Herakleios, 610’dan 641’e Doğu Romalıların imparatoruydu.[1] İran’la savaşında Göktürklerle ittifakı yeniledi, bu ittifakı II. Justinos kurmuştu. 627’de bir Göktürk ordusu Kafkaslar’dan geçerek onun yanında savaşmaya geldi.[2] İttifak, Roma zaferine ve Sasani devletinin çöküşüne önemli katkı yaptı.[1]

İran’la savaş

Herakleios 608’de imparatora karşı çıkan bir isyanın başında iktidara geldi.[3] İran’la savaş, imparator Maurikios’un öldürülmesinden sonra 602’de başlamıştı.[3] İranlılar 614’te Kudüs’ü aldı. 619’da İran birlikleri Boğaz’da dikildi.[4] 626’da Avarlar, Slavlar ve İranlılar Konstantinopolis’in kendisini kuşattı ve başarısız oldular.[5] O zamana kadar Herakleios batı Göktürkleriyle ittifakını kurmuştu.[5]

İttifak

İttifakın nasıl kurulduğunu Ermenice Kafkas Albanlarının Tarihi anlatır.[6] Herakleios, kuzeydoğu topraklarını kapatan Kafkaslar’ı yarmaya karar verdi. Çoł kapılarını açmak istiyordu, böylece öteki yandaki halkları geçirecek ve İran kralını onların eliyle yenecekti.[7] Kuzeye, sayısız ve büyük hazine vaatleriyle yetenekli bir soylu olan Andre’yi gönderdi.[7] Yanıt veren hükümdar, kuzey kralının krallıkta ikinci adamı olan naibiydi. Adı Jebu Xak’an’dı.[7] Jebu Xak’an, imparatorun öcünü düşmanlarından alacağını yanıtladı. Ona ordusuyla bizzat yardıma gelecekti.[7] Antlaşmayı doğrulamak için seçme yaklaşık bin atlı ve okçuyu geri gönderdi. Onlar Çoł kapılarından ve Gürcistan’dan geçerek imparatorun yanına vardı. Herakleios ile her biri kendi yasasına göre yemin etti.[7] Çevirmen bu elçiliği 626 yazına yerleştirir.[8]

Plan kıskaç olarak anlatılmıştır: Herakleios İran’a batıdan vuracak, Börü Şad komutasındaki Göktürkler ise kuzeyden Kafkaslar’dan inecekti.[9] Bu anlatımda Herakleios Tong Yabgu’ya armağanlar, ganimet ve muhtemelen Kafkaslar’da toprak vaat etti. Börü’nün 627’de Derbent önüne gelişi saldırıyı başlattı.[9] Theophanes’e göre Herakleios, doğu Karadeniz’deki Lazika’dan “Hazar denen doğu Türklerini” müttefiki olmaya çağırdı.[10] Komutanları Ziebel, kağandan sonra gelen ikinci adam, Hazar Kapıları’nı yardı.[11] Nikephoros’a göre imparator Lazika’dan “Türklerin reisi”ne armağanlar gönderdi. Reis armağanları kabul etti ve müttefiki olacağına söz verdi.[12]

Tiflis önünde

Kuzey ordusu Tiflis’i kuşattı. Herakleios bütün kuvvetleriyle gelip müttefikine katıldı. İki kral kraliyet armağanları değiş tokuş etti ve birbirlerini gördüklerine sevindi.[13] Buluşma 627’de Narikala kalesinin önündeki Göktürk ordugâhında gerçekleşmiş olabilir.[14] Yabgu atıyla yaklaştı, attan indi, imparatorun omzunu öptü ve eğildi.[14] Theophanes’e göre Ziebel imparatoru karşılamaya koştu, boynunu öptü ve secde etti, İranlılar bunu şehirden seyretti.[11] Herakleios ona sarıldı ve ona oğlum dedi. Onu kendi tacıyla taçlandırdı ve ona kızı Eudoxia Epiphania’yı vaat etti.[15] Nikephoros sahneyi uzun uzun anlatır. Reis attan indi ve bütün ordusuyla yere kapandı. İmparator onun atla yaklaşmasına izin verdi, ona oğlum dedi ve kendi tacını onun başına koydu.[12] Bir ziyafetten sonra Herakleios ona sofra takımlarını, bir imparatorluk kaftanını ve inci işlemeli küpeler verdi. Ona kızı Eudokia’nın bir portresini gösterdi ve düşmanlarına karşı yardım ederse kızı ona eş olarak vereceğini söyledi.[16]

