Nikephoros’un Kısa Tarih’i, Roma imparatorluğunun özetlenmiş Yunanca bir tarihidir. Tarih, 602’de tahta çıkan Phokas’ın hükümdarlığından, imparator IV. Leon’un 769’da İrene ile evlenmesine kadar uzanır.[1] II. Konstans’ın hükümdarlığı tümüyle atlanmıştır. Anlatı bu yüzden 602’den 641’e kadar gider ve 668’de yeniden başlar.[1] Göktürkler bakımından Herakleios’un onların hükümdarıyla yaptığı ittifakın iki Yunanca tanığından biridir. Öbürü Theophanes’tir.

Yazar

Nikephoros, Konstantinopolis’te 758 dolaylarında doğdu.[2] Babası gibi imparatorluk kâtipliği yaptı.[2] 806’da, henüz bir meslekten olmayan olarak, Konstantinopolis patriği yapıldı.[3] İmparator V. Leon ikonaların kaldırılmasını istedi. Nikephoros reddetti ve 815’in başında istifaya zorlandı. 828’de gönderildiği manastırlardan birinde öldü.[4]

Eser, yazarın kendisinden gelen iki redaksiyonla günümüze ulaşmıştır. Londra yazması, 713’te kesilen ilk taslağı korur. Vatikan yazması, üslubu değiştiren ama özü değiştirmeyen bir gözden geçirmeyi korur.[1] Tarihini kesin olarak belirleyen bir kanıt yoktur. Eser, imparatorluk hizmetindeki yıllarına ait olabilir. Bir görüşe göre gençlik eseridir ve belki 780’lere aittir.[5]

Göktürklerle ittifak

On ikinci bölümde Herakleios, Karadeniz üzerinden Konstantinopolis’ten ayrılır. Lazika’dan “Türklerin reisi”ne armağanlar gönderir ve onu Perslere karşı bir ittifaka çağırır. Reis kabul eder ve müttefiki olacağına söz verir.[6] İmparator geldiğinde reis, çok sayıda Göktürkle onu karşılar. Attan iner ve yüzüstü yere kapanır, bütün ordusu da aynısını yapar. Herakleios ona, dostlukları sağlamsa atlı olarak yaklaşabileceğini söyler. Ona oğlum der.[6]

İmparator sonra tacı kendi başından çıkarıp Göktürk hükümdarının başına koyar. Bir şölenden sonra ona sofranın bütün kaplarını, bir imparatorluk giysisini ve inci işlemeli küpeler verir. Kendi eliyle reisin soylularını da küpelerle süsler.[7] Avar kağanıyla yaşadığı ihanetin aynısından korkar ve anlaşmayı bağlamak ister. Bu yüzden reise kızı Eudokia’nın portresini gösterir: “Tanrı bizi birleştirdi ve seni oğlum yaptı. İşte bu, benim kızım, Roma Augusta’sı. Davamı benimser ve düşmanlarıma karşı bana yardım edersen, onu sana eş olarak vereceğim.”[8] Reis resmin güzelliğinden etkilenir ve ittifaka daha sıkı bağlanır. İmparatora bir komutanın yönetiminde çok sayıda Göktürk teslim eder. Herakleios onlarla Pers topraklarına girer ve ateş tapınaklarını yıkar.[8]

On sekizinci bölümde hikâye kapanır. Herakleios, kızı Eudokia’yı Göktürklerin beyine nişanladığı için Bizans’tan ayrılmasını emretmişti. Göktürk hükümdarının öldürüldüğü haberi gelince, onun geri dönmesini emretti.[9] Eudokia hakkındaki bu ayrıntılara başka hiçbir kaynakta rastlanmaz.[10]

Kaynaklar ve değer

602’den 641’e kadar olan yıllar için Nikephoros, belki 641’den kısa süre sonra yazılmış bir Konstantinopolis vakayinamesini izledi.[11] Vakayinamenin kayıtları birbirinden kopuktur. Başkentteki olaylar üzerinde durur ve uzak seferler hakkında kesin bilgiden yoksundur.[11] Nikephoros ya da kaynağı doğudaki savaş hakkında yetersiz bilgiliydi. On ikinci bölümün sırası karışıktır.[12] Kısa Tarih’in bu yıllar için Theophanes ile temas noktaları çok azdır.[13] İki yazar tam çağdaştı. Yine de eserleri birbirinden tümüyle bağımsızdır.[13]

