Attila, 453’ün başında Tuna’nın ötesindeki ikametgâhında, İldiko adlı bir kızla evlendikten sonraki gece öldü.[1] Priscus’un anlatısı, Jordanes aracılığıyla korunmuştur. Anlatı önce ölümü, sonra cenazeyi anlatır. Hunların yasını, atlıların cesedin çevresinde dönerken söylediği ağıtı, mezarın başındaki şöleni ve geceleyin yapılan gizli gömüyü kapsar.[2]

Son aylar

452’de İtalya’dan döndükten sonra Attila, doğu imparatoru Marcianus’a elçiler gönderdi.[3][4] Theodosius’un kendisine vaat ettiği ödemelerin yapılmadığından yakındı. Eyaletleri harap etmekle tehdit etti.[3] Marcianus haracı kesmişti. Attila bunun üzerine Konstantinopolis’e karşı savaşa hazırlandı.[5]

Düğün gecesi

Jordanes, Priscus’u izleyerek yazar: Attila ölümünden kısa süre önce, „kendi ırkının âdeti uyarınca sayısız başka eşten sonra“, İldiko adında çok güzel bir kızla evlendi.[6] Adı Germen kökenini düşündürür.[7][5] Düğünde Attila kendini aşırı neşeye bıraktı. Şarap ve uykudan ağırlaşmış hâlde sırtüstü yatıyordu. Normalde burnundan akan kan yolunu bulamadı ve boğazına aktı. Bu onu öldürdü.[6] Ertesi günün geç saatinde maiyeti bir terslik olduğundan korktu. Çok bağırdıktan sonra kapıları kırdılar. Attila’yı hiçbir yara olmadan, kan boşalmasından ölmüş buldular. Kız, başörtüsünün altında, yüzü öne eğik ağlıyordu.[6] Jordanes şöyle bitirir: „Böylece sarhoşluk, savaşta ünlü bir krala utanç verici bir son verdi.“[6]

Cinayet söylentisi

Attila’nın doğal bir ölümle ölmediği kısa sürede fısıldanmaya başladı. Bir yüzyıl sonra yazan Marcellinus Comes, onun bir kadın tarafından öldürüldüğü görüşünü kaydeder. Kuzey sagasında karısı, kardeşlerinin öcünü almak için onu öldürür.[8] Modern anlatımlar söylentiyi genellikle yanlış sayar.[8] Attila’nın ölüm koşulları kısa sürede türlü uydurmalarla süslendi.[9]

Tarih

Prosper, Tunnuna’lı Victor ve 511 vakayinamesi Attila’nın 453’te öldüğünde birleşir. Marcellinus Comes’in 454’ü yanlıştır.[1] Attila yılın başında, sefer mevsiminden önce öldü.[10][11] Jordanes yıl vermez.[12]

Yas

O halkın âdeti uyarınca Hunlar saçlarının bir kısmını kesti ve yüzlerini derin yaralarla biçimsizleştirdi: „o ünlü savaşçı, kadınsı ağlayışlarla ve gözyaşlarıyla değil, erkek kanıyla yas tutulsun diye“.[13] Yasta yüz kesme âdeti Göktürklerde de görülürdü.[14]

Priscus’a göre aynı gece bir tanrı, rüyada Marcianus’un yanında durdu. Marcianus çetin düşmanı için endişeyle yatıyordu. Tanrı ona Attila’nın kırık yayını gösterdi, sanki bu halkın her şeyden önce o silaha güvendiğini söylüyormuş gibi. Priscus hikâyeyi doğru tanıklıkla kanıtlayabileceğini söyledi.[15] Bazı araştırmacılar hikâyeyi çağdaşların yayı Hun gücünün ifadesi ve simgesi saydıklarının bir göstergesi olarak alır.[16] Hun çağının mezarları silahın ağırlığını doğrular. Dört prens mezarında, gömü için yapılmış ince altın levhadan kesilmiş bir yay bulunur. Atlıların kemik kaplı yayı ise Germenlerin hiç benimsemediği bir silahtı.[17] Türk Atlası silahın kendisini Kompozit yay maddesinde ele alır.

Cenaze

Ceset, bir ovanın ortasında ipek bir çadırda yatırıldı. Bütün Hun halkının en iyi atlıları, sirk oyunlarındaki gibi çevresinde daireler çizerek döndü. Bir cenaze şarkısıyla onun işlerini anlattılar.[18] Jordanes şarkıyı Latince verir:[19]

Hunların önderi, kral Attila, babası Mundiuch’tan doğdu, en yiğit kabilelerin efendisi, İskit ve Germen ülkelerinin eşsiz sahibi, daha önce bilinmeyen güçlerle şehirleri aldı, Roma dünyasının iki imparatorluğunu da dehşete düşürdü ve onların dualarıyla yatıştırılıp geri kalanları yağmadan kurtarmak için her yıl haraç aldı. Bütün bunları talihin lütfuyla tamamladığında, ne düşman yarasıyla ne dostların hıyanetiyle, halkının ortasında, huzur içinde, sevincinin içinde, acı duymadan düştü. Kimse intikamı gerekli görmezken bunu kim ölüm sayabilir?

