Bozkır hükümdarlarının şölenlerinde ve kabullerinde bir konuğun yeri onun rütbesini gösterirdi. Kaynaklar kimin nerede oturduğunu tekrar tekrar söyler. Shiji, Asya Hunlarının solu büyük taraf saydığını kaydeder.[1] Priscus, Attila’nın 449’da konuklarını sağına ve soluna nasıl oturttuğunu anlatır.[2] Wei Shu, Rouran kağanı Anagui’ye 520’de Kuzey Wei sarayında prenslerin altında yer verildiğini anlatır.[3] Tang sarayında Göktürklerin ve Türgişlerin elçileri 730’da üst koltuk için kavga etti. 758’de Uygurların ve Abbasilerin elçileri kimin önce gireceği konusunda kavga etti.[4][5] Saray her seferinde tarafların her birine ayrı bir yan verdi.[6]

Asya Hunları

Shiji, Asya Hunlarının âdetlerini birkaç satırda anlatır.[1] Otururken sol büyük taraftı ve kuzeye bakarlardı.[1] Han Shu cümleyi tekrarlar.[7] Burada Shiji’yi kopyalar ve ikinci bir tanık değildir. Sol ve sağ düzeni aynı biçimde devlet boyunca sürerdi. Sol kralları ve generalleri doğuda, sağ kralları ve generalleri batıda otururdu. Şanyunun varisi daima Sol Erdemli Kral yapılırdı.[1]

Yemeğe de rütbe hükmederdi. Shiji, güçlülerin yağlıyı ve en iyisini yediğini, yaşlıların kalanı yediğini söyler.[1] Bir Han elçisi bir keresinde Asya Hunlarını yaşlıları hor görmekle suçladı.[1] Şanyuya geçmiş bir Han hadımı olan Zhonghang Yue ona karşılık verdi.[1] Asya Hunlarının savaşla yaşadığını söyledi. Yaşlılar ve zayıflar savaşamazdı, bu yüzden en iyi yemek onları koruyan güçlülere giderdi. Böylece babalar ve oğullar birbirini yaşatırdı.[1]

Şanyunun çadırının kendi giriş kuralı vardı. MÖ 114’te tahta çıkan şanyu Wuwei zamanında bir Han elçisi, elçilik asasını bırakıp yüzüne mürekkeple işaret yaptırmadıkça keçe çadıra giremezdi.[1] Elçi Wang Wu, Asya Hunlarının âdetlerini biliyordu. İkisini de yaptı ve içeri alındı, şanyu da ondan hoşlandı.[1] Daha sonraki bir elçi, Yang Xin, asasından vazgeçmeyi reddetti.[1] Şanyu bunun üzerine onu çadırın dışında oturarak kabul etti.[1]

Attila’nın salonu

Priscus, 449 Roma elçiliğiyle Attila’nın hükümdarlık merkezine geldi ve onun ziyafetinde oturdu.[8] Koltuklar salonun iki duvarı boyunca duruyordu, Attila ortada bir sedirde oturuyordu.[8] İlk onur yeri sağındaki konukların yeriydi. İkincisi solundaki konukların yeriydi.[8] Romalılar solda, Hunların bir soylusu olan ve daha yüksek yeri tutan Berichus ile birlikte oturdu.[8] Onegesius kraliyet sedirinin sağında bir sandalyede oturdu. Attila’nın iki oğlu karşısında oturdu.[8] En büyük oğul babasının sedirinde, uç kısmında çok aşağıda, babasına saygıdan gözleri yerde oturdu.[8]

Her konuğun kendi sakisi vardı.[9] Attila ilk olarak birinci yerdeki adamın şerefine içti. Bu adam kalktı ve kadehini tadana ya da bitirene dek yeniden oturamazdı.[2] Sonra Attila ikinciyi onurlandırdı, koltukların sırasına göre böyle devam etti.[9] Attila Romalıları da sandalyelerin sırasıyla selamladı.[9]