Theophanes’te “Türklerin bütün ordusu” imparatorun önünde yüzüstü kapandı. Ziebel ergenlik çağındaki oğlunu sundu ve imparatora kırk bin seçme adam verdi. Sonra kendi topraklarına döndü.[11] Eylül’den itibaren Türkler Herakleios ile birlikte İran’a yürüdü. Kış ve sürekli İran saldırıları karşısında azar azar sıvışıp hepsi evine döndü.[17]

Kuşatma uzadı. Savunanlar surlardan kuşatanlarla alay etti.[18] Herakleios müttefikine o yıl ordusuyla evine dönmesini, sıcak aylar geçince geri gelmesini söyledi.[19] Serin bir iklimde yetişmiş bir adamın, dedi, İran başkentinin Dicle üzerindeki toprağı Asorestan’da yaza dayanamayacağını.[19] Tong Yabgu yeğenini ve on binlerce askeri Tiflis önünde bırakıp iki ay sonra Suyab’a çekilmiş olabilir.[15] Herakleios Ninova’ya yürüdü ve orada kazandı. Göktürkler sonra geri döndü, Tiflis’i aldı ve yağmaladı.[15] Ermenice tarih düşüşü, yalnızca kuzey ordusunun yaptığı ikinci bir kuşatma olarak anlatır. Kuşatma iki ay sürdü ve şehrin fırtınayla alınmasıyla bitti.[20] Gürcü kroniği, şehri Herakleios’un kendisinin aldığını ve kendisi ilerlerken kaleyi almak için Jibghu adlı bir subayı bıraktığını anlatır.[21] Kuzey cephesinde Kafkasya seferi, Derbent’in alınmasıyla Transkafkasya’ya giden yolu çoktan açmıştı.[22]

Müttefik

Müttefikin kim olduğu tartışmalıdır.[14] O, batı Göktürklerinin hükümdarı Tong Yabgu olabilir. Öyleyse Tong Yabgu Herakleios ile bizzat buluşur ve ordunun başında Börü Şad vardır.[14] Başka bir öneri Ermenice tarihin Jebu Xak’an’ı ile Theophanes’in Ziebel’ini aynı adam, Tong Yabgu Kağan sayar.[23] Üçüncü bir açıklama her iki biçimi, Gürcüce Jibgu ile birlikte, Hazarların hükümdarının taşıdığı Yabgu Kağan unvanı olarak alır.[24] Aynı anlatım Tong Yabgu’yu başka bir yerde Herakleios’un Transkafkasya’daki müttefiki diye adlandırır.[1] Dördüncü bir açıklama Ziebel’i bir Hazar önderi sayar. O, batı Göktürklerine bağlıydı ama onlarla karıştırılmamalıdır.[25] Bu açıklama Gürcü kroniğindeki Jibghu’yu da aynı adam sayar.[26]

İki kaynak, ittifakın kuzeyli müttefik için nasıl bittiğini anlatır. Nikephoros’a göre Herakleios kızı Eudokia’yı Türklerin efendisine doğru yola çıkardı. Türkün öldürüldüğü haberi gelince onu geri çağırdı.[27] Ermenice tarihte Jebu Xak’an oğlu Šat’a haydutların kendisine saldırdığını ve Šat’ın onun yüzünü bir daha göremeyeceğini bildirir.[28] Bu haber 629 ya da 630’a aittir.[29]

Buluşma, iki gücün ilk ittifakının görünüşe göre bozulmasından yaklaşık otuz yıl sonra gerçekleşti.[9] Muhtemelen Hunlardan beri ilk kez Greko-Roma ve Türk dünyasının önderleri yüz yüze buluştu.[15]

© Emre-E Yavuz 2026 Batı Göktürkleri ile Roma'nın Kafkasya seferi ve Herakleios'un İran'a yürüyüşü, 626–630, sekiz zaman kesitinde. Ermenice Albanlar Tarihi'ne, Theophanes'e, Nikephoros'a, Sebeos'a ve Gürcü vakayinamesine göre, Natural Earth altlığı üzerinde çizilmiş modern harita. Duraklar kaynakların adını verdikleridir, aralarındaki yol çizilmiştir. Devletler alan olarak çizilmiştir: Göktürkler bu atlasın iç savaş haritasına, İran ve Bizans Cliopatria'ya (Seshat, CC BY 4.0) göre. Bu yılların sınırlarını hiçbir kaynak anlatmaz, bu yüzden yumuşak kenarlarla gösterilmiştir. HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanEgeria (Lazika)KuraSasani İranıBizans Öncü birlik, 626 Derbent HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanAtrpatakanBizans Šat, 626/627 Derbent Aras kıyısındaki ordugâh HazarlarKafkas AlbanyasıGürcistanEgeria (Lazika)AtrpatakanArcaxBizans Jebu Xak'an, 627Herakleios, 627 Derbent Partaw Tiflis Atsqur GürcistanŞirakGogovitHer ve ZarevandAtrpatakanAsorestanBüyük Zap Herakleios, 627 Tiflis Chamaetha Ganzak Ninova Büyük ZapKüçük ZapAsorestanAtrpatakan Herakleios, 627–628 Ninova Dastagerd Ktesifon AsorestanAtrpatakan Herakleios, 628 Dastagerd Ktesifon Siazouros Barzan Ganzak HazarlarGürcistanKafkas AlbanyasıAtrpatakan Jebu Xak'an, 628/629Šat, 628/629 Tiflis Partaw Kafkas AlbanyasıErmenistanGürcistanArcaxAtrpatakan Čorpan Tarxan, 629/630 Partaw Sevan Gölü Tiflis