Jordanes

Şarkı, Hunların başka hiçbir şeyi günümüze ulaşmamış şiirine soluk bir ışık tutar.[20] Bir modern görüşe göre Priscus’un cenaze törenlerini anlatışının güvenilirliğinden şüphe edilemez.[20]

Onu bu ağıtlarla yas tuttuktan sonra Hunlar mezarının başında, „kendi deyişleriyle bir strava“ düzenledi, büyük bir ziyafetle, acı ile sevinci birleştirerek.[21] Bazı araştırmacılar onu bir Slav sözcüğü, yani cenaze ziyafeti sayar ve Priscus’un bilgi kaynağının Slav dili konuşan bir tutsak olduğunu varsayar. Buna göre âdetin kendisi Hun âdetiydi.[22] Başka araştırmacılar sözcüğün hiçbir dile atanamayacağını savunur.[8]

Gömü

Gecenin gizliliğinde cesedi toprağa verdiler. Örtüleri altınla, gümüşle ve demirle sağlamlaştırdılar: „bu yolla, bu üç şeyin kralların en güçlüsüne yakıştığını gösteriyorlardı. Demir, milletleri boyun eğdirdiği için, altın ve gümüş, iki imparatorluğun şereflerini aldığı için“.[23] Onunla birlikte savaşta alınmış düşman silahlarını, değerli taşlarla işlenmiş koşum takımlarını ve prens makamına ait her türlü süsü gömdüler.[24] Bu kadar servetin insan merakından uzak tutulması için işi yapan adamları öldürdüler.[24] Gömücülerin öldürülmesi büyük olasılıkla bir kurbandı.[25][26] Yas, yaralanmış yüzler ve cesedin çevresinde dönmek, cenazeyi İç Asya âdetleri içine yerleştirir.[27] Bu törenlerin hiçbir kısmı Germen sayılamaz.[28]

Latince metin tabutlardan değil örtülerden (copercula) söz eder. Altın, gümüş ve demirden üç tabut çevirilerden gelir. Bir nehir yatağındaki gömü Attila’ya değil, Vizigot kralı Alaric’e aittir.[29]

Sonrası

Attila’nın „şehvetinin ölçüsüzlüğüyle neredeyse başlı başına bir halk oluşturan“ oğulları, tabi halkların bir aile mirası gibi kurayla aralarında bölüşülmesini istedi.[30] Bir yıl içinde Gepid kralı Ardaric onlara karşı ayaklandı. Nedao savaşı Hunların orta Tuna halkları üzerindeki egemenliğini bitirdi.[31][32] Bazı modern araştırmacılara göre onun ölümü, ondan sonra yaşayanlar için bir felaketti.[33]

Notlar

  1. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 143–144
  2. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 254–258, p. 123–125
  3. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 225, p. 114
  4. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 132–141
  5. ^ a b Yavuz 2025, p. 103
  6. ^ a b c d Jordanes; Mierow 1915, § 254, p. 123
  7. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 364
  8. ^ a b c Thompson 1948, p. 151
  9. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 144
  10. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 143
  11. ^ Thompson 1948, p. 148–149
  12. ^ Jordanes
  13. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 255, p. 123
  14. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 274–275
  15. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 255, p. 123–124
  16. ^ Werner 1956, p. 46–47
  17. ^ Werner 1956, p. 48–50
  18. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 256, p. 124
  19. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 257, p. 124
  20. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 277
  21. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 258, p. 124
  22. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 276, 278, 425–426
  23. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 258, p. 124–125
  24. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 258, p. 125
  25. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 278
  26. ^ Sinor 1990, p. 197
  27. ^ Sinor 1990, p. 197, 204
  28. ^ Thompson 1948, p. 150
  29. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 158, p. 95
  30. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 259, p. 125
  31. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 260–263, p. 125–126
  32. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 147
  33. ^ Yavuz 2025, p. 104

Kaynaklar

Literatür

  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Joachim Werner, Beiträge zur Archäologie des Attila-Reiches (1956)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Attila · Ildico
Muharebeler ve olaylar
Battle of the Nedao
Halklar
Huns
Kurumlar ve Unvanlar
Composite bow
Dinler
Riding Round the Dead · Strava · Turkic Mythology
Kaynaklar
Jordanes

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Death of Attila.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/death-of-attila/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026