762’nin onuncu ayında Tang prensi Li Kuo, yani Yong Prensi, Uygur kağanı Bögü’nün kampını ziyaret etmek için Shanzhou’da Sarı Irmak’ı geçti.[1] Prens, Tang ordularını isyancı Shi Chaoyi’ye karşı yönetiyordu. Uygurlar Tang tarafında savaşmaya gelmişti.[2] Kağan, çadırının önünde saygı dansı yapmadığı için onu kınadı.[2] Prensin subayları onun yerine reddetti. Saray iki imparatorun yasındaydı ve Tang’ın varisi yabancı bir kağanın önünde dans etmezdi.[3] Uygurlar bunlardan dördüne yüzer değnek vurdurdu.[3] İkisi o gece öldü.[3] Prens kendi kampına döndü.[2] Yirmi beş yıl sonra imparator Dezong olarak, o günün hıncını hâlâ Uygurlara taşıyordu.[4][5]

Yürüyüşteki Uygurlar

756’da imparator Suzong’un tahta çıkışından beri Uygurlar, An Lushan’ın isyanına karşı Tang’a yardım etmişti.[3] 762’de isyancı Shi Chaoyi hâlâ Sarı Irmak ile Luo ırmağı topraklarını elinde tutuyordu.[2] Yeni imparator Daizong, eski dostluğu yenilemek ve asker istemek için hadım Liu Qingtan’ı Uygurlara gönderdi.[2] Shi Chaoyi kağana önce ulaşmıştı.[2] Ona göre Tang bir imparatorunu ötekinin ardından yitirmişti. Devlet karışıklık içindeydi ve efendisizdi. Uygurlar gelip hazinelerini almalıydı.[2] Kağan, Jiu Tang Shu’nun Dengli Kağan dediği kişi, sekizinci ayda halkını güneye yürüttü.[2]

Liu Qingtan imparatorun mektubuyla kağana ulaşınca kağan, efendisi olmayan bir hanedanın neden hâlâ mektup gönderdiğini sordu.[2] Liu, yeni imparatorun eski Guangping Prensi olduğunu söyledi. Uygur Yabgusu ile birlikte iki başkenti geri almıştı.[2] Bu 757’deydi.[2] Bu arada Uygurlar sınır kalelerini geçmiş, kasabaları boş ve korumasız bulmuştu. Tang’ı hor görmeye başladılar.[3] Liu Qingtan, kağanın bütün halkıyla, yüz bin adamla geldiğini bildirdi. Başkent korkuya kapıldı.[2] İmparator saray idaresi müdürü Yao Ziang’ı onları karşılamaya gönderdi.[2] Yao gizlice dört bin savaşçı, on binden fazla yaşlı, çocuk ve kadın ve kırk bin savaş atı saydı.[3][6] Kağanın eşi katun, Tang generali Pugu Huai’en’in kızıydı. Kağanla birlikte at sürüyordu.[2] Yao, kağanı Shanzhou üzerinden yürüyüp Tang orduları orada katılmaya ikna etti.[3]

Sonra imparator en büyük oğlu Yong Prensi Li Kuo’yu bütün orduların başkomutanı yaptı.[7] Yao Ziang ile Wei Ju iki kanadı komuta etti. Wei Shaohua prense sekreter olarak, Li Jin ise ordu mareşali olarak hizmet etti.[8] Prens yirmi yaşındaydı.[9]

Kağanın çadırı önünde

Kağan, Shanzhou’da Sarı Irmak’ın kuzey kıyısında konaklamıştı.[8] Prens oraya kurmaylarıyla ve birkaç düzine atlıyla gitti.[10] Kağan onu çadırının önünde saygı dansı yapmadığı için kınadı. Kibirli tavırlarını da kınadı.[2] Dört yıl önce, 758’de bir Tang elçisi Uygur kağanına eğilmeyi reddetmiş ve imparatorun fermanını almak için onu divanından kaldırmıştı.[2] Shanzhou’da sıra sorunu tersine dönmüştü. Uygur kağanları iktidarlarının Gök’ten, Ay Tanrı’dan ya da Güneş Tanrı’dan geldiğine inanırdı, on üç tam unvanın yedisinin dediği gibi. Hem tebaanın hem yabancıların saygıyı bir tören eylemiyle göstermesini beklerdi. Kimse bunun dışında değildi.[11]

Dans bir selamdı. Tarihler ona 舞蹈 ya da 拜舞 der, yani eğilip dans etmek.[8] Tiele reisleri 647’de Taizong onlara armağan verirken onu böyle selamlamıştı. 725’te bir Göktürk bakanı Xuanzong’u Tai Dağı yolunda böyle selamlamıştı.[12]

Yao Ziang prens adına yanıt verdi.[2] Başkomutanın, merhum imparatorun doğrudan soyundan torunu olduğunu söyledi. İki merhum imparator henüz gömülmemişti, bu yüzden onun dans etmesi yakışık almazdı.[3] İmparatorlar Xuanzong ile Suzong o yılın mayısında ölmüştü.[13] Uygur bakanları ve Chebi adlı bir general üstelediler.[2] Tang imparatoru ile kağanın kardeşlik yemini ettiğini söylediler. Bu yüzden kağan prense amca gibi duruyordu ve yeğen amcasına bu töreni borçluydu.[3] Yao yeniden reddetti.[2] “Başkomutan Tang’ın veliahtıdır ve veliaht tahtın varisidir,” dedi. “Orta Krallık’ın varisi yabancı bir ülkenin kağanı önünde nasıl dans eder?”[2]