Theophanes, buluşmayı Tiflis’in önüne yerleştirir. Göktürk komutanına Ziebel adını verir.[14] Nikephoros buluşma için bir yer vermez. Göktürk hükümdarı için de bir ad vermez.[7] Theophanes bu konuda güvenilirse buluşma 626’ya tarihlenir.[15] Theophanes’in anlatısının yanında Nikephoros’un anlatısına romantik olanı denmiştir.[16]

Nikephoros’un eklediği, Konstantinopolis’ten görünüştür. Taç, armağanlar, portre ve nişan görünür, ayrıca Göktürk hükümdarı ölünce gönderilen ve geri çağrılan prenses.

Kaynak metni

Nikephoros 12: taç, Eudokia'nın resmi ve evlilik sözü

ὁ δὲ ὃν περιέκειτο στέφανον τῆς κεφαλῆς λαβὼν τῇ τοῦ Τούρκου κεφαλῇ περιέθετο,

συμποσιάσας τε αὐτῷ πάντα τὰ εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ συμποσίου σκεύη ἅμα καὶ στολῇ βασιλικῇ καὶ ἐνωτίοις ἐκ μαργάρων κεκοσμημένοις δωρεῖται αὐτῷ.

ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ἄρχοντας τοῖς ὁμοίοις ἐνωτίοις αὐτοχειρίᾳ ἐκόσμει.

εἶτα δεδιὼς μὴ τὰ αὐτὰ τῷ Ἀβάρῳ καὶ παρ᾽ ἐκείνου πείσεται, ἐπικρατέστερα δ᾽ αὐτῷ καὶ τὰ τῆς συμβάσεως ἀπεργάζεται, παραδείκνυσιν αὐτῷ τῆς θυγατρὸς Εὐδοκίας εἰκόνα.

ἔφη τε πρὸς αὐτὸν ὡς “ἥνωσεν ἡμᾶς ὁ θεός, σὲ τέκνον ἐμὸν ἀπέδειξεν.

ἰδοὺ δὴ αὕτη θυγάτηρ μού ἐστι καὶ Ῥωμαίων Αὐγούστα.

εἰ οὖν συναίρεις μοι καὶ βοηθεῖς κατὰ τῶν ἐχθρῶν, εἰς γυναῖκα δίδωμί σοι αὐτήν”.

ὁ δὲ τῷ κάλλει τῆς εἰκόνος καὶ τῷ περὶ αὐτὴν κόσμῳ τρωθεὶς ἔρωτι τοῦ ἀρχετύπου ἔτι μᾶλλον ἐπὶ τῇ συμμαχίᾳ ἐπέκειτο.

εὐθὺς οὖν ἄρχοντα καὶ πλῆθος Τούρκων τῷ βασιλεῖ παραδίδωσι·

σὺν αὐτοῖς τε εἰς τὴν Περσικὴν εἰσβαλὼν τάς τε πόλεις καθήρει καὶ τὰ πυρεῖα διέστρεφεν.

İmparator başında taşıdığı tacı alıp Türklerin efendisinin başına koydu,

Onunla ziyafet çekip ziyafette kullanılan bütün kapları, bir imparatorluk giysisini ve incilerle süslü küpeleri ona armağan etti.

Aynı biçimde çevresindeki beyleri de kendi eliyle benzer küpelerle donattı.

Sonra Avar'dan çektiğini bundan da çekmekten korkarak ve anlaşmanın şartlarını kendi lehine daha bağlayıcı kılarak ona kızı Eudokia'nın bir resmini gösterdi.

Ona şöyle dedi: “Tanrı bizi birleştirdi ve seni benim evladım yaptı.

İşte bu, benim kızım ve Romalıların Augusta'sıdır.

Eğer benimle birlik olup düşmanlarıma karşı bana yardım edersen, onu sana eş olarak veriyorum.”

O ise resmin güzelliği ve onun çevresindeki süslerle yaralanıp aslına âşık oldu ve ittifaka daha da sıkı sarıldı.

