibî aynı kasabayı aynı yerde gösterir.[5] Taberî’ye göre Peroz ayrıca Sul ve Alanlar bölgesinde, ülkesini bu halklardan korumak için taştan bir yapı yaptırdı.[6] Oğlu Kavad orada daha birçok yapı ekledi.[6]

I. Hüsrev, Sul adlı bir halkı esir aldı.[7] Onların en iyi savaşçılarından seksen kişi hariç hepsini öldürttü, seksen kişiyi de savaşta kendisine hizmet etsinler diye Shahram-Peroz’a yerleştirdi.[7] Sul bölgesinde, Gürgan bölgesinde çıkarılan taşla kasabalar ve kaleler, surlar ve daha birçok yapı kurdu.[6] Halk ani saldırıdan korunmak için bunlara sığınacaktı.[6]

Sincibu Kağan

Taberî’nin aynı bölümü, “bütün Türklerin en cesuru ve en güçlüsü” olan Sincibu Kağan’dan söz eder. Sincibu, Eftalitlerin kralı Warz’ı öldürmüş ve ülkesini fethetmişti.[8] Sincibu, İstemi ile özdeşleştirilmiştir.[9] Sincibu Abhazları, Bangarları ve Balangarları yanına çekti. Bu halklar ona, Pers krallarının kendilerini hep ödemelerle satın aldığını söyledi.[10]

Yüz on bin savaşçıyla yola çıktı.[10] Sul ülkesinin yakınında Hüsrev’e tehditkâr ve kibirli bir haber gönderdi.[10] Kendisi için para istedi, üç halk için de eski ödemeleri. Aksi hâlde ülkeye girecek ve kralın kendisine saldıracaktı.[2] Hüsrev tehdide aldırmadı.[1] Sul kapısının bölgesini sağlamlaştırmış, Sincibu’nun yürümek zorunda kalacağı yolları ve geçitleri de güvenceye almıştı.[1] Ermeni sınırının beş bin yaya ve atlı tarafından tutulduğunu da biliyordu.[1] Sincibu, Sul’daki surların ne kadar güçlü olduğunu duyunca, amacına ulaşmadan halkıyla birlikte evine döndü.[1] Taberî yürüyüş için bir yıl vermez.[11]

Es-Seâlibî’de kapı

Es-Seâlibî kapıyı Hüsrev’in saltanatının yapıları arasında anar. Krala Gürgan’da taş kaleler, beş fersah uzunluğunda mermerden Sul kapısını yaptırtır. Bab el-Ebvab’daki duvarı da İran ile Hazarlar arasında bir engel olarak ona yaptırtır.[12] Onun anlatımında Sul kapısı ile Bab el-Ebvab’daki duvar iki ayrı yapıdır.

Konum

Taberî, Sul’u Alanların yanına koyar.[6] Sincibu’ya katılan halklardan ikisi, Abhazlar ile Balangarlar, Kafkasya’da ve Derbent’in kuzeyinde yaşıyordu.[13] Derbent’teki kapı Čol, Rumcada Tzur olarak bilinirdi.[14] Bununla birlikte Sul, Hazar Denizi’nin güneydoğu köşesindeki Gürgan’a konmuştur.[14] Gürgan’ın anılmasının Derbent’i dışladığı söylenir. Ṣūl, Gürgan’da bir yer, büyük olasılıkla da bir halkın adı sayılır ve o ülkede Ṣūl adlı bir Türk prensi anılır.[14] Buna göre Taberî, Gürgan’ın surlarını Kafkasya’dakilerle karıştırmıştır, çünkü kimse Kafkasya’da inşa etmek için Gürgan’da taş çıkarmaz.[15] O hâlde Sincibu’nun hedefi, Gürgan surlarının koruduğu Horasan’dı.[15]

Notlar

  1. ^ a b c d e Tabari; Nöldeke 1879, p. 160
  2. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 159–160
  3. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 157–160
  4. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 123
  5. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 578
  6. ^ a b c d e Tabari; Nöldeke 1879, p. 158
  7. ^ a b Tabari; Nöldeke 1879, p. 157
  8. ^ Tabari; Nöldeke 1879, p. 158–159
  9. ^ Chavannes 1903, p. 226–228
  10. ^ a b c Tabari; Nöldeke 1879, p. 159
  11. ^ Tabari
  12. ^ aṯ-Ṯaʿālibī; Zotenberg 1900, p. 611
  13. ^ Nöldeke 1879, p. 157
  14. ^ a b c Nöldeke 1879, p. 123
  15. ^ a b Nöldeke 1879, p. 158

Kaynaklar

Literatür

  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Hermann Zotenberg (ed., trans.), Histoire des rois des Perses par Abou Mansour ʿAbd al-Malik ibn Mohammad ibn Ismaʿil al-Thaʿalibi (1900)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler8

Kişiler
Khosrow I
Devletler
Sasanian Persia
Yerler
Derbent · Gurgan · Khorasan
Halklar
Alans
Kaynaklar
aṯ-Ṯaʿālibī · Tabari

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Gate of Sul.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/places/sul-gate/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026