Yinshan

Yinshan, 陰山, Çin’in kuzey sınırındaki dağlardır. Doğu Göktürklerinin tarihleri onları Şibi Kağan döneminden 630’daki kağanlığın çöküşüne kadar anar.^[1] Dağlar çölün güneyindeydi. Tang, 630’da kazandığı toprağı Yinshan’dan kuzeye, büyük çöle kadar uzanan bir alan saydı.^[2]

Şibi Kağan

Şibi Kağan, Sui’nin Daye yıllarında, Çin’in karışıklığa sürüklendiği sırada babasının yerine geçti.^[3] Birçok Çinli ona sığındı. Egemenliği doğuda Kıtanlardan ve Shiwei’den batıda Tuyuhun ve Gaochang’a kadar uzanıyordu.^[3] Jiu Tang Shu, Şibi’nin Yinshan’dan aşağı baktığını ve Çin’i küçümsemeyi düşündüğünü söyler.^[3] Bir çeviri bu ifadeyi Yinshan’ın tepesinden aşağı bakmak diye karşılar.^[4]

İlig Kağan

625’te İlig Kağan yüz binden fazla adamla Shuozhou’yu yağmaladı. Bir Tang ordusu Taigu’da yok edildi.^[5] Göktürkler, ordunun genelkurmay başkanı Wen Yanbo’yu esir aldı.^[5] İmparatorun yakınında görev yaptığı için ona Tang’ın askerlerini ve tahılını sordular.^[5] Yanıt vermedi. Onu Yinshan’a götürdüler.^[5]

627’de Xueyantuo, Uygurlar, Bayırkular ve Yinshan’ın kuzeyindeki öteki boylar birlikte ayaklandı. İlig’in Yukuk Şad’ını kovdular.^[3] Tongdian on’dan fazla boy sayar.^[6] İlig, onların üzerine Töles’i gönderdi. Töles ordusunu kaybetti ve hafif süvarisiyle geri kaçtı.^[3] Aynı yıl düz arazide birkaç ayak kalınlığında bir büyük kar yağdı. Koyunlar ve atlar öldü.^[3]

Kağanlığın çöküşü

630’un ilk ayında Li Jing geceleyin Dingxiang’a saldırdı. İlig geri çekildi.^[2] On binlerce adamla Demir Dağ’a kaçtı. Teslim olmayı önerdi.^[2] Tang elçileri onun ordugâhındayken Li Jing ile Li Shiji Baidao’da buluştu ve geceleyin yürüdü.^[2] Yinshan’da bin çadırdan fazla Göktürk çadırına rastladılar ve halkı esir olarak yanlarına aldılar.^[2]

Su Dingfang komutasındaki iki yüz atlıdan oluşan öncü birlik, sisin içinden kağanın çadırına yedi li kala görülene kadar ilerledi.^[2] İlig hızlı bir ata binip kaçtı. Halkı dağıldı.^[2] Li Jing’in adamları Sui prensesi Yicheng’i öldürdü. Yüz binden fazla erkek ve kadını esir aldılar.^[2] Zizhi tongjian, Yinshan zaferini doğu kağanlığının Tang tarafından fethi içinde 630’un ikinci ayına kaydeder.^[2]

Yer

Bazı araştırmacılar Yinshan’ı, Suiyuan’da Guihuacheng’in kuzeyindeki Daqing Shan ile özdeşleştirir.^[7] Aynı araştırmacılar Dajin Dağı ile Qin Dağı’nı bu sıradağın öteki adları olarak verir.^[7]