Hemen Türklerden bir komutanı ve kalabalık bir kitleyi imparatora teslim etti,

İmparator onlarla birlikte Pers ülkesine girip kentleri yıktı ve ateş tapınaklarını altüst etti.

[17] Nikephoros; Mango 1990, p. 55, 57

Nikephoros 12: Herakleios Türklerin efendisine armağan gönderir ve onunla buluşur

ἐντεῦθεν ἀποστέλλει δῶρα πρὸς τὸν Τούρκων κύριον, ἐπὶ συμμαχίᾳ τῇ κατὰ Περσῶν συγκαλούμενος·

ὁ δὲ δεξάμενος ὑπέσχετο συμμαχήσειν.

ἐν τούτῳ ἡσθεὶς Ἡράκλειος ὥρμησε καὶ αὐτὸς πρὸς αὐτόν,

κἀκεῖνος τὴν τοῦ βασιλέως παρουσίαν ἀκηκοὼς σὺν πλήθει Τούρκων πολλῷ τῷ βασιλεῖ ὑπηντίαζε,

καὶ ἀποβὰς τοῦ ἵππου τῷ βασιλεῖ κατὰ γῆς προσκυνεῖ.

ἐποίει δὲ τοῦτο καὶ ὁ σὺν αὐτῷ πᾶς ὄχλος.

ὁ δὲ βασιλεὺς τὸ ὑπερβάλλον τῆς τιμῆς θεασάμενος ἐδήλου αὐτῷ ὡς εἰ τὰ τῆς φιλίας αὐτῷ βέβαια εἴη, καὶ ἐποχούμενον πλησιάζειν, καὶ ἅμα τέκνον ἴδιον ἀποκαλῶν.

οὕτως οὖν οὗτος ἀσπάζεται τῷ βασιλεῖ.

Oradan Türklerin efendisine armağanlar gönderdi ve onu Perslere karşı bir ittifaka çağırdı.

O da kabul edip müttefik olacağına söz verdi.

Herakleios buna sevinip kendisi de ona doğru yola çıktı,

o da imparatorun geldiğini duyunca Türklerden oluşan büyük bir kalabalıkla imparatoru karşıladı,

ve attan inip imparatorun önünde yere kapandı.

Yanındaki bütün kalabalık da aynısını yaptı.

İmparator bu aşırı saygıyı görünce ona, dostluğu sağlamsa atlı olarak da yaklaşabileceğini bildirdi ve aynı zamanda ona kendi çocuğu diye hitap etti.

Böylece o imparatoru selamladı.

[18] Nikephoros; Mango 1990, p. 55

Nikephoros 18: Eudokia Türklerden birine nişanlanır ve geri çağrılır

Ἡράκλειος δὲ τὴν θυγατέρα Εὐδοκίαν τοῦ Βυζαντίου ἐξιέναι ἐπέτρεψεν

ὡς τῷ Τούρκῳ ταύτην κατεγγυήσας·

καὶ ἐπειδὴ ἔγνωστο ὅτι σφαγῇ ὁ Τοῦρκος ἀνῄρητο,

ταύτην ὑποστρέφειν ἐκέλευσεν.

Herakleios kızı Eudokia'nın Byzantion'dan ayrılmasına izin verdi,

çünkü onu Türklerden olan o kişiye nişanlamıştı,

ve Türklerden olan kişinin öldürüldüğü anlaşılınca,

kızına geri dönmesini emretti.

[19] Nikephoros; Mango 1990, p. 67

Nikephoros 12: Herakleios Hüsrev'in Türklere dair mektubunu taklit eder

Χοσρόης τοίνυν ἀκούσας τά τε ἄλλα πάντα καὶ ὡς Τοῦρκοι συμμαχοῦσιν Ἡρακλείῳ,

δῆλα ἐποίει πάντα διὰ γραφῆς τῷ Σαρβάρῳ, καὶ ὡς ταχέως πρὸς αὐτὸν ἐκ τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀναζευγνύναι καὶ Ἡράκλειον ἀμύνασθαι·

μηδὲ γὰρ δύνασθαι τῷ πλήθει τῷ ἐκείνου ἀντικαθίστασθαι.

τὸ δὲ γράμμα περιτραπὲν Ἡρακλείῳ ἐγχειρίζεται.