Luoyang’da Anagui

520’de, kağan olmasından on gün sonra, Rouran hükümdarı Anagui bir kuzeni tarafından yenildi. Güneye, Kuzey Wei’e kaçtı.[3] Onuncu ayda imparator Xiaoming onu Luoyang’daki Xianyang salonunda kabul etti.[3] Beşinci rütbe ve üstü memurlar, imparatorluk ailesinin üyeleri ve tabi devletlerin elçileri avluda sıralanmıştı.[3] Prensler ve dükler Anagui ile birlikte girdi ve avluda kuzeye bakarak yerlerini aldı.[3]

Yerler belirlendiğinde teşrifatçılar prensleri ve dükleri salona çıkardı.[3] Anagui’ye prenslerin altında yer verildi.[3] Onu karşılamak üzere gönderilen memurlar, küçük kardeşi ve iki amcası memurlar topluluğunun altına yerleştirildi.[3] İmparator hoş geldin sözleriyle bir sekreter gönderdi, Anagui bir istekle karşılık verdi.[3] İmparatorun kardeşini ve amcalarını lütfen salona çağırdığını yazdı. Ancak kuzeydeki makamı amcalarınınkinden yüksek olan bir kuzeni vardı.[3] Kuzeninin de çağrılmasını istedi.[3] İmparator kabul etti ve kuzen, Anagui’nin kardeşinin altına, iki amcanın üstüne yerleştirildi.[3] Makamın yaştan fazla sayıldığı Rouran hükümdarlık merkezinin rütbe düzeni böylece Wei’nin oturma düzenine taşındı.[3]

Ziyafet sona ererken Anagui yazılı bir dilekçeyi tutarak koltuğunun arkasında durdu ve taht önüne çıkmak istedi.[3] Orada ülkesini geri almak için asker istedi.[3] 521’in başında izin aldı. İmparator onu amcaları ve kardeşleriyle Batı Salonu’nda kabul etti, onları basamaklardan çıkarttı ve oturttu.[3]

Kağanların çadırlarında

Göktürk kağanları da konuklarını yerleştirdi. Talas’ta, 569 Roma elçiliği sırasında, İstemi bir Romalı ve bir İranlı elçiyi kendisiyle yemeğe davet etti.[10] Menandros’un kaydettiğine göre Romalılara daha çok saygı gösterdi ve onları daha onurlu sedire yatırdı.[11] İranlı elçi bunun üzerine kağana karşılık verdi. Göktürklerin şölenlerinde tuttuğu sessizlik âdetini bozdu.[11]

Çinli hacı Xuanzang, Suyab yakınında Tong Yabgu’nun yanına geldi. Kağan, altın çiçeklerle süslü büyük bir çadırda divan kurdu.[12] Memurları onun önünde, hepsi brokar giymiş olarak, uzun hasırlar üzerinde iki sıra oturdu, muhafızlar arkalarında durdu.[12] Hacı daha otuz adım uzaktayken kağan çadırdan çıkıp onu selamlamak için eğildi.[12] Hacının biyografisi, Göktürklerin ateşe taptığını ve ahşap üzerine oturmadığını açıklar. Bu yüzden yere kalın minderler sermişlerdi.[12] Hacı için hasırlı bir demir katlanır oturak kurdular.[12] Sonra Çinli elçiler ve Gaochang elçileri mektuplarıyla ve armağanlarıyla içeri getirildi ve kağan onlara oturmalarını buyurdu.[12] Müzik eşliğinde şarap sunuldu ve ziyafet başladı.[12]

725’te Bilge Kağan, Tang elçisi Yuan Zhen’i çadırında verdiği bir şölende kabul etti.[13] Karısı, kardeşi Kül Tegin ve danışmanı Tonyukuk’la bir halka hâlinde oturdu.[13]

İşbara, Sui elçisi Yu Qingze’yi 584’te kabul etti. Birliklerini dizdi ve hazinelerini sergiledi. Elçiyi oturarak kabul etti ve ayağa kalkmamak için hastalığı bahane etti. Babasından ve amcalarından beri hiçbirinin kimseye eğilmediğini söyledi.[14][15] Modern bir anlatıma göre diz çökme, sök- ya da sökür-, Göktürkler arasında yalnızca düşmanlar için söylenirdi. Büyük adamların kağanların çadırlarında diz çökerek oturduğuna inanmaz.[16]

