III. Valentinianus, 425’ten 455’e kadar Batı Romalıların imparatoruydu. Galla Placidia’nın oğlu, Honoria’nın kardeşiydi.[1][2] Saltanatı Attila’nın ve Hun İmparatorluğu’nun gücünün zirvesine denk geldi. Attila, Honoria’yı gelin, Valentinianus’un imparatorluğunun yarısını da onun mirası olarak istedi. 451’de Galya’ya, 452’de İtalya’ya saldırdı.[3][4]

450’den önce Hunlar

424’te gaspçı Ioannes, Valentinianus’a karşı çok sayıda Hun tuttu. Bu girişimi Aetius yürüttü.[5] İkinci bir anlatı Aetius’un görevini 425’e tarihler.[6] Aetius çok geç döndü. Hunları altın karşılığında evlerine gitmeye ikna etti. Placidia ile Valentinianus da onunla barıştı ve ona kont rütbesini verdi.[6]

439’da Kartaca Vandalların eline geçti.[7] 24 Haziran 440’ta Valentinianus’un yönetimi Roma halkına bir bildiri yayımladı. Bildiri, Doğu imparatorluğundan yardımın yolda olduğunu söylüyordu.[7][8] Doğu donanması Sicilya’da bir şey başaramadı. Hunlar Balkan eyaletlerine girince geri çağrıldı.[9] 444’te Valentinianus’un bakanları, büyük bir memur grubunun asker alım vergisinden muafiyetini kaldırdı. Ayrıca bütün satışlara yeni bir vergi koydular.[10] Bazı araştırmacılar, bu yasalarda Hunlarla bir savaşın hazırlığını görür.[10]

449 elçiliği

449’da Priscus, Maximinus’un elçiliğiyle yolculuk ediyordu. Attila’ya giderken Batılı elçilerle karşılaştı: kont rütbesinde Romulus, Noricum valisi Promotus ve askerî komutan Romanus.[11][12][13] Attila, Roma’da bir bankacı olan Silvanus’un teslim edilmesini istedi. Silvanus, Sirmium piskoposundan gelen altın kapları rehin almıştı. Aetius ile Batı imparatoru, Silvanus’un kapları rahiplere sattığını söyledi. Kâseler için altın öderlerdi, ama kusuru olmayan bir adamı teslim etmezlerdi.[14] Bazı araştırmacılar, Priscus’un patricius’u imparatordan önce andığına dikkat çeker.[13]

Honoria ve Galya savaşı

449’da Honoria’nın kâhyası Eugenius ile entrikası ortaya çıktı.[15] Eugenius idam edildi. Honoria isteği dışında senatör Herculanus ile nişanlandı.[15][16] 450 baharında yüzüğünü Attila’ya gönderdi ve kendisini bu evlilikten kurtarmasını istedi.[17][16] II. Theodosius, Valentinianus’a Honoria’yı Hun’a teslim etmesini öğütledi. Valentinianus öfkelendi. Yüzüğü taşıyan hadım işkence edilip başı kesildi. Placidia, oğlunu kız kardeşinin hayatını bağışlamaya ikna etmek için çok uğraştı.[17][18]

Attila, Marcianus’un Doğu’da imparator olduğunu ve Honoria’ya olanları öğrendi. Bunun üzerine Batı’nın hükümdarına elçiler gönderdi. Elçiler, Honoria’nın hiçbir kusuru olmadığını söyledi. Honoria egemenlikten payını almazsa Attila’nın ona yardıma geleceğini bildirdiler. Batı’nın yönetimi, Honoria’nın başkasına verilmiş olduğu için onunla evlenemeyeceğini yanıtladı. Roma imparatorluğunun kadınlara değil erkeklere ait olduğunu da ekledi.[19] İkinci bir elçilik Honoria’nın yüzüğünü gösterdi. Elçilik, babadan kalan krallığın hakkıyla Honoria’ya ait olduğunu ve kardeşinin hırsının onu bundan yoksun bıraktığını söyledi. Bu yüzden Valentinianus, Attila’ya imparatorluğun yarısını borçluydu.[3] Batı Romalılar yine reddetti.[3]

Aetius, ölmüş bir Frank kralının küçük oğlunu evlat edindi. Çocuğun ağabeyi Attila’yı çağırmıştı. Aetius çocuğu kendisinden ve imparatordan birçok armağanla evine gönderdi.[3] Valentinianus, Aetius’u feda etmeye yanaşmadı.[20] Jordanes’e göre Attila, Valentinianus’a imparatorlukla dostluğunu bozmak niyetinde olmadığını bildirdi. Kavgasının yalnızca Vizigot kralı Theodorik ile olduğunu söyledi.[21] Bazı araştırmacılar, Attila’nın 450’nin başında Vizigotlara saldırısını Valentinianus’un müttefiki olarak duyurduğunu savunur.[22]

Bazı araştırmacılara göre Attila’dan gelen sert bir haber, Valentinianus ile Aetius’u sonunda direnmeye ve Vizigotların ittifakını aramaya itti.[23] Valentinianus’un elçileri Vizigotlara, “bütün dünyayı köleleştirmek isteyen yeryüzü efendisine karşı” birleşmenin akıllıca olduğunu söyledi. Theodorik şöyle yanıtladı: “Romalılar, istediğinize ulaştınız. Attila’yı bizim de düşmanımız yaptınız.”[24] Avitus imparatorun mektubunu Vizigot kralının yanına götürdü ve kralı kazandı.[25] Galya seferi Katalaun Ovaları’nda sona erdi.

