Su Dingfang

Su Dingfang, 657’de batı kağanlığını yıkan Tang ordularına komuta etti. On Ok’un sonraki elli yılı neden kendi kağanları altında değil de Çinli valiler altında geçirdiğinin sebebi bu seferdir.

657 seferi

O, daha önce de batıda görev yapmıştı. Önceki seferde öncü birliği, Helu’nun Shunishi’sinin ayrı bir ordugâhını Yingsuo vadisinde bozguna uğrattı. Aynı sırada ana kuvvet Karluklara ve Chuyue’ye vurdu.^[1]

657’de Helu’yu Yedie nehrinde ve yine Jinya dağında yendi. Helu’yu Suyab suyuna kadar izledi ve bütün halkını elinden aldı.^[1] Helu Çaç’a kaçtı. Orada teslim edildi.^[1]

Bu örüntü, bozkırdaki her başarılı Çin seferinde yinelenir. Tek bir kesin savaş değil, bir kağanı halkından ayıran ve halk onu teslim edene kadar süren bir takiptir.

Sonuçlar

Batı kağanlığı Helu ile sona erdi. On Ok, başlarında Aşina kuklaları olan Tang koruyuculuklarına bağlanarak yeniden düzenlendi. Tanrı Dağları ile Seyhun arasındaki ülke, ilk ve son kez Çin garnizonlarından yönetildi.

Sonrası sakin geçmedi. Boylar defalarca ayaklandı. Türgeşler bir kuşak içinde aynı malzemeden yeni bir güç kurdu. Su Dingfang’ın zaferinin yarattığı düzen, ancak Tang’ın garnizonların masrafını karşılayabildiği sürece yaşadı.

Kayıttaki yeri

Su Dingfang, Çin ve bozkır anlatılarının buluştuğu yerde durur. Seferleri iki taraftan da izlenebilen az sayıdaki Tang komutanından biridir. Göktürk yazıtları onu anmaz.^[2] Yazıtlar, zaferinin yaratılmasına yardım ettiği elli yıllık boyunduruktan söz eder. Bunun suçunu Göktürklere yükler.^[2]