Dazhong’un ilk yılında, 847’de Tang imparatoru Xuanzong, Devlet Törenleri Dairesi bakanı Li Ye’yi yetki nişanıyla Kırgızlara Yingwu Chengming Kağan unvanını vermesi için gönderdi.[1] Unvan verilmesi, ilk planın iki yıl ardından geldi. Wuzong bunu 845’te planlamıştı. Onun 846’daki ölümü ve halefi döneminde yapılan bir saray tartışması planı durdurmuştu.[1] 847 unvanı, Wuzong’un hazırlattığı unvanın kısaltılmış biçimiydi. Kırgızların Tang hanedanıyla akrabalığına yapılan gönderme çıkarılmıştı.[2]

845 planı

Kırgız kağanı, sonbaharda Kara Arabalar arasındaki Uygur kalıntılarına vurmak için asker istemişti.[1] Saray, Hexi ve Longyou’nun dört garnizonunun ve on sekiz vilayetinin uzun zaman önce barbarlara kaptırıldığına hükmetti. Uygurlar zayıf, Tibet ise karışıklık içindeyken fırsatın geldiğini düşündü.[1] Kırgızların reisine Zongying Xiongwu Chengming Kağan unvanını vermek üzere Sürekli Mabeyinci Li Shi’yi Kırgızlara elçi atadı.[1] 4 Haziran 845 tarihli bir ferman Li Shi’yi atadı ve unvanı verdi.[3] Wuzong, elçi yola çıkmadan öldü.[1] Ölüm tarihi 22 Nisan 846’dır.[4]

Tartışma

Xuanzong 846’da tahta çıktı ve selefinin planını yürütmek istedi.[1] Hemen Li Deyu’yu görevden aldı. Li Deyu, Uygur bunalımının tamamını ve Kırgızlarla yazışmayı yürütmüş olan başvezirdi.[5] Li Shi’nin elçiliği, ölen imparatorun yası yüzünden gönderilmedi.[2]

Sonra biri, Kırgızların küçük bir boy olduğunu ve Tang’a karşı duracak güçte olmadığını söyledi.[1] İmparator, başvezirlerin ve dördüncü rütbe ile üstündeki dairelerin görevlilerinin bunu görüşmesini emretti.[1] Onlar, Uygurlara güçlü oldukları sırada unvan verildiğini söyledi. Uygurlar artık mutlu bir şekilde gitmişti ve Kırgızları da yükseltmek ileride sorun doğururdu.[1] Mesele kapandı.[1]

Unvan verilmesi

Dazhong’un ilk yılında imparator, sonunda yine de Devlet Törenleri Dairesi bakanı Li Ye’nin yetki nişanını taşıyıp Kırgızlara Yingwu Chengming Kağan unvanını vermesine hükmetti.[1] Elçinin ataması altıncı ayda yapıldı, bu da 847’de 16 Temmuz ile 14 Ağustos arasıdır.[2] Unvan, 845’te hazırlanan unvanın kısaltılmış biçimidir. Kağan sözcüğü dışında Çincedir.[6] Artık imparatorluk hanedanıyla akrabalığa gönderme içermiyordu.[2]

Xin Tang Shu, Xuanzong’un neden fikir değiştirdiğini söylemez. Kararı ani diye niteler.[1] Karar, bir ay önce Tang topraklarına yapılan bir saldırının ardından gelmiş olabilir. Saldırıyı Uygurlar, Tangutlar ve Tibetliler yaptı, görünüşe göre Tibetliler kışkırtmıştı. Wang Zai ile Shatuo önderi Zhuye Chixin, yani Li Guochang, onları yendi.[2] Saldırıdaki Uygurlar büyük olasılıkla Ögä’ye bağlı değildi. 840’tan sonra batıya kaçanlar arasında olabilirler.[2]

Kağanın kimliği

Unvan “Kırgızlara” verildi. Xin Tang Shu kağanın adını vermez.[1] Uygur kağanlığını yok eden hükümdar görünüşe göre Huichang yıllarında, 6 Şubat 847’den önce, görevlilerinden biri tarafından öldürülmüştü. Haber Tang sarayına daha sonra ulaştı.[7] Bu yüzden unvan yeni bir kağana ulaşmış olabilir. Kırgızların 848 baharında Shiwei’ye saldırısı, bu kağanın politikasını gösteriyor olabilir.[7] Soru açıktır. 847 için hiçbir kaynak kağanın adını vermez. 840’ın kağanı Are’dir.

847’den sonra

Xuanzong, Kırgızlarla ilişkilere pek ilgi göstermedi.[2] Temaslar sürdü. Bunlar ağırlıklı olarak, düzensiz aralıklarla başkente gelen Kırgız elçilerinden oluşmuş görünüyor.[2] Bir Kırgız hükümdarına unvan verildiği bir kez daha kayıtlıdır, 867’de imparator Yizong döneminde.[8] Xin Tang Shu hikâyeyi, saray tarihçilerinin sonraki elçiliklerin ve unvan vermelerin kaydını yitirdiği notuyla bitirir.[1] 843’te Kırgızlar, o yılların elçiliklerinde, içinde Gök için Türkçe sözcük geçen bir unvan istemişti. 847’de Tang sarayı onlara Çince bir unvan verdi.[9]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ a b c d e f g h Drompp 2005, p. 154
  3. ^ Drompp 2005, p. 149
  4. ^ Drompp 2005, p. 153
  5. ^ Drompp 2005, p. 153–154
  6. ^ Drompp 2005, p. 149,154
  7. ^ a b Drompp 2005, p. 158
  8. ^ Drompp 2005, p. 155
  9. ^ Drompp 2005, p. 140,154

Kaynaklar

Literatür

  • Michael R. Drompp, Tang China and the Collapse of the Uighur Empire: A Documentary History (2005)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Muharebeler ve olaylar
Kirghiz campaign against the Shiwei (848) · Kirghiz embassies of the Xiantong era (860–873)
Kurumlar ve Unvanlar
Diplomacy of the Steppe Empires · Envoys and Embassies

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tang investiture of the Kirghiz (847).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/tang-investiture-of-the-kirghiz-847/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026