Uygurların dördüncü kağanı, üçüncü kağanı öldürerek tahta çıktı. Nedeni, Çin’e karşı izlenecek siyaset üzerine bir anlaşmazlıktı.[1]

779 cinayeti

Bögü’nün amcaoğlu ve baş vezirdi.[1] Tang imparatoru Daizong 779’un altıncı ayında öldü. Bögü’nün Soğd danışmanları yası bir işgalin fırsatı olarak kullanmasını önerdi, Tun Bağa Tarkan buna karşı çıktı.[1] Tartışmayı kaybetti. Yönetimin başka yöne gittiğini gördü, Bögü’yü ve onunla birlikte Soğdlu destekçileri ile danışmanların çoğunu öldürdü ve kendini tahta oturttu.[1]

Cinayet, bir siyaset anlaşmazlığını çözmekten fazlasını yaptı. Kağanla birlikte Soğd grubunu ortadan kaldırdı. Bu grup birkaç meslek üzerinde sıkı bir denetim kurmuş ve 763 din değiştirmesinden beri devlet içinde bir tür devlet oluşturmuştu. Bir Uygur kağanının babadan oğula geçen halefiyet kuralına aykırı olarak tahta çıkması da ilk kez oldu.[2]

Soğdlular onun yönetiminde tümüyle yok değildi. Xin Tang Shu 782 altında Kang Chixin adlı bir Uygur elçisi ve generalini anar. Soyadı bir Soğdluya işaret eder. Dun Mohe’nin Soğdluların ticaret becerisine değer vermiş olması muhtemeldir.[2] 780’de Zhang Guangsheng adlı bir Çinli görevli, Uygur gücünü zayıflatmak umuduyla Kuzey Çin’de yaklaşık bin Uygur ve Soğdluyu öldürdü.[3] Bakanlarının hepsi, özür dilemeye Karabalgasun’a gelen Çinlileri öldürerek öç almasını öğütledi. O bu öğüdü reddetti.[3] Baş karısı, imparator Dezong’un kızı Xian’an prensesiydi. Prenses ondan on dokuz yıl uzun yaşadı ve halefleri arasından üçünün karısı oldu.[4]

Öteki yolun on yılı

Ardından Soğd karşıtı bir yönetimin on yılı geldi. Bu yıllar muhtemelen Maniheizm’den Türk halklarının eski kültlerine dönüşü de getirdi. Dinsel dönüşün kanıtları dolaylıdır. Çin tarihleri din değiştirmenin kendisi hakkında bir şey söylemez, dönemin Maniheist kaynakları ise parçalıdır. Tang tarihleri, onun 765’te Çin’de, bir Tibet gücünün püskürtülmesine yardım eden bir sefere komuta ettiğini bildirir. Uygur ordusunun yanında büyücüler getirdiğini ve onların sözlerine büyük önem verdiğini de eklerler.[5] Bir Latince kayıtta bir “Türk kralı”, 780’lerin başında Nasturi patriği I. Timotheos’tan bir başpiskopos ister. Dun Mohe’nin Nasturi Hristiyanlığa yöneldiği öne sürülmüştür. Ancak piskoposluk Karabalgasun’un çok batısında, Siriderya üzerindeydi ve kral o olamaz.[5] “Ay Tanrı’dan” ve “Güneş Tanrı’dan” ifadeleri Maniheist sayılır. Bu ifadeler 789’dan önceki kağanların unvanlarında yoktur.[5] Beiting onun tam denetimi dışında kalmıştı. Şehirden gelenlerden topraklarından geçerken geçiş vergisi alıyordu.[6]

Ondan sonra

Gerileme onun ölümünden başlar. 789’dan sonra, ve halefinin ertesi yıl ölümünden sonra daha da çok, Uygur gücü ve itibarı zayıfladı.[1] Hüküm süren klanın yetkisi sarayda baş vezirin eline geçti. Batıda aynı vezir Beiting karakolunu Tibetlilere karşı tutamadı.[1] 795’te kağanlık kurucu klandan tümüyle çıktı.[1] Oğlu 789’da tahta çıktı ve ertesi yıl küçük kardeşi tarafından öldürüldü.[2] Babadan oğula halefiyete duyulan güçlü bağlılık, öldürülen kağanın çocuktan pek büyük olmayan oğlunu hemen tahta çıkaran isyanı muhtemelen açıklar.[2] Bu yıllarda gücü elinde tutan baş vezir genç kağanın naibi olarak davrandı. 790’da Beiting’i Tibetlilerden kurtarmakta iki kez başarısız oldu.[7]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  2. ^ a b c d Sinor 1990, p. 324
  3. ^ a b Sinor 1990, p. 327
  4. ^ Sinor 1990, p. 325
  5. ^ a b c Sinor 1990, p. 333
  6. ^ Sinor 1990, p. 328
  7. ^ Sinor 1990, p. 318

Kaynaklar

Literatür

  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler6

Kişiler
Bögü Khan
Muharebeler ve olaylar
The Uyghur Demand for the Prince's Dance (762)
Kurumlar ve Unvanlar
Uyghur Horse-Silk Trade · Women among the Turkic Peoples
Dinler
Ay Ata · Kün Tengri

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Tun Bagha Tarkan.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/tun-bagha-tarkan/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026