758’de Tang prensi Li Yu, imparatorun kuzeni, kağana verilecek atama fermanıyla ve gelini Ningguo prensesiyle Uygur kağanı Bayanchur’a geldi.[17] Kağan çadırında bir sedirde, kızılımsı sarı bir cüppe ve yabancı bir başlıkla, çok sayıda muhafız ve nişanın arasında oturuyordu.[5] Prens çadırın dışında durmaya zorlandı.[5] Kağan, Gök Kağan’a, yani Tang imparatoruna ne kadar yakın olduğunu sordu, prens kuzeni olduğunu söyledi.[5] Kağan, kimin onun üstünde durduğunu sordu.[5] Bu, hadım Lei Lujun’du.[5] Kağan bir hadımın köle olduğunu söyledi. Bir kölenin bir soylunun üstünde nasıl durabileceğini sordu.[5] Lei Lujun korktu ve prensin altına indi.[5]

Li Yu bunun üzerine eğilmedi.[5] Kağan ona iki devletin hükümdarları ile tebaası arasında bir tören olduğunu hatırlattı.[5] Prens, imparatorun kağana kendi kızını verdiğini, hanedandan bir kız vermediğini söyledi.[5] Gök Oğlu’nun bir damadının imparatorun fermanını sedirinde oturarak alamayacağını söyledi.[5] Kağan kalktı ve atamasını aldı.[17][18] Dört yıl sonra bir Tang prensi bir sonraki Uygur kağanının önünde durdu ve mesele saygı dansıydı.[5]

Tang sarayında

Tang sarayı yabancı elçileri yerleriyle de sıralardı. Esir bir kağanı orada gösteri yapmaya zorlayabilirdi. 633’te emekli imparator Gaozu, 630’dan beri tutsak olan İlig Kağan’a bir ziyafette kalkıp dans ettirdi.[19]

730’da Türgiş kağanı Sulu’nun bir elçisi Chang’an’a geldi ve imparator Xuanzong onun için Danfeng kulesinde bir ziyafet verdi.[4] Daha önce gelmiş bir Göktürk elçisi aynı gün ziyafete geldi ve onunla sırayı tartıştı.[4] Göktürk, Türgişlerin küçük bir devlet olduğunu ve Göktürklerin tebaası olduklarını, bu yüzden onun üstünde oturmaması gerektiğini söyledi.[4] Türgiş elçisi, ziyafetin kendisi için verildiğini ve altta oturmayacağını söyledi.[4] Tongdian ve Jiu Tang Shu, Sekreterlik-Kançılarya’nın ve memurların görüştüğünü söyler.[4] İki elçi bir doğu ve bir batı çadırının altında ayrı oturtuldu, Göktürk doğuda, Türgiş batıda.[4][20] Zizhi tongjian, iki çadırı imparatorun kendisinin emrettiğini söyler.[21] Xin Tang Shu Türgiş elçisini, reis Yezhi Abusi’yi adlandırır. Ziyafetin ancak Türgiş batı koltuğundayken yapılabildiğini söyler.[22] Tarihlerin hiçbiri iki taraftan hangisinin daha yüksek sayıldığını söylemez.[23]

757’nin başında imparator Suzong Pengyuan’daydı. Uygur elçisi Geluozhi, rütbeler arasındaki düşük yerinden utandı.[24][25] İmparator onun gücenmiş ayrılmasını istemedi.[24] Onu salona çıkarttı, teselli etti ve yolcu etti.[24] O yılın ilerisinde iki başkent geri alındığında Uygur prensi, Yabgu, Chang’an’a geldi. İmparator ona Xuanzheng salonunda ziyafet verdi.[5] Yabgu salona çıktı, öteki Uygur reisleri basamakların altında sıralandı.[5]

758’in beşinci ayının ilk günü, Duohai Apo komutasındaki seksen Uygur elçisi ve Siyah Cüppeli Arapların, yani Abbasilerin, altı reisi birlikte huzura geldi.[5][26] Salonun kapısında kimin önce gireceğini tartıştılar.[17] Teşrifatçılar onları sola ve sağa ayırdı. Aynı anda doğu ve batı kapısından girdiler.[5] On altı kişilik teşrifatçılar, huzura çıkacakları imparatorun önüne getirdi.[27]