Tartışma uzun sürdü.[2] Sonra Chebi, Yao Ziang, Li Jin, Wei Shaohua ve Wei Ju’yu götürtüp her birine yüz değnek vurdurdu.[2] Wei Shaohua ile Wei Ju dayağın ardından o gece içinde öldü.[14] Uygurlar, genç olduğu ve böyle işleri anlamadığı için prensin kampına dönmesine izin verdi.[8] Xin Tang Shu, Tang subaylarının ve askerlerinin prensin hakarete uğradığını düşündüğünü ekler. Uygurlara birlikte saldırmak istediler.[4] Prens onları durdurdu, çünkü isyancılar henüz yok edilmemişti.[4]

Sefer

Kısa süre sonra ordular Shanzhou’dan yürüdü, öncüde Pugu Huai’en ve Uygur atlıları vardı.[7] Shi Chaoyi’yi yenip Luoyang’ı geri aldılar.[3] Uygurlar şehri yağmaladı.[3] Halkı Shengshan ve Baima manastırlarının kulelerine kaçtı. Uygurlar kuleleri ateşe verdi.[2] Ölüler ve yaralılar on binlerle sayıldı.[2] Prens Lingbao’ya çekildi.[2] Kağan aylarca Heyang’da konakladı. Çevrede yüz li içindeki halk soyuldu ve kötü muameleye uğradı.[2]

İmparator iki ölünün hakkını unutmadı.[4] Wei Shaohua ile Wei Ju’ya ölümlerinden sonra yüksek makamlar verdi ve bir oğula altıncı rütbeden bir makam verdi.[4]

İmparator olarak prens

Prens, imparator Dezong olarak tahta çıktı.[9] Bögü, merhum imparatorun yasını Çin’i işgal etmek için kullanmayı düşündü.[2] Kuzeni olan başvezir Tun Bagha onu öldürdü. Tun Bagha kendini kağan yaptı.[3] 787’de Uygur elçileri armağanlarla saraya gelip bir evlilik istedi.[3] İmparator eski hıncını hâlâ taşıyordu.[4][15] Başvezir Li Pi’ye, evliliğin oğullarına ve torunlarına bırakılabileceğini söyledi. Kendisi buna razı olmayacaktı.[4] Li Pi, Shanzhou meselesine hâlâ kızgın olup olmadığını sordu.[4] İmparator öyle olduğunu söyledi.[4] İmparatorluk onun intikam alamayacağı kadar sıkıntı içindeydi, dedi. Wei Shaohua ile ötekilere ihanet edemezdi.[4]

Li Pi ona karşı çıktı.[4] Wei Shaohua’yı aşağılayan kişinin Bögü olduğunu, Bögü’yü de şimdiki kağanın öldürdüğünü söyledi.[4] İmparatora karşı kusur eden Wei Shaohua ile ötekilerdi, imparatorun onlara karşı kusuru yoktu.[4] Genç bir prensin, görüşmenin törenini önceden kararlaştırmadan ırmağı geçip yabancı bir hükümdarın kampına girmesine izin vermişlerdi.[4] Uygurlar ona zarar vermeye cesaret edememişti. Li Pi’nin anlatısında prense bir samur cübbe verilmiş, atlılar çağrılmış ve kamptan dışarı eşlik edilmişti.[16] İmparator razı oldu. Xian’an prensesi Uygur kağanıyla evlendirildi.[4]

Tanıklar

Jiu Tang Shu en ayrıntılı anlatımı verir ve dayağı emreden adam olarak general Chebi’yi anar.[2] Xin Tang Shu bunu kısaltır. Dayağı kağana ve bakanlarına birlikte yükler, Tang ordusunun öfkesini ve ölülere gösterilen onurları da ekler.[4] Zizhi tongjian görüşmeyi onuncu ayda, bingyin ile wuchen günleri arasında kaydeder.[10] Bu, 12 Kasım 762 dolaylarıdır.[17] Cefu yuangui, Jiu Tang Shu’nun anlatısını neredeyse kelimesi kelimesine verir. Ya o eseri ya da onun kaynağını kopyalar.[18]

İkinci bir sürüm Daizong döneminin gerçek kayıtlarında (Shilu) duruyordu.[9] Orada prens soğukkanlılığını korudu ve Uygurları azarladı. Yüz kaybeden onlardı.[9] Sima Guang bunu Zizhi tongjian’ın kaynaklarına dair notlarında alıntıladı.[9] Li Pi’nin 787 konuşması, oğlunun hapiste yazdığı bir hayat anısından gelir. Değeri belirsiz bir kaynaktır.[19] Görüşmeyle ilgili her anlatı bir Tang anlatısıdır. Anlatılar Shanzhou’da kimin yüz kaybettiği konusunda ayrılır. Prensin o günü unutmadığı konusunda uyuşur.

Notlar

  1. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 222; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  4. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  5. ^ Mackerras 1972, p. 24, 95
  6. ^ Mackerras 1972, p. 70–71
  7. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 222; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  8. ^ a b c d Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 222
  9. ^ a b c d e Mackerras 1972, p. 139
  10. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 222
  11. ^ Sinor 1990, p. 326
  12. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 198; Tongdian, juan 198
  13. ^ Mackerras 1972, p. 138
  14. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 222
  15. ^ Mackerras 1972, p. 95, 156
  16. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Mackerras 1972, p. 95
  17. ^ Mackerras 1972, p. 72
  18. ^ Mackerras 1972, p. 140
  19. ^ Mackerras 1972, p. 156

Kaynaklar

Literatür

  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Gelenekler ve eğlenceler
Seating at the Feast

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Uyghur Demand for the Prince's Dance (762).” Turkic Atlas, revised 28 October 2026. https://turkicatlas.org/events/uyghur-demand-for-the-princes-dance-762/

Son güncelleme: 28 Ekim 2026