Alanlar

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Alanlar bütün orta çağ boyunca kuzey Kafkasya’yı elinde tuttu. Bozkır ile Transkafkasya krallıkları arasındaki geçitlerde yaşayan, İran dilli bir halktılar.^[1] Hazar kapısını isteyen her güç onların ülkesinden geçmek zorundaydı.

Alanlar ve Hunlar

Dördüncü yüzyılda Alanlar Don’un ötesinde, İskit’in sonsuz çöllerinde yaşıyordu. Ammianus Marcellinus, adlarını bir dağ silsilesinden aldıklarını yazar. Alanlar tekrarlanan zaferlerle komşu halkları yıpratmış ve onları, tıpkı Persler gibi, kendi adları altına çekmişti. Çok geniş mesafelere dağılmışlardı. Hepsine âdetleri, yabanıl yaşam biçimleri ve ortak silahları yüzünden Alan denirdi.^[2] Et ve bol süt yerlerdi, kabukla örtülü arabalarda otururlardı. En çok atlarına özen gösterirlerdi. Otlağa vardıklarında arabalarını daire biçiminde dizerlerdi.^[3] Neredeyse hepsi uzun boylu ve yakışıklıydı, saçları sarıydı. Her şeyde Hunlara yakındılar, ama yaşayışları daha yumuşaktı.^[4] Tapınakları yoktu. Yere saplanmış çıplak bir kılıca savaş tanrıları olarak taparlardı. Geleceği söğüt dallarıyla önceden bildirirlerdi.^[5]

Hunlar ilk olarak, yaygın kullanımda Tanaitler diye anılan Don Alanlarının üzerine çöktü. Onların birçoğunu öldürüp yağmaladı. Hayatta kalanları bir antlaşmayla kendine kattı. Bu kalanların yardımıyla Ermanarik’in ülkesine girdi.^[6] Ammianus tarihi kaydetmez.^[7] Jordanes, Hunların Alanları tekrarlanan saldırılarla yıprattığını ve boyunduruk altına aldığını söyler. Ona göre Alanlar, Hunların “savaşta dengi, ama uygarlıkta, görgüde ve görünüşte onlara benzemeyen” bir halkıydı.^[8] Hunlarla Alanların ittifakı otuz yıl sürdü.^[9] 377’de Gotlar, büyük bir ganimet umuduyla Hunlardan ve Alanlardan bir kısmını kendi tarafına çekti.^[10] 378’de Adrianopolis’te bir Alan birliği savaştı. Hunlar ise uzak durdu.^[11] İttifak 400 dolaylarında dağıldı.^[12] Alanların çoğu 406 yılının 31 Aralık günü Ren’i geçti. Beşinci yüzyılın hiçbir yazarı Alanlardan Hunların müttefikleri olarak söz etmez.^[12]

Mezarlar, Hun ilerleyişinin Alanlara ne yaptığını gösterir. Ammianus ve Çin kaynakları, araştırmacıları aşağı Volga’nın geç Sarmatlarını Alanlardan saymaya götürür.^[13] Bu Sarmatların üçüncü ve dördüncü yüzyıllardan kalma mezarlarında, MS 200 dolaylarında doğudan benimsedikleri bebeklerin başını bağlama âdeti görülür. Birkaç mezarda kemik plakalarla sertleştirilmiş yaylar vardır.^[14] Ayrıca yerde iz bırakmamış, ahşap ve boynuzdan yapılmış basit bükük yaylar da kullanırlardı.^[15] Dördüncü yüzyılın sonunda ve beşinci yüzyılda bozkır mezarlıkları değişir. Yakma gömülü höyükler ve tek tek zengin kuyu mezarlar ortaya çıkar. Her zamanki Alan höyükleri bozkırdan kaybolur. Bu kopuş Hunların Volga’ya ve Don’a ilerleyişine bağlanır.^[16] 400’den sonra kuzey Kafkasya vadilerinde ve Dağıstan’da deforme kafatasları çok sayıda ortaya çıkar.^[17] Araştırmacılar bunu, Alan gruplarının bozkırdan dağlara göç ettiği anlamında yorumlar. Kültürleri orada yaşamaya devam etti, bebeklerin başını bağlama âdeti de muhtemelen yedinci yüzyıla kadar sürdü.^[18]

Galya’da Alanlar Attila’ya karşı durdu. 451’de Orléans’taki Alan kralı Sangiban, şehri ona teslim edeceğine söz verdi.^[19]^[20] Aetius ile Vizigot kralı Theodorik, Attila gelmeden şehri tahkim etti. Katalaun Ovaları’nda Sangiban’ı ve halkını, göz hapsinde, savaş hattının ortasına yerleştirdiler.^[21] Jordanes’e göre Attila, İtalya’dan döndükten sonra Loire’ın ötesine yerleşmiş Alanların üzerine yürüdü. Vizigot kralı Thorismud onu geri püskürttü.^[22] Bu ikinci seferi başka hiçbir yazar anmaz. Tarihçiler genellikle ona inanmaz.^[23] Savaşın kendisi Galya seferi ve Katalaun Ovaları’ndaki muharebe maddelerinde anlatılır. 454’te Nedao’da Alanlar ağır zırhla savaştı.^[24]

Alanlar ve Göktürkler

Altıncı yüzyılın iki gücü onlara el uzattı. İran onlara karşı bir yapı kurdu. Arap geleneğine göre kral Peroz, o halkları ülkesinin dışında tutmak için Sul ve Alanlar bölgesinde taştan bir yapı yaptırdı.^[1] Göktürkler onları kendilerine kattıklarını ileri sürdü. Valentinos 576’da Türk Şad’ın huzuruna geldiğinde İstemi’nin oğlu Roma’nın hainliklerini sıraladı. Alanların ve Utigurların artık Göktürklerin kölelerinden sayıldığını bildirdi.^[25] Bazı araştırmacılar Utigurların yerine Onogurları anar.^[26]

İddianın bir iddiadan fazlası olup olmadığı ayrı bir konudur. Türk Atlası, Göktürklerin elli yıl sonra o ülkede gerçekte ne yaptığını Kafkasya seferi başlığı altında izler.

Notlar

^ a b Tabari
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.2.13, 17, p. 387–391
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.2.18–19, p. 391–393
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.2.21, p. 393
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.2.23–24, p. 393–395
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.3.1, p. 395–397
^ Thompson 1948, p. 22
^ Jordanes; Mierow 1915, § 126, p. 86
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 22
^ Ammianus Marcellinus; Rolfe 1939, xxxi.8.4, p. 437
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 29
^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 71
^ Werner 1956, p. 7
^ Werner 1956, p. 7, 49
^ Werner 1956, p. 49
^ Werner 1956, p. 12
^ Werner 1956, p. 13
^ Werner 1956, p. 13, 16
^ Jordanes; Mierow 1915, § 194, p. 105
^ Thompson 1948, p. 140–141
^ Jordanes; Mierow 1915, § 194–197, p. 105–106
^ Jordanes; Mierow 1915, § 226–228, p. 114–115
^ Mierow 1915, p. 175
^ Jordanes; Mierow 1915, § 261, p. 126
^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 87
^ Golden 1992, p. 130

Kaynaklar

Ammianus Marcellinus
Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)
Menander Protector
Tabari

Literatür

John C. Rolfe, Ammianus Marcellinus, with an English Translation, vol. III: Books XXVII–XXXI (1939)
Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)
Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)