Külüg Bağa, Çin metinlerinin Julu Mohe dediği Uygur generalinin adının Türkçe okunuşudur.[1] Vezir Kürabir’den nefret etti ve Kırgızlara geçti. 840’ta Kırgız ordusunu Orhun’daki Uygur merkezine karşı getirdi.[2] İki Tang tarihi onun hakkında başka bir şey kaydetmez.[2]

Xin Tang Shu adı 句錄莫賀, Jiu Tang Shu ise 句錄末賀 yazar. Sesler aynıdır, yalnızca üçüncü karakter farklıdır.[3] Eski tarih ona general der. Yeni tarih, Uygur çöküşünü anlatırken onu büyük reis, Kırgızları anlatırken ise Uygurların bir generali olarak anar.[3] Külüg Bağa biçimi Çince seslerin bir okunuşudur ve bilinen hiçbir Türkçe metin onu vermez.[1]

Kırgızlara kaçış

Uygur sarayı 839’da dağılmıştı.[4] Bir vezir, Kürabir, kağana karşı harekete geçmişti ve kağan ölmüştü. Yerine başka bir kağan oturtulmuştu.[2] O yıl kıtlık, salgın ve yoğun kar getirdi.[4] Julu Mohe vezirden nefret etti ve kaçtı.[5] Bir hesaba göre kaçış 839–840 kışına düşer.[1]

Jiu Tang Shu sonrasını kısaca anlatır. Julu Mohe, 100.000 Kırgız atlısının başında Uygur kalelerine saldırdı. Yeni kağanı öldürdü, Kürabir’in başını kesti ve merkezi yakıp neredeyse yok etti. Uygurlar barbarların topraklarına dağıldı.[5] Xin Tang Shu aynı olayları Uygurlara ayırdığı bölümde anlatır ve Kırgızları onun ortakları olarak gösterir. Büyük reis Julu Mohe ile Kırgızlar birlikte 100.000 atlı topladı. Kağanı öldürdüler, veziri idam ettiler ve hükümdar ordugâhını ateşe verdiler.[4] İki tarih bu rakamı verir ve bu bir sayım değildir.

Aynı tarih Kırgızlara ayırdığı bölümde onu kılavuz yapar. Kırgızların generali Julu Mohe, Are’yi Uygur kağanının yenilgisine ve ölümüne götürdü. Uygur teginlerinin hepsi dağıldı.[4] Are bunun ardından kendisi geldi. Ordugâhı ve altın çadırı yaktı, hazineyi aldı ve prenses Taihe’yi buldu.[4] Savaşın bütünü Uygur–Kırgız Savaşı maddesinde, son perde ise Ordu-Balık’ın düşüşü maddesinde anlatılır.

840’tan sonra

Ordugâh yakıldıktan sonra metinler onun hakkında hiçbir şey söylemez.[2] L. R. Kyzlasov, Kırgız hükümdarının kendisine geçen Uygur Külüg Bağa Tarkan’ı Orhun’da temsilcisi olarak bıraktığı bir Kırgız devletini yeniden kurar.[6] Bu yeniden kuruluşun büyük ölçüde varsayıma dayandığı değerlendirilir.[6] Kırgızların Türkçe bir tarihi, daha eski bir tarihçiye dayanarak onun boyunu Aldız olarak verir.[7]

Suji yazıtı, içinde konuşan Kırgız subayının efendisi olarak Kutlug Baga Tarkan adını anar.[8] Yazıt da Çin metinleri de onun ile Uygur firarisinin tek kişi olup olmadığını söylemez.[9]

Notlar

  1. ^ a b c Drompp 2005, p. 37
  2. ^ a b c d Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  3. ^ a b Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  4. ^ a b c d e Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  5. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195
  6. ^ a b Golden 1992, p. 181
  7. ^ Kalkan 2005, p. 86
  8. ^ Butanaev 2015, p. 9–10
  9. ^ Suji inscription; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217

Kaynaklar

Literatür

  • Michael R. Drompp, Tang China and the Collapse of the Uighur Empire: A Documentary History (2005)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Mustafa Kalkan, Kırgız Boylarının Yenisey'den Çıkarılmaları ve Coğrafî Dağılımları (2005)
  • V. Ja. Butanaev, Literaturnoe nasledstvo enisejskich kyrgyzov vremën drevnetjurkskich kaganatov [Литературное наследство енисейских кыргызов времён древнетюркских каганатов] (2015)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler3

Kişiler
Boyla Kutlug Yargan · Hesa Khan · Kürabir

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Külüg Bagha.” Turkic Atlas, revised 22 October 2026. https://turkicatlas.org/persons/kulug-bagha/

Son güncelleme: 22 Ekim 2026