ὁ δὲ τοῦτο ἀναγνοὺς ταῦτα μὲν ἐξηφάνισεν, ἑτέραν δὲ γραφὴν ὡς ἀπὸ Χοσρόου σκηψάμενος τῷ Σαρβάρῳ ἐκτίθεται, τῇ ἐκείνου σφραγῖδι σημηνάμενος, ἔχουσαν οὕτως

“ὁ Καῖσαρ Ῥωμαίων φιλίαν μετὰ Τούρκων ἐσπείσατο καὶ εἰσῆλθε μέχρι τοῦ Ἀδορβαδιγάνου καλουμένου τόπου,

καὶ ὅτι πέμψας στρατιὰν κατ᾽ αὐτοῦ αὐτόν τε καὶ τοὺς Τούρκους διώλεσα, οἱ δὲ περιλειφθέντες ἔφυγον.

μὴ οὖν ἀπάρῃς ἐκ τῆς Ῥωμαίων γῆς, ἀλλὰ τῇ Χαλκηδόνι προσέδρευε, Ῥωμαίους αἰχμαλωτεύων καὶ ληϊζόμενος”.

καὶ Σάρβαρος μὲν τὸ γράμμα δεξάμενος τῆς προσεδρίας εἴχετο.

Hüsrev öbür her şeyi ve Türklerin Herakleios'un müttefiki olarak savaştığını duyunca,

her şeyi yazıyla Sarbaros'a bildirdi ve Roma topraklarından çabucak kendi yanına dönüp Herakleios'u savuşturmasını istedi,

çünkü kendisi onun kalabalığına karşı duramıyordu.

Mektup ele geçirilip Herakleios'a teslim edildi.

Onu okuyan Herakleios bunları sildi, Hüsrev'den gelmiş gibi başka bir yazı hazırlayıp Hüsrev'in mührüyle mühürleyerek Sarbaros'a sundu. Yazı şöyleydi:

“Romalıların Caesar'ı Türklerle dostluk antlaşması yaptı ve Adorbadigan denen yere kadar geldi,

ben de ona karşı bir ordu gönderip hem onu hem Türkleri yok ettim, geride kalanlar kaçtı.

Bu yüzden Roma topraklarından ayrılma, Romalıları tutsak edip yağmalayarak Khalkedon'u kuşatmayı sürdür.”

Sarbaros mektubu alınca kuşatmayı sürdürdü.

[20] Nikephoros; Mango 1990, p. 57

Notlar

  1. ^ a b c Mango 1990, p. 5
  2. ^ a b Mango 1990, p. 1
  3. ^ Mango 1990, p. 1–2
  4. ^ Mango 1990, p. 2
  5. ^ Mango 1990, p. 8, 12
  6. ^ a b Nikephoros
  7. ^ a b Nikephoros
  8. ^ a b Nikephoros
  9. ^ Nikephoros
  10. ^ Mango 1990, p. 184
  11. ^ a b Mango 1990, p. 14
  12. ^ Mango 1990, p. 180
  13. ^ a b Mango 1990, p. 12
  14. ^ Theophanes the Confessor
  15. ^ Mango 1990, p. 181
  16. ^ Scott 1997, p. 448
  17. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 55, 57
  18. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 55
  19. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 67
  20. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 57

Kaynaklar

Literatür

  • Cyril Mango (ed., trans.), Nikephoros, Patriarch of Constantinople: Short History (1990)
  • Carl de Boor (ed.), Nicephori archiepiscopi Constantinopolitani opuscula historica (1880)
  • Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)

Bu kaynağa dayanan maddeler 12

Busir Glavan · Diplomacy of the Steppe Empires · Heraclius · Meeting of Heraclius and Ziebel (627) · Murder of Tong Yabgu (630) · Old Great Bulgaria · The Caucasus campaign, 627–629 · Theodora of Khazaria · Tong Yabgu · Tzitzak · Western Göktürk Khaganate · Women among the Turkic Peoples

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Savaşlar
The Caucasus campaign, 627–629
Muharebeler ve olaylar
Meeting of Heraclius and Ziebel (627)
Kaynaklar
Theophanes the Confessor

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Nikephoros.” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/sources/nikephoros/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026