  1. 626 Roma'nın teklifi

    Herakleios Kafkasya'nın açılmasını istiyordu. Theophanes ile Nikephoros, kuzeyde müttefik aradığı sırada onu Karadeniz'in doğu kıyısındaki Lazika'da gösterir. Ermenice Albanlar Tarihi'ne göre Herakleios, Andre adlı bir soyluyu sayısız hazine vaatleriyle kuzeye gönderdi. Kuzey kralının naibi Jebu Xak'an teklifi kabul etti ve yaklaşık bin seçkin atlı okçuyu elçiyle birlikte geri yolladı. Atlılar İran garnizonunun önünden geçerek Čoł kapılarını aştı, Kura'ya indi, Gürcistan'ı ve Egeria'yı geçti ve imparatorla yüz yüze ant içti. Kaynak onları denizin ötesine, saraya kadar götürür ve bir yer adı vermez. Duraklar arasındaki yol çizilmiştir.

  2. 626–627 Šat'ın akını

    Antlaşmadan kısa süre sonra Herakleios'un buyruğuyla Alban ülkesine ilk bir akın yapıldı. Hüsrev akıncılara ülkesine kimin buyruğuyla girdiklerini sordu ve onlara imparatorun verebileceğinin iki katını önerdi. O yıl akıncılar aynı kapılardan yurtlarına döndü. Ardından kuzey kralı vaat ettiği orduyu, prenslik rütbesinden ötürü Šat denen yeğeninin komutasında gönderdi. Šat Alban ülkesini ve Atrpatakan'ın bir bölümünü yağmaladı ve Aras kıyısında ordugâh kurdu. Akıncılar oradan Hüsrev'den Roma topraklarını, tutsakları ve Haç'ın tahtasını geri vermesini istedi. Hüsrev iki hanedanın oğullar ve kızlar yoluyla eskiden beri bağlı olduğunu söyledi ve imparatora kendi kölesi dedi. Ermenice Albanlar Tarihi Šat'ın akınını Hüsrev'in otuz yedinci yılının başına koyar. Bir hesap bunu 626 yazı, ikinci bir hesap 627 yazı olarak okur.

  3. 627 Tiflis önünde

    Jebu Xak'an oğluyla birlikte bizzat geldi. İran krallarının Kafkaslar ile Hazar Denizi arasına yaptırdığı sur daha en başta yıkıldı ve Partaw'ın savunucuları Arcax dağlarına kaçtı. Kuzeyin ordusu ardından Gürcistan'ı çiğneyip Tiflis'i kuşattı. Theophanes'e göre Ziebel Hazar kapılarını yarıp Adraigan'a girdi, imparator da ona katılmak için Lazika'dan yola çıktı. Gürcü vakayinamesi Herakleios'u Yukarı Kartli'deki Atsqur üzerinden getirir. Kentin önünde Ziebel, İranlılar seyrederken imparatorun boynunu öptü. Nikephoros'ta Herakleios kendi tacını kuzeyli beyin başına koyar. Sahraplakan kenti kurtarmak için saray muhafızlarından bin atlıyla geldi. Kuşatanlar yıprandı ve Herakleios müttefikini yaz için yurduna gönderdi. Kent halkı Jebu Xak'an'ın yüzü çizilmiş bir bal kabağını sura astı ve ona bir mızrak sapladı. Bir hesap buluşmayı 626'ya, ikincisi 627'ye, üçüncüsü 628'e koyar.

