I. Theodorik

I. Theodorik, Jordanes’in Theodorid dediği kişi, 419’dan 451’e kadar Vizigotların kralıydı.^[1] Valia’nın yerine geçti. Jordanes onu “daha talihli ve bereketli Theodorid” diye anar, en yüksek ölçülülüğe sahip, zihin ve beden gücüyle seçilen bir adam olarak anlatır.^[2] Hunlarla iki kez savaştı. Birinci seferde Hunlar Romalıların yardımcı kuvvetleriydi ve bu 430’larda oldu. İkinci seferde Attila’nın ve Hun İmparatorluğu’nun ordusuydular ve savaş 451’de Katalaun Ovaları’nda oldu. Theodorik orada düştü.^[3]^[4]

Hun yardımcı kuvvetleriyle savaş

Theodorik’in Gotları Narbonne’u kuşattı. Komutan Aetius’un yardımcısı Litorius komutasındaki Hunlar onları püskürttü ve aç kalmış kasabaya tahıl soktu.^[5] 439’da Litorius’un Hunları Theodorik’in başkenti Toulouse’u kuşattı.^[6] Savaşta Litorius esir alındı ve Hunları son adamına kadar yok edildi. Litorius şehirde öldürüldü.^[6] Aetius ile yapılan sonuçsuz bir muharebeden sonra, sonradan imparator olacak Avitus bir barış düzenledi.^[6]

Jordanes bunu kısaca anlatır. Theodosius ile Festus’un konsüllüğünde Romalılar ateşkesi bozdu ve Galya’da Theodorid’e karşı silaha sarıldı. Hunlar, önderleri Litorius komutasında onların yardımcı kuvvetleriydi. İki saf uzun süre karşı karşıya durdu, hiçbir taraf ötekinden zayıf değildi. Sonra bir antlaşmayla eski ittifaklarına döndüler.^[7] Anılan konsüllük 439’unkidir.^[8]

Barış onun Aetius’a düşmanlığına son vermedi.^[9] 440 dolaylarında Theodorik, Aetius’un eski düşmanı Sebastianus’u sarayında kabul etti. 449’da Suevi kralı Rechiarius onun kızıyla evlendi.^[9] Aetius 450 baharında da ona her zamanki kadar düşmandı.^[10]

Geiserik ve Attila

Theodorik’in bir başka kızı, Vandal kralı Geiserik’in oğlu Huneric’le evlenmişti. Huneric, kızın kendisini zehirlemek istediğine dair salt bir kuşkuyla burnunu ve kulaklarını kesti ve onu Galya’daki babasının yanına geri gönderdi. Jordanes, Geiserik’in Theodorid’in öcünden korktuğunu yazar. Çok sayıda armağanla Attila’yı Vizigotlara karşı savaşa sürükledi.^[11] Vandal ajanlarının Afrika’dan Macaristan’a altın torbaları taşıdığı tablosu gülünç bulunmuştur.^[12] Başkaları, Vandallarla Vizigotlar arasındaki dengeler düşünüldüğünde bu iddiayı olası görmez.^[13]

Attila imparator Valentinianus’a, anlaşmazlığının yalnızca Theodorid’le olduğunu yazdı. Theodorid’e ise Romalılarla ittifakını bozmasını yazdı. Romalıların onu yakın zamanda kışkırttığı muharebeleri de ona hatırlattı.^[14] Attila, Theodorik’e 439 antlaşmasını feshetmesini söylemiş olabilir.^[15]

451 ittifakı

Bazı araştırmacılara göre Vizigotlar tarafsız kalmaya karar vermişti.^[16] Başkalarına göre Attila’ya kendi topraklarında tek başlarına karşı koymayı kabullenmişlerdi. Sebep, Aetius’un yirmi yıllık düşmanlığının onlara ondan yardım umudu bırakmamış olmasıydı.^[17] Valentinianus’un elçileri onları “bütün dünyayı köleleştirmek isteyen yeryüzü efendisine karşı” birleşmeye çağırdı. Theodorid şöyle yanıt verdi: “Romalılar, arzunuza ulaştınız. Attila’yı bizim de düşmanımız yaptınız. Bizi nereye çağırırsa onu oraya kadar takip edeceğiz. Çeşitli kavimler üzerindeki zaferleriyle şişmiş olsa da Gotlar bu kibirli düşmanla nasıl savaşılacağını bilir.”^[18] Avitus, Valentinianus’un bir mektubunu krala götürdü. Onu, ömrünü kendisiyle savaşarak geçirdiği adama katılmaya ikna etti.^[19] Avitus’un başarısını diplomasiye mi, yoksa Attila’nın zaten Loire’a yönelmiş olmasına mı borçlu olduğu tartışılmıştır.^[16]