İtalya savaşı

Kronikçi Prosper’e göre Attila 452’de İtalya’yı işgal edince Aetius, imparatoru yanına alıp İtalya’yı bırakmaya karar verdi.[26] Valentinianus, çoğu kez söylendiği gibi Ravenna’dan Roma’ya kaçmadı. 451 ve 452 boyunca Roma’daydı ve bu yılların bütün yasaları orada çıkarıldı.[27] Roma’dan Papa Leo’yu ve iki önde gelen senatörü, Avienus ile Trygetius’u Attila ile görüşmeye gönderdi.[28][29] Jordanes yalnızca Leo’nun Attila’ya Mincius nehrinin sığ geçidinde geldiğini söyler. Attila barış sözüyle çekildi. İmparator Valentinianus’un kız kardeşi Honoria’yı krallık servetinden payıyla birlikte kendisine göndermezlerse İtalya için daha kötü şeylerle tehdit etti.[2] İmparator Honoria’yı vermeyi reddetti. Hiçbir ödeme kaydedilmemiştir.[28]

Aetius’un öldürülmesi

454’te senatör Petronius Maximus ile imparatorun oda baş hizmetlisi hadım Heraclius, Valentinianus’u Aetius’un ilk vuran kendisi olmazsa onu öldüreceğine inandırdı.[30] Aetius mali bir hesap sunmak için saraya geldi. Valentinianus tahtından fırlayıp onu vatana ihanetle suçladı. Kılıcını çekip saldırdı ve Heraclius aynı anda vurdu. Aetius 21 Eylül 454’te öldü.[30] Sonradan biri imparatora şöyle dedi: “Sağ elini sol elinle kestin.”[30]

Ölümü

Heraclius, imparatoru Aetius’un gücünü Maximus’a vermemeye ikna etti.[30] Maximus bunun üzerine Aetius’un iki barbar adamını, Optila ile Thraustila’yı kendi tarafına çekti. 16 Mart 455’te Valentinianus Campus Martius’ta ok atışı yapıyordu. Optila onu önce şakağından, sonra yüzünden vurdu, Thraustila da Heraclius’u öldürdü.[31] Jordanes, imparatorun Maximus’un hainliğiyle öldürüldüğünü, Maximus’un da ardından tahtı bir zorba gibi ele geçirdiğini yazar. Vandal kralı Geiserik bunu duydu. Afrika’dan bir savaş donanmasıyla geldi, Roma’ya girdi ve şehri yağmaladı.[32] Priscus’a göre Geiserik, Valentinianus’un dul eşini ve kızlarını götürdü. Daha sonra büyük kız Eudocia’yı oğlu Huneric ile evlendirdi.[33]

Valentinianus’un çevresi ve özel yaşamı hakkında hemen hiçbir şey bilinmiyor.[34] Bazı araştırmacılar, onu amcaları Honorius ve Arcadius gibi zihnen ve ahlaken zayıf, tahta uygunsuz bulur.[34] Başkaları ona yetersiz der.[35] İlk gruptakiler ayrıca, onun varlığının tek başına İtalya’yı, Galya’yı ve İspanya’yı bir arada tuttuğunu savunur. Oğlu yoktu ve ona halef olacak Theodosius hanedanından hiçbir erkek üye kalmamıştı.[36]

Notlar

  1. ^ Mierow 1915, p. 170
  2. ^ a b Jordanes; Mierow 1915, § 223, p. 113–114
  3. ^ a b c d Priscus; Müller 1851, fr. 16, p. 99
  4. ^ Bury 1923, p. 290–294
  5. ^ Yavuz 2025, p. 95
  6. ^ a b Thompson 1948, p. 35
  7. ^ a b Thompson 1948, p. 78
  8. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 108
  9. ^ Thompson 1948, p. 81
  10. ^ a b Maenchen-Helfen 1973, p. 103–104
  11. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 84
  12. ^ Bury 1923, p. 282
  13. ^ a b Thompson 1948, p. 129
  14. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 84–85
  15. ^ a b Bury 1923, p. 289
  16. ^ a b Thompson 1948, p. 132
  17. ^ a b Bury 1923, p. 290
  18. ^ Thompson 1948, p. 133
  19. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 15, p. 98
  20. ^ Thompson 1948, p. 134
  21. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 185, p. 103
  22. ^ Thompson 1948, p. 130
  23. ^ Thompson 1948, p. 138
  24. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 187–189, p. 103–104
  25. ^ Thompson 1948, p. 139
  26. ^ Thompson 1948, p. 145
  27. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 137
  28. ^ a b Bury 1923, p. 295
  29. ^ Yavuz 2025, p. 102
  30. ^ a b c d Bury 1923, p. 299
  31. ^ Bury 1923, p. 299–300
  32. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 235, p. 117
  33. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 24, p. 101–102; fr. 29–30, p. 104
  34. ^ a b Bury 1923, p. 288
  35. ^ Yavuz 2025, p. 99
  36. ^ Bury 1923, p. 300

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • J. B. Bury, History of the Later Roman Empire from the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, vol. I (1923)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • E. A. Thompson, A History of Attila and the Huns (1948)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler8

Kişiler
Aetius · Attila · Gaiseric · Galla Placidia · Honoria · Theodoric I
Devletler
Western Roman Empire
Halklar
Vandals

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Valentinian III.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/valentinian-iii/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026