  4. Eylül 627 Ninova'ya yürüyüş

    Ziebel imparator için kırk bin adam seçti ve kendisi yurduna döndü. Herakleios eylülden itibaren onlarla güneye yürüdü. Sebeos'a göre yol Şirak'tan geçti, Vardanakert'te Aras'ı aştı ve Gogovit ile Her ve Zarevand üzerinden Atrpatakan'a ulaştı. Theophanes'e göre kış ve İranlıların durmayan saldırıları kuzeyli müttefikleri yıprattı. Onlar da azar azar ayrıldı ve sonunda hepsi yurduna döndü. Roma ordusu 9 Ekim'de Chamaetha ülkesinde bir hafta dinlendi. İranlı komutan Razates bu sırada arkadan gelip Ganzak'a vardı. Herakleios 1 Aralık'ta Büyük Zap'ı geçti ve Ninova yakınında ordugâh kurdu. 12 Aralık'ta iki ordu orada karşılaştı ve Razates subaylarının neredeyse tamamıyla birlikte düştü.

  5. 627–628 Dastagerd ve Ktesifon

    Savaştan sonra Herakleios Büyük Zap'ı geçti. Subayı Georgios Küçük Zap'ın dört köprüsünü gece ele geçirdi. Ordu 23 Aralık'ta köprüleri geçti ve Noel'i Iesdem'in konaklarında kutladı. İmparator Dezeridan ve Rousa saraylarını yıktı, Tornas köprüsünü geçti ve yılbaşını Beklal sarayında geçirdi. Hüsrev Dastagerd'den Ktesifon'a kaçtı ve Dicle'yi geçti. Herakleios Epifani bayramını Dastagerd'de kutladı ve oradaki sarayları yıktı. 7 Ocak'ta yoluna devam etti ve Ktesifon'a on iki mil uzaklıktaki Narbas ırmağının on iki mil gerisinde ordugâh kurdu. Irmağın köprüleri kesilmişti ve geçilecek sığ bir yeri yoktu. Sebeos'a göre Ktesifon'un dışında ordugâh kurdu ve kentin çevresindeki kral saraylarını yaktı.

  6. 628 Atrpatakan'a dönüş

    Herakleios oradan Siazouros'a gitti ve şubat boyunca yöredeki köyleri ve kentleri yaktı. Martta Barzan köyünde yedi gün kaldı. Theophanes'e göre orada İranlı bir subay ona katıldı ve Hüsrev'in büyük oğlunun babasına karşı ayaklanmaya hazır olduğunu bildirdi. Hüsrev, Theophanes'in Siroes dediği bu oğlu Kavad tarafından tahttan indirildi ve Şubat 628'de öldürüldü. Yeni kral imparatorla barış yaptı. Sebeos Herakleios'u Atrpatakan'a geri getirir. Barzan'dan Ganzak'a giden yol, imparatorun 15 Mart'ta Ganzak yakınındaki ordugâhtan gönderdiği kayıp bir mektuba göre çizilmiştir.

  7. 628–629 Tiflis'in düşüşü

    Ermenice Albanlar Tarihi'nde kuzeyin fırtınası ikinci kez koptu. Jebu Xak'an oğlu Šat ile geri geldi ve artık yiğit savunucuları kalmamış olan Tiflis'i kuşattı. İki ay sonra adamları birbirinin üstüne çıkarak suru aştı ve buldukları herkesi öldürdü. İranlı vali ile bir Gürcü prens, kralı kör olarak çizdikleri için kör edildi, sonra boğuldu ve derileri yüzüldü. Jebu Xak'an hazineyle yurduna döndü ve Šat'ı orduyla Albanların ülkesine gönderdi. Gürcü vakayinamesi olayı başka türlü anlatır: Herakleios kentin prensi Stephanos bir çıkışta düştükten sonra kenti aldı. Subayı Jibghu da imparator Gardaban üzerinden yoluna devam ederken iç kaleyi ele geçirdi. Bir hesap kentin düşüşünü 629 baharına, ikincisi Kavad'ın 628'de tahta çıkmasının hemen sonrasına koyar.

  8. 629–630 Šat Alban ülkesinde

    Šat'ın birlikleri aynı gün Alban ülkesinin bütün kantonlarına saldırdı. Arcax dağlarında kovalanan Alban katolikosu sonunda soylular ve armağanlarıyla Šat'ın Partaw'ın kuzeyindeki ordugâhına geldi. Šat orada babası Jebu Xak'an'ın hayatı üzerine akınların duracağına ant içti. Babasının Albanların, Lpʿinkʿlerin ve Čoł'un üç krallığını sonsuza dek kraliyet mülkü olarak aldığını söyledi. İran kralı Ardeşir'in ikinci yılında kuzeyin prensi zanaatkârlardan, tüccarlardan ve Kura ile Aras balıkçılarından İran kadastrosuna göre vergi aldı. Čorpan Tarxan'ı üç bin kadar adamla önden Ermenistan'a gönderdi. On bin kişilik bir İran ordusu Sevan Gölü kıyısında yok edildi. Kuzeyin ordusu Ermenistan, Gürcistan ve Alban ülkesinin geçitlerinde durdu. Orada Jebu Xak'an'dan Šat'a bir haber geldi: “Haydutlar üzerime çullandı, yüzümü bir daha görmeyeceksin.”