Attila’ya karşı savaş için Theodorid sayısız bir ordu çıkardı. Oğullarından dördünü, Friderich, Eurich, Retemer ve Himnerith’i eve gönderdi. Yanına yalnızca büyük iki oğlunu, Thorismund ile Theoderic’i aldı.^[20] Alan kralı Sangiban, Orléans’ı Attila’ya teslim etmeyi vaat etti. Theodorid ile Aetius, Attila gelmeden önce şehrin çevresine büyük toprak siperler kurdu.^[21]

Katalaun Ovaları’nda ölümü

Savaşta Theodorid sağ kanadı Vizigotlarla, Aetius sol kanadı Romalılarla tuttu.^[22] Attila’nın kanatlarında tebaası olan halklar duruyordu. Bunların arasında Valamir ile kardeşlerinin komutasındaki Ostrogotlar da vardı.^[23] Gepidler ile Ostrogotlar, akrabaları Vizigotlarla karşı karşıya geldi.^[24] Theodorid ordusunu cesaretlendirmek için saflarının önünde at sürüyordu. Atından düştü ve kendi adamlarınca çiğnendi, “böylece ileri bir yaşta hayatını bitirdi”. Başkaları onun, o sırada Attila’nın egemenliği altında olan Ostrogotlardan Andag’ın mızrağıyla öldürüldüğünü söyledi. Attila’nın kâhinleri, düşman başkomutanının düşeceğini önceden bildirmişti. Attila bunu Aetius sanmıştı.^[25]

Savaş kazanılmış göründüğünde Vizigotlar kralını aradı. Uzun bir aramanın ardından onu ölülerin en sık yattığı yerde buldular. Şarkılarla onurlandırdılar ve düşmanın gözü önünde taşıdılar. Jordanes şöyle yazar: “Gerçekten bir ölümdü, ama Hunlar onun şanlı olduğuna tanıktır.”^[26] Cesedi ancak savaştan sonraki gün bulundu.^[24] 1842’de Pouan’da silahlar ve altın süslerle bulunan bir mezar onunki sayılmıştır. Bu mezarı 451 muharebesine bağlayan hiçbir kanıt yoktur.^[27]^[24]

Oğlu Thorismund Toulouse’a krallara yaraşır bir törenle girdi.^[28] Bazı araştırmacılara göre onun ölümünü Vizigot prensleri arasında şiddetli bir rekabet izledi.^[29]

Notlar

^ Mierow 1915, p. 40
^ Jordanes; Mierow 1915, § 176, p. 100
^ Thompson 1948, p. 67–68, 141
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 130–131
^ Thompson 1948, p. 67
^ a b c Thompson 1948, p. 68
^ Jordanes; Mierow 1915, § 176–177, p. 100–101
^ Mierow 1915, p. 100
^ a b Thompson 1948, p. 126
^ Thompson 1948, p. 129
^ Jordanes; Mierow 1915, § 184, p. 103
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 130
^ Yavuz 2025, p. 98
^ Jordanes; Mierow 1915, § 185–186, p. 103
^ Thompson 1948, p. 132
^ a b Bury 1923, p. 292
^ Thompson 1948, p. 138
^ Jordanes; Mierow 1915, § 187–189, p. 103–104
^ Thompson 1948, p. 139
^ Jordanes; Mierow 1915, § 190, p. 104
^ Jordanes; Mierow 1915, § 194–195, p. 105
^ Jordanes; Mierow 1915, § 197, p. 106
^ Jordanes; Mierow 1915, § 198–199, p. 106–107
^ a b c Thompson 1948, p. 141
^ Jordanes; Mierow 1915, § 209, p. 109
^ Jordanes; Mierow 1915, § 214, p. 110–111
^ Bury 1923, p. 293
^ Jordanes; Mierow 1915, § 218, p. 112
^ Maenchen-Helfen 1973, p. 131

Kaynaklar

Jordanes (after Priscus and Ammianus Marcellinus)

Literatür

Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)