Otuz yıl sonra Uygur kağanının kız kardeşi, onun Tang gelini Xian’an prensesini almak için Chang’an’a geldi.[24] İmparator Dezong vezir Li Pi’ye onu nasıl karşılayacağını sordu.[24] Li Pi, Suzong’un bir Uygur gelinini tebaa olarak kabul ettiğini hatırlattı. Gelin, Tang’ın Uygur yardımına ihtiyaç duyduğu yıllarda bile avluda tek başına eğilmişti. Li Pi bunun şimdi daha da geçerli olduğunu söyledi.[24] Yintai kapısından içeri alındı, orada üç kıdemli prenses bekliyordu ve bir tercüman aralarında sözleri taşıdı.[24] Her eğilişe karşılık verdi.[24] Ziyafet yerinde imparatorun eşlerinden biri onu beklemek için basamaklardan indi ve ikisi birbirine eğildi.[24] Uygur prensesi batı basamaklarından çıkıp oturdu.[24] İmparator ona bir armağan verdiğinde inip eğildi. Başkasının armağanı için yalnızca hasırından kalkıp eğilirdi.[24][28]

Tang sarayı, tarihlerin kaydettiği her sıra kavgasını aynı biçimde çözdü. Kimin büyük olduğunu söylemedi. Taraflardan her birine ayrı bir yan verdi: 730’da doğu ve batı, 758’de sol ve sağ.[6]

Karahanlı sarayında

Kutadgu Bilig 1069–1070’te Karahanlı sarayında yazıldı. Sarayın oturma düzenini büyük hacibin görevi yapar. Her kişinin uygun yerini, oturan ya da ayakta, belirler ve hiçbir yeri boş bırakmaz.[29] Kitap, bilge bir adamın kendisine verilen her koltuğu yükselttiğini söyler. Avluda otursa, avlu onur yerinin üstündedir.[30] Kitap bir konuğu, yerinin rütbe düzenini bozabileceği bir şölenden uzak durmaya uyarır. Sofrada kıdemli konuk elini uzatana kadar bekler. Törü’yü, yani edebi, bilen adam, tör’ün, yani onur yerinin, başına yükselir.[31] Modern bir anlatım tör’ü bir evde ya da çadırda içki kadehlerinin ve testilerinin durması gereken onur yeri olarak açıklar.[32]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l Shiji, juan 110
  2. ^ a b Priscus; Müller 1851, fr. 8, pp. 91–92
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Wei Shu, juan 103
  4. ^ a b c d e f g Tongdian, juan 199; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  5. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  6. ^ a b Tongdian, juan 199; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  7. ^ Han Shu, juan 94
  8. ^ a b c d e f Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 91
  9. ^ a b c Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 92
  10. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 121
  11. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 123
  12. ^ a b c d e f g Life of Xuanzang, juan 2
  13. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  14. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  15. ^ Ögel 2000, p. 48
  16. ^ Ögel 1978, p. 271
  17. ^ a b c Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  18. ^ Mackerras 1972, p. 62–65
  19. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 194
  20. ^ Ögel 2000, p. 54
  21. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 213
  22. ^ Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  23. ^ Tongdian, juan 199; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 213
  24. ^ a b c d e f g h i j k Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  25. ^ Mackerras 1972, p. 57
  26. ^ Mackerras 1972, p. 62
  27. ^ Mackerras 1972, p. 133
  28. ^ Mackerras 1972, p. 99
  29. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplets 2547–2552
  30. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplet 262
  31. ^ Kutadgu Bilig; Dankoff 1983, couplets 4584–4585, 4596, 4604
  32. ^ Ögel 1978, p. 172

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş III: Türklerde ev kültürü (1978)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş IV: Türklerde yemek kültürü (1978)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş VII: Türklerde ordu, ordugah ve otağ (2000)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Muharebeler ve olaylar
Bilge Khan's Tent Banquet (725) · Ilig Khan's Dance at the Weiyang Palace (633) · The Uyghur Demand for the Prince's Dance (762)
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Seating at the Feast.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/customs/seating-at-the-feast/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026