  • Bir kaynakta adı geçen yer (konumu genel kabule göre)
  • Konumu tartışmalı ya da yaklaşık
  • Bir devletin çıkarılmış sınırları, sınır belirsiz (yumuşak kenar)
  • Savaşta üzerinde çarpışılan Kafkas Albanyası ve İberya (taralı)
  • Bir kaynakta geçen hareket (güzergâh çizilmiştir)
  • Bir kaynağın adını verdiği duraklar arasındaki güzergâh (yol çıkarımdır)
  • Günümüzdeki bir yeniden kurguya göre güzergâh
Batı Göktürkleri ile Roma'nın Kafkasya seferi ve Herakleios'un İran'a yürüyüşü, 626–630, sekiz zaman kesitinde. Ermenice Albanlar Tarihi'ne, Theophanes'e, Nikephoros'a, Sebeos'a ve Gürcü vakayinamesine göre, Natural Earth altlığı üzerinde çizilmiş modern harita. Duraklar kaynakların adını verdikleridir, aralarındaki yol çizilmiştir. Devletler alan olarak çizilmiştir: Göktürkler bu atlasın iç savaş haritasına, İran ve Bizans Cliopatria'ya (Seshat, CC BY 4.0) göre. Bu yılların sınırlarını hiçbir kaynak anlatmaz, bu yüzden yumuşak kenarlarla gösterilmiştir.

Notlar

  1. ^ a b c Golden 1992, p. 135
  2. ^ Yavuz 2025, p. 359-361
  3. ^ a b Yavuz 2025, p. 359
  4. ^ Yavuz 2025, p. 359-360
  5. ^ a b Golden 1992, p. 112
  6. ^ Movsēs Dasxurancʿi
  7. ^ a b c d e Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 87
  8. ^ Dowsett 1961, p. 86
  9. ^ a b c Yavuz 2025, p. 361
  10. ^ Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 446
  11. ^ a b c Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 447
  12. ^ a b Nikephoros; Mango 1990, p. 55
  13. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 85
  14. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 368
  15. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 370
  16. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 55, 57
  17. ^ Theophanes the Confessor; Scott 1997, p. 448
  18. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 85-86
  19. ^ a b Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 86
  20. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 94–95
  21. ^ Kartlis Tskhovreba; Brosset 1849, p. 226–228
  22. ^ Yavuz 2025, p. 455
  23. ^ Marquart 1903, p. 394
  24. ^ Golden 1992, p. 236
  25. ^ Chavannes 1903, p. 256
  26. ^ Chavannes 1903, p. 255
  27. ^ Nikephoros; Mango 1990, p. 67
  28. ^ Movsēs Dasxurancʿi; Dowsett 1961, p. 106
  29. ^ Dowsett 1961, p. 104

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
  • Charles J. F. Dowsett (trans.), The History of the Caucasian Albanians by Movsēs Dasxuranci (1961)
  • Cyril Mango, Roger Scott (trans.), The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284–813 (1997)
  • Cyril Mango (ed., trans.), Nikephoros, Patriarch of Constantinople: Short History (1990)
  • Marie-Félicité Brosset (trans.), Histoire de la Géorgie depuis l'antiquité jusqu'au XIXe siècle, vol. I (1849)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler22

Kişiler
Bagha Shad · Istemi · Justin II · Tong Yabgu
Devletler
Byzantium · Sasanian Persia
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road · The Caucasus campaign, 627–629
Muharebeler ve olaylar
Maniakh's embassy to Constantinople, 568 · Meeting of Heraclius and Ziebel (627) · Murder of Tong Yabgu (630) · Siege of Tiflis (627–629) · The Göktürk–Byzantine alliance
Halklar
Turkic Tribes in Europe
Kurumlar ve Unvanlar
Chepetukh · Diplomacy of the Steppe Empires · The Göktürk Oath
Kaynaklar
Kartlis Tskhovreba · Nikephoros · Sebeos · Theophanes the Confessor · Theophylact Simocatta

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Heraclius.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/